nieuws

‘Constructies houden zich altijd aan de wetten van de natuur’

bouwbreed Premium

– “Paddenstoelen zijn wonderlijke bouwsels”, merkt Jan Vambersky op. Volgens het volksgeloof worden ze bewoond door kabouters, volgens Vambersky door insecten en andere organismen. Als een paddenstoel te zwaar wordt belast zegt hij ‘krak’. Dat gebeurt ook met een gebouw waarvan de constructie niet voldoet aan de vereiste sterkte. Vambersky vindt dat de constructieve veiligheid van gebouwen in Nederland veel beter kan.

“Als ik zie hoeveel instortingen in Nederland plaatsvinden, waar en wanneer,
dan maak ik mij grote zorgen”, aldus de civiel ingenieur. “De titel van mijn
afscheidsrede is ‘Het staat als een huis’, maar misschien zou daar moeten staan
‘Staat het als een huis?’. Bij regen en sneeuw storten daken in, bij windkracht
10 waaien delen van gebouwen af. Het gaat vaak om nieuwe gebouwen. Meestal is de
oorzaak een ontwerpfout. Ik vind het verontrustend.” Als hoogleraar aan de TU
Delft, vakgroep Bouwtechniek en Bouwproces van de faculteit Civiele Techniek en
Geowetenschappen, heeft Vambersky zich meer dan twintig jaar ingezet voor de
constructieve veiligheid van gebouwen. Daarnaast was hij directeur bij
raadgevend ingenieursbureau Corsmit, eerst alleen in Rijswijk, later ook in
Amsterdam en Nijmegen.

Versnippering

Vambersky signaleert een versnippering in de bouw. Steeds meer partijen doen
een deel van het werk, maar het overzicht gaat verloren. De materiaalkennis
neemt toe en constructieve berekeningen zijn steeds nauwkeuriger. Door het
opzoeken van de grenzen hebben constructieve fouten eerder consequenties.
Daarnaast neemt de waardering voor het werk van de constructeur af, schort het
aan toezicht op de bouw en ontbreekt vaak de controle op de tekeningen en
berekeningen. Bovendien hebben architecten steeds vaker de ambitie om de
natuurwetten te ontkennen en de zwaartekracht te negeren, constateert Vambersky.
De natuur laat echter niet met zich spotten. Als het schort aan sterkte,
stabiliteit en stijfheid volgen onherroepelijk repercussies. “De natuur kent
geen gedogen”, stelt Vambersky. Het is niet de vraag of een fout in het ontwerp
tot bezwijken of instorten van een constructie leidt. Het is slechts de vraag
wanneer. Daarom zijn controle en toezicht belangrijk.

Onbegrip

Samen met vijf andere partijen heeft Vambersky bij de minister van VROM
aangedrongen op maatregelen. Het antwoord: de markt regelt de constructieve
veiligheid. Ook de commissie Dekker nam dat standpunt in. Volgens Vambersky kan
veiligheid echter niet aan de commercie worden overgelaten. Hij vindt het
onbegrip bij de overheid verontrustend. Alleen de symptomen van constructieve
onveiligheid worden bestreden en niet de oorzaken. Ook de deregulering heeft een
negatief effect. “Mijn brief aan de minister heeft niet geholpen”, constateert
Vambersky. Hij laat zich echter niet uit het veld slaan. “Ik geef geen onderwijs
meer, maar begeleid nog wel vijf promovendi, waaronder Karel Terwel.” Terwel
doet onderzoek naar de constructieve veiligheid in Nederland. “Daarnaast blijf
ik beschikbaar voor arbitrages en adviezen – men vraagt naar Vambersky.”

Natuurwetten

Hij wijst uit het raam op de 21ste verdieping in Rijswijk. Overal staan
gebouwen waarbij hij betrokken is geweest. Hij rekent voor dat de constructie
van gebouwen ongeveer evenveel deel uitmaakt van het bruto nationaal product als
de constructie van infrastructuur. Toch zijn er minder studenten en bijna geen
hoogleraren voor de constructie van gebouwen. De hoogleraar krijgt een opvolger,
maar het is nog niet bekend wanneer. Zijn studenten zien het belang van de
constructieve veiligheid wel in. Volgens Vambersky vinden zij allemaal snel werk
na hun afstuderen. Het is belangrijk, maar ook leuk werk. “Zelfs het leren van
wat mis gaat of dreigt te gaan. Het is mooi om te zien hoe constructies
instorten, nauwkeurig volgens de natuurwetten. De natuur wijkt nooit van de
regels af – de natuur gedoogt niet.”

Toeval

Hij gelooft in evolutie en niet in de schepping. Hij is katholiek opgevoed in
het communistische Tsjechië, maar is in het geheel niet godsdienstig. Hij ziet
rede en wetmatigheid in het toeval. Hij is vrij opgevoed en van mening dat
mensen op hun eigen benen moeten staan. Met de studenten gaat het goed, meldt
Vambersky. “Ze zijn virtuoos op het nieuwe constructieve instrumentarium. Zij
beschikken over de allerlaatste kennis en worden niet gehinderd door ervaring.
Ze slaan wegen in die ouderen niet zouden proberen. Ik leer nog dagelijks van
mijn studenten.” Kennelijk doelt hij op hoogbouw met prefab betonnen elementen.
Vambersky meende dat de limiet lag bij 100 meter, maar het slanke Strijkijzer in
Den Haag is al 132 meter hoog. “Als we erin slagen de beperkingen van het
verticale transport op te heffen, is ‘the sky the limit’. Nederland is
toonaangevend op dit gebied”, aldus Vambersky in 2007 in de bijlage Beton in
Beeld van Cobouw.

Paddenstoelen

Op 14 april houdt Vambersky zijn afscheidsrede. Vanaf 1 mei gaat hij meer
tijd besteden aan fietsen en het bestuderen van paddenstoelen. “Een paddenstoel
heeft iets van een huis”, aldus Vambersky. Daarom prijkt een paddenstoel op de
omslag van zijn afscheidsrede. Bij toeval is hij bij zijn ouders geboren in het
communistische Tsjechië. Toevallig is hij civiele techniek gaan studeren. Hij
verbleef toevallig in Nederland toen de Russen Tsjechoslowakije binnenvielen.
Hij leerde zijn vrouw toevallig kennen doordat zij hielp met de
verzekeringspapieren toen hij zijn middenvoetsbeentjes brak – bij toeval. Toch
ziet hij overal rede en wetmatigheid. Ook bij de paddenstoelen, die wonderlijke
bouwsels van de natuur.

Curriculum vitae van prof.dipl.-ing. J.N.J.A. Vambersky

Reageer op dit artikel