nieuws

Crisis vruchtbare bodem voor ideeën

bouwbreed Premium

Crisis vruchtbare bodem voor ideeën

In een tijd van crisis worden de mooiste ideeën geboren. Blijkbaar wordt de creativiteit juist geprikkeld wanneer concrete opdrachten uitblijven, de druk oploopt en er ruimte ontstaat voor zelfbespiegeling, meent Hans de Moor.

Voor architecten is dat niet anders. Sterker nog, de geschiedenis leert dat
malaise een vruchtbare bodem vormt voor architectuurvernieuwing. De basis van
ieder bouwwerk is plannenmakerij. Het ontwerp zelf is het domein van de
architect. Of er ook een conceptuele gedachte aan ten grondslag ligt is nog maar
de vraag. Juist visionaire opdrachtgevers staan vaak aan de wieg van
spraakmakende projecten. Of het nu gaat over de Van Nellefabriek in Rotterdam of
de 828 meter hoge Burj Khalifa in Dubai, zonder het definiëren van een
kennelijke behoefte zit de hele bouwkolom duimen te draaien. Organisaties hebben
een natuurlijke neiging om problemen naar binnen gekeerd te beschouwen. De
vlucht naar voren wordt als riskant ingeschat. Diegenen die wel om zich heen
kijken zien kansen. Wanneer we de potenties van de architectengemeenschap onder
de loep nemen, zit daar voor opdrachtgevers denkkracht om nieuwe concepten te
verbeelden. Er wordt nu enorm veel tijd en geld verspild in een lange grillige
aanloop om tot bouwinitiatieven te komen. Niet zelden worden plannen gemaakt op
basis van onvolledige of gebrekkige uitgangspunten. Programma´s van eisen zijn
meer stukgewassen vehikels uit de tekstverwerker dan dat ze op een heldere visie
gestoeld zijn. De afzetmogelijkheden van projecten blijken meer op
winstverwachting dan op waardecreatie gebaseerd. Veel onnodige stagnatie wordt
veroorzaakt door het functioneren van lagere overheden. Onzekerheid is dus
troef. En het treurige fenomeen Europese aanbesteding levert wel
schijnobjectiviteit op, maar kost architectenbureaus een absurde investering om
nog een opdracht voor een overheidsgebouw of een school te bemachtigen. Allemaal
geld, dat terugverdiend moet worden. Via de stichtingskosten en op de consument.
Ondertussen hebben alle partijen de mond vol over maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Betaalbaar bouwen heeft dan ook weinig te maken met het
rationaliseren van het bouwproces of het uitmelken van aannemers. Onder de druk
van de markt worden productiemethodes langzaam maar onontkoombaar geïnnoveerd.
De vaak gedebiteerde faalkosten zijn eerder geworteld in een gebrek aan nadenken
en samenwerken vóór dat de spreekwoordelijke schop de grond ingaat. Met de
introductie van het toverbegrip ‘integraal ontwerpen’ zijn misschien een aantal
ingenieurs zich bewust geworden van de wens tot communiceren. Maar er wordt
voorbijgegaan aan de prangende noodzaak om het proces van initiatief tot
oplevering te focussen op datgene waar de gebruiker behoefte aan heeft: een
gebouw waarmee de klant zich identificeert, dat duurzame gebruiksmogelijkheden
biedt en dat een culturele betekenis heeft. Juist in deze recessie vervalt
iedereen weer in zijn oude gewoonte. Sturen op geld. Conceptontwikkeling kan een
fascinerende zoektocht opleveren. De zich wijzigende maatschappelijke
verhoudingen vragen om een nieuwe generatie van gebouwen. Architecten kunnen die
belangen managen vanuit een ondefinieerbaar gevoel. Zij duiden de aura van de
plek en de samenleving. Door empathie en door het leggen van onverwachte
dwarsverbanden ontstaan dan gebouwen die zichzelf bewijzen en eerder ruimte
scheppen dan ze innemen. Voor de gebruiker, maar ook in de openbare ruimte en
hun maatschappelijke context. In dit tijdsgewricht is het herkennen van kansen
een voorwaarde om ideeën te genereren. Corporaties, zorginstellingen,
ontwikkelaars en gemeentebesturen moeten juist nu de vlag hijsen voor het
brainstormseizoen. Laat de communicatie met de eindgebruiker niet over aan de
laatste schakel uit de keten. Onderzoek eerst de behoefte van de 21ste eeuwse
klant! Architecten kunnen dit proces faciliteren vóór het feitelijk combineren
van product, markt en technologie tot een concreet plan. Ze zijn namelijk al
getraind in out-of-the-box-denken. Het ‘verbeelden van het wenkend perspectief
aan de horizon’ stimuleert bestuurders in hun visieontwikkeling, roept
enthousiasme bij politici op en bewerkstelligt draagvlak binnen organisaties. De
tijd is rijp om met duurzame initiatieven de Groene Revolutie ook vorm te geven.
De woningzoekende, werkende, lerende en zorgvragende klant zal deze eeuw om
andere producten vragen. En dat zijn niet de goedkope klonen van gebouwen die we
al decennia gewend zijn. De markt is aan zet!

Hans de Moor
Spring architecten
h.de.moor@spring-architecten.nl

Reageer op dit artikel