nieuws

Herenakkoord rekent af met wangedrag in sector

bouwbreed

Herenakkoord rekent af met wangedrag in sector

Bij de eerste zogenoemde TopConferentie kwamen de grootste ergernissen tussen opdrachtnemers en opdrachtgevers boven water. Dat was het startpunt voor de besprekingen op de conferentie.

De topmanagers van zeven grote bouwbedrijven (BAM, Volker Wessels, Heijmans,
Dura Vermeer, Strukton, TBI en Ballast Nedam) en de top van Rijkswaterstaat en
ProRail zaten tot vijf keer bij elkaar om tot nieuwe uitgangspunten te komen.
Ook enkele mkb-bedrijven en een bestuurder van Bouwend Nederland schoven aan.
“Niet aan de vergadertafel en zonder pen en papier, maar zeker niet
vrijblijvend”, schetst voorzitter van de TopConferentie, Leen van Dijke, zijn
tactiek om tot resultaat te komen. Het oud-CU-Kamerlid dat tegenwoordig de top
van Volker Wessels adviseert, probeerde relatief onpartijdig tussen alle
meningen door te laveren en gemene delers te forceren. Kernprobleem zijn de lage
inschrijfprijzen en de irritante pogingen van aannemers om daar alsnog een
rendabel project van te maken. “Ergernis over claims, gezochte tot zelfs
oneigenlijke meerwerknota’s, begrotingsposten, gebrek aan inlevingsvermogen en
slechte communicatie”, somt Van Dijke een deel van de waslijst van frustraties
van topmanagers op. Om reacties uit te lokken, moesten de opdrachtgevers
inschatten waar volgens hen opdrachtnemers zich aan ergerden en andersom. “Ze
bleken zich prima te kunnen inleven in elkaars rol.” Alle partijen waren het al
snel eens dat een groot deel van het ongewenste gedrag voortvloeit uit te lage
inschrijfprijzen en het accepteren van die offertes door de opdrachtgevers. De
relatief eenvoudige oplossing is om te gunnen op basis van reële prijzen. De
aanbestedingspraktijk fundamenteel veranderen, is echter gemakkelijker gezegd
dan gedaan. De topbestuurders kozen bewust voor een afwijkende vorm dan de
gebruikelijke overlegkanalen. Normaal werpt Bouwend Nederland zich op als
overlegpartner met opdrachtgevers en verzoekt de sector dan mee te werken. “Het
is in dit geval belangrijk om afspraken te maken met de mensen die direct aan de
knoppen zitten en verder mogen gaan dan vrijblijvende voornemens.” Bouwend
Nederland leverde overigens wel een deelnemer. De praktijk bleek weerbarstig en
er was in totaal twee jaar praten nodig om de oplossing om te zetten in acht
concrete afspraken zoals een aanbestedingsombudsman, probalistisch ramen en
begroten en een terugtrekregeling. Alle deelnemende bouwbedrijven hebben
uiterste terughoudendheid bij aanspannen van aanbestedingsgeschillen toegezegd.

Muggenzifterij

“Die afspraak betekent nogal wat, want je belooft – behoudens bijzondere
omstandigheden – af te zien van je wettelijk recht als de opdrachtgever jou
passeert en oordeelt dat een ander een realistischer prijs heeft neergelegd.”
Dus geen rechtszaken om alsnog opdrachten binnen te slepen met muggenzifterij
over interpretatie van de gunningscriteria. “Wel de enige manier om gunnen op
reële prijzen een eerlijke kans te geven”, voorspelt Henk van Putten van
Rijkswaterstaat. Als lid van het voorbereidingsteam TopConferentie weet hij dat
andere spelregels en innovatieve aanbestedingen snel rechtszaken uitlokken.
Tegelijk is afgesproken dat de uitkomst van de emvi (economisch meest voordelige
inschrijving) uitgangspunt blijft en wordt probalistisch ramen niet verplicht
voor alle inschrijvers. Gezonde concurrentie en marktwerking zijn daarbij
vanzelfsprekende uitgangspunten. De zeven grote bouwbedrijven hebben echter
toegezegd helemaal af te stappen van de nu gangbare praktijk van een voorlopig
ontwerp met gedetailleerde begrotingsstaten. Voor 2012 willen ze overstappen op
probalistische ramingen die uitgaan van referentieprojecten en risico-analyses.
Bouwend Nederland heeft beloofd zich in te zetten voor sectorbrede voorlichting
en acceptatie op dat gebied. “Vrijwel nieuw voor de opdrachtnemers, maar ook
opdrachtgevers moeten daar nog meer ervaring mee opdoen”, weten de heren. Maar
alle partijen zijn het erover eens dat die manier van ramen en begroten de basis
moet zijn voor beoordelingen op een reële prijs. De verwachting is dat deze
methodiek uiteindelijk goedkoper uitpakt dan traditioneel calculeren. Dezelfde
rekenmethode maakt het mogelijk eventueel raming en begroting naast elkaar te
leggen als inschrijvingen heel erg afwijken van de begroting van de
opdrachtgever. De opdrachtgever hoeft prijsduikers de opdracht niet meer te
gunnen, maar aannemers krijgen de mogelijkheid zich terug te trekken. Tot drie
dagen na opening van de inschrijvingen krijgen zij het recht hun offerte alsnog
in te trekken. Daar staat wel een boete tegenover, want anders wordt die
praktijk weer onderdeel van de tactiek. Automatisch komt dan de volgende
inschrijver in aanmerking voor de opdracht, zo is tijdens de TopConferentie
afgesproken. Als een opdrachtnemer gemotiveerd een verlies op een werk neemt en
dat financieel aan kan, krijgt die alsnog gegund, maar dan is helder dat de
grond voor claims om toch tot een rendabel project te komen, ontbreekt. Het is
de bedoeling om rechtszaken tussen opdrachtgevers en bouwers zoveel mogelijk te
vermijden, maar het wordt wel voor alle partijen mogelijk naar een aparte
ombudsman te stappen bij conflicten over houding en storend gedrag. Idealiter
kan die bindende uitspraken doen, waar vooral lering voor nieuwe aanbestedingen
uit kan worden getrokken. Het is geen alternatieve juridische procedure en
lopende aanbestedingen ondervinden geen effect van uitspraken. Mogelijk haakt de
sector aan bij het idee voor een klachtenloket in de Aanbestedingswet.
Binnenkort heeft Rijkswaterstaat daarover een overleg met de collega’s van
Economische Zaken. Mocht dat initiatief niet van de grond komen, dan zet de
bouwsector het idee zelfstandig door. Het balletje is gaan rollen toen het oud
CU-Kamerlid contact zocht met de directeur Integriteit van Verkeer en
Waterstaat. Beiden stoorden zich aan het ongewenste gedrag van aannemers rond
aanbestedingen. Van Dijke: “Ronduit slecht voor de verhoudingen op lange
termijn. Ik hoorde te vaak dat fouten in het bestek de enige manier zijn om geld
te verdienen. Daaruit vloeien claims, eindeloze discussies over meerwerk en
ander ongewenst gedrag voort waar de opdrachtgever zich vervolgens weer mateloos
aan stoort. Maar het vervelende is dat een individuele aannemer zich niet aan
dat systeem kan onttrekken. Wie de fout meldt en niet anticipeert op meerwerk,
schrijft te hoog in en grijpt naast de opdracht. Alleen gezamenlijke afspraken
kunnen die praktijk doorbreken. De afspraken van de TopConferentie zijn een
poging om het echt anders te doen.”

Afspraken TopConferentie

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels