nieuws

‘Rechtbank is meest complexe ontwerp’

bouwbreed

‘Rechtbank is meest complexe ontwerp’

Niets is zo ingewikkeld van een rechtbank, vindt architect Rob Hootsmans. Hij maakte het plan voor de nieuwe rechtbank in Zwolle en is tevens verantwoordelijk voor de renovatie van de oude rechtbank.Naast de rechtbank in Zwolle wordt vanaf eind dit jaar een nieuwe rechtbank gebouwd, die in 2013 moet zijn opgeleverd. Dan begint ook de renovatie van het oude gedeelte, een be-roemd ontwerp van architect Jo Kruger. In 2014 is het hele complex klaar. Het ontwerp van zowel de nieuw-bouw als de renovatie is van architect Rob Hootsmans.

Het pakket van eisen voor de nieuwe rechtbank is een dik boekwerk. Met vooral
veel veiligheidseisen. “Het is een ingewikkelde puzzel, op constructief,
architectonisch en stedenbouwkundig gebied”, zegt Rob Hootsmans. “Veel
ingewikkelder nog dan bijvoorbeeld een gevangenis. In een rechtbank komen
allerlei bezoekers en gebruikersgroepen bij elkaar op één plek. En dat vraagt om
een aantal verschillende verkeersstromen door het gebouw.” De rechtbank krijgt
aparte routes voor rechters, bezoekers, gedetineerden, advocaten en personeel.
Het hart van het gebouw vormen de elf zittingszalen. “Daar vindt het theater
plaats”, schetst Hootsmans. “Dan komt iedereen bij elkaar. Dat moeten dus de
meest representatieve ruimten worden.” De rechters betreden de zittingszalen van
binnenuit, via een gangenstelsel waaraan ook de raadkamers en de bibliotheek
zijn gevestigd. De bezoekers komen binnen via de ruime gangen aan de buitenkant
van het gebouw. In de oude rechtbank zijn alle kamers en zalen bereikbaar vanuit
twee centrale hallen, waar verdachten, bezoekers en rechters door elkaar liepen.
Voor de honderd verschillende ruimtesoorten in de nieuwbouw laat Hootsmans die
horizontale opzet los. Vanwege de verschillende beveiligingsniveaus worden de
functies gestapeld. “Als een broodje met verschillende lagen. In plaats van die
oude publieke soep”, zo spreekt de architect beeldend. Daardoor wordt de nieuwe
rechtbank constructief in drie afzonderlijke gedeelten gesplitst. Onder het
gebouw komt de parkeergarage, die bestaat uit twee lagen. Op de begane grond
komt een aantal facilitaire en publieksfuncties, zoals de entree, de centrale
hal en de centrale balie. Die bieden toegang aan zowel het oude als het nieuwe
gebouw.

Pompeii

In de nieuwbouw kunnen de bezoekers rond een blok met de zittingszalen op de
eerste verdieping lopen. Daarbinnen liggen ook de raadkamers en de bibliotheek.
“Deze laag is een Pompeii-achtige brei van ruimten”, verklaart Hootsmans wijzend
op de tekeningen. Daarboven liggen drie hele ‘strakke lagen’ met kantoren voor
de ongeveer vijfhonderd medewerkers. De verdiepingen zijn zo strak ingedeeld
omdat er volgens de ontwerper ook in de rechterlijke macht geen hiërarchie meer
is in ruimtegebruik. “Bijna alle ruimten krijgen een oppervlakte van 16
vierkante meter.” Elke laag kent een andere constructie. “De parkeerlaag is een
dure plak. Die bestaat uit onderwaterbeton met een eigen kolomstructuur. De
kantoorlagen zijn als een soort tafelblad, dat rust op twintig grote kolommen.
Die staan scheef in driehoeksvorm.” De kantoren krijgen een lichtere en
goedkopere betonconstructie, omdat de ruimten minder groot en minder hoog zijn
dan die op de publiekslaag. Aan de buitenkant is straks niets te zien van de
constructieverschillen. De bouwdelen worden omkleed met een transparant glazen
gevel, die valt als een geplooide jurk. Dat is een gesloten klimaatgevel waarbij
in de kantoren te openen ramen zijn toegevoegd. De zittingszalen in het hart van
het gebouw ontvangen licht van bovenaf via dakruimten. Maar er zijn ook
openingen, hoog in de muren, die uitkomen op de open publieke gangen. “De
rechters die de hele dag in de zittingszaal moeten doorbrengen, kunnen ze toch
even naar buiten kijken om te zien wat voor weer het is.” legt Hootsmans uit.
Het gebouw was niet alleen een constructieve puzzel, maar ook een
stedenbouwkundige. “Al vanaf 1985 bleek dat de huidige rechtbank uit haar jasje
was gegroeid. In de loop der jaren zijn heel wat plannen gemaakt, die telkens
enorme weerstand opriepen bij de bewoners van Zwolle. In 1995 kreeg Gunnar Daan
de opdracht de nieuwbouw te ontwerpen. Die had een grote ingewikkelde
staalconstructie bedacht, waar de rechtbank in zou komen te hangen. Het zou een
heel beeldbepalend gebouw zijn geworden, heel hoog ook.” De streep ging er in
2003 doorheen, toen Daan het definitief ontwerp al had gemaakt. Hootsmans, die
toen nog voor de Rijksgebouwendienst werkte, kreeg de opdracht een ‘massastudie’
te doen. Daarbij werden alle eerdere ontwerpen bestudeerd, en tegen het licht
van de omliggende bebouwing gehouden. De presentatie in 2005 viel goed en
Hootsmans kreeg de opdracht het voorlopig ontwerp te maken. “Ik had via een
klankbordgroep intensief contact met alle betrokken partijen”, belicht de
architect. “En dat pakte goed uit. Bij het indienen van de bouwaanvraag zijn er
nul zienswijzen op het ontwerp gekomen. Daar ben ik wel trots op.” De
overstekken, dakranden en constructielagen van de 24 meter hoge nieuwbouw liggen
nu in lijn met die van het pand van Kruger. Ook de breedte van de geveldelen
komt overeen. Daarnaast is de hoogte van het nieuwe gebouw eveneens afgestemd op
de omliggende gebouwen, zoals het provinciehuis en de klinieken.

Oude pand

Hootsmans is ook verantwoordelijk voor de renovatie van de oudbouw, die in
2011 begint. Het meest ingrijpend verandert de entree. Verder worden alleen de
gevelpuien vervangen, de installaties vernieuwd en komt er een klimaatplafond.
“Aan het uiterlijk verandert er verder niets. Qua zicht brengen we het juist
terug naar het gebouw zoals Jo Kruger het in de jaren zestig had bedacht”,
concludeert Hootsmans. In 2014 zal het hele complex dan eindelijk in gebruik
zijn. “Het werk is begonnen in 2004. Dat is dus een periode van tien jaar. Op
zich valt dat wel mee, als je bedenkt dat Kruger het oude gebouw in 1964
bedacht, terwijl het pas in 1977 in gebruik is genomen. De rechtbank in Zwolle
kent een traditie van lange adem.” n

Projectgegevens

Architect: Rob Hootsmans (Hootsmans architectuurbureau, Amsterdam) Gebruiker:
Rechtbank Zwolle-Lelystad Opdrachtgever: Rijksgebouwendienst Oppervlakte: 16.582
m2 nieuwbouw en 10.244 m2 renovatie Hoogte nieuwbouw: 24 meter Start nieuwbouw:
eind 2009 Oplevering nieuwbouw: 2013 Start renovatie oudbouw: 2013 Oplevering
renovatie: 2014

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels