nieuws

Europol-gebouw krijgt gevel van geglazuurde baksteen

bouwbreed

Voor het Europol-gebouw in Den Haag glazuurt Koninklijke Tichelaar 700.000 bakstenen in vier verschillende tinten zilvergrijs. De ‘veredelde’ baksteen met zijn verrassende effecten ontwikkelt zich tot een hoogwaardige vervanger van traditionele gevelbekledingen.

Het glazuren van de duizenden stenen gebeurt in de fabriek die op steenworpafstand van het oude bedrijfsterrein in Makkum ligt. De ruwe handvormstenen worden hier voorzien van een matte, zilvergrijze glazuur in vier verschillende tinten. De uiteindelijke glazuurlaag is slechts enkele tientallen micrometers dik, maar het effect zal niet onopgemerkt blijven. Een mix van kleurnuances zal het nieuwe hoofdkantoor van de rechthandhavingsorganisatie van de Europese Unie een eigen uitstraling geven.
Het Rotterdamse bureau Quist Wintermans Architekten benaderde de fabrikant ruim drie jaar geleden voor een metaalachtige kleur steen in verschillende nuances. “We hebben voor het Europol-gebouw speciale glazuren ontwikkeld. Aan zo’n specifieke vraag gaat een heel ontwikkelingstraject vooraf en veel laboratoriumonderzoek. Voordat we tot productie konden overgaan, zijn voor dit project circa 150 laboratoriumproeven vooraf uitgevoerd. Het moeilijkste bij deze opdracht is de ovenatmosfeer in combinatie met de zeer kleine temperatuurmarge waarbinnen moet worden gewerkt”, aldus directeur Jan Tichelaar.
Het glazuurmengsel – slechts enkele grammen per steen – wordt in één laag op het ongeglazuurde basismateriaal aangebracht. “Het keramisch proces is technisch complex vanwege de vele procesparameters. Essentieel is de samenstelling van het poedermengsel. Het glazuurmengsel moet bij het aanbrengen door middel van overgieten de juiste viscositeit en tixotropie hebben, om zo de juiste laagdikte te krijgen, en te zorgen dat de glazuur niet van de steen af loopt.
Dagelijks worden in Makkum 5000 tot 10.000 stenen voor het project geglazuurd. Van de circa 700.000 stenen is inmiddels een derde gereed voor transport naar Den Haag.
Steeds vaker weten gerenommeerde architecten de Friese fabrikant te vinden voor een speciale keramische buitenbekleding van een gebouw. Gemiddeld één op de vijf projecten gaat uiteindelijk door. “Kunstnijverheid en de ontwikkeling van nieuwe keramische materialen voor de bouw kosten veel tijd en aandacht en kun je zien als een nieuwe luxe en daar hangt nu eenmaal een prijskaartje aan.”

Roer om

Tien jaar geleden gooide Nederlands oudste aardewerkfabriek het roer om en richtte zich nadrukkelijker op onder andere de bouwsector. De vraag van de Italiaanse vormgever/architect Ettore Sottsass – geglazuurde tegels in tien verschillende kleuren in een zijdematte finish voor een villaproject in Singapore – leidde in 1998 de omslag in. “Gezien onze ervaringen en vakmanschap in het restauratiewerk bleken we als enige aan die specifieke vraag te kunnen voldoen. Het leidde tot het besef dat we met onze keramische kennis ook een rol van betekenis kunnen spelen voor hedendaagse architecten en ontwerpers.”
De bouwkeramiek is inmiddels goed voor de helft van de omzet. Naast restauraties heeft het bedrijf zich toegelegd op de ontwikkeling van speciale glazuren op bakstenen, steenstrips en bekledingsplaten. De productontwikkeling heeft geresulteerd in circa honderd recepten (voor verschillende stokingen). De Friese fabrikant levert vooral maatwerk. Tichelaar wijst op de unieke porseleinen gevelbekleding van de Stadsschouwburg in Haarlem.
De directeur signaleert een trend van kleur naar effect en textuur. “Naast glazuren in een bepaalde kleur hebben we nieuwe zogeheten effectglazuren ontwikkeld. Naast kleur is hier een extra dimensie aan toegevoegd in de vorm van een schift, kristal of iriserend (metaal) effect.”

Projectgegevens Europol

Oppervlak
32.000 vierkante meter
Opdrachtgever
Rijksgebouwendienst
Ontwerp
Quist Wintermans Architekten
Aannemer
TBI Bouw J.P. van Eesteren
Constructeur
Arcadis
Oplevering
september 2010

Geglazuurde steen niet gevoeliger voor vorstschade

Bij het glazuren van baksteen wordt een glasachtige laag aan het gebakken materiaal toegevoegd. Tijdens het stoken gaan (kleurontwikkelende) oxiden en mineralen een verbinding aan. Een glazuur varieert in dikte van enkele micrometers tot een kwart millimeter.
Afgezien van het esthetische effect zorgt een glazuur voor een waterdichte laag. Volgens Jan Tichelaar is het een misvatting dat een geglazuurde steen gevoeliger is voor vorstschade. “Een geglazuurde steen laat weliswaar via de strekzijde moeilijker zijn vocht los, maar de steen neemt hierdoor ook veel minder vocht op. Daarbij vindt het vochttransport plaats via de voeg en vooral de spouw. Bovendien gebruiken we als basismateriaal alleen ongeglazuurde stenen met de zwaarste vorstgarantie die ook na productie hierop worden getest. Vervolgens geven we als producent een vorstgarantie af.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels