nieuws

‘Ambacht in de bouw is totaal verdwenen’

bouwbreed

‘Ambacht in de bouw is totaal verdwenen’

Moskou is een uitdaging voor architecten en stedenbouwkundigen die er hun bestaansrecht willen bewijzen, weet Reimar Von Meding van het in herstructurering gespecialiseerde KAW. “Woningbouw gebeurt daar niet met geprefabriceerde elementen; de gebouwen komen helemaal uit de fabriek.”

Het ambacht in de bouw blijkt er volledig verdwenen. Een beperking, weet hij,
waarmee je moet kunnen omgaan. Je gaat al de mist in als je een ontwerp maakt
met een gemetselde gevel. Die kan niemand meer maken. De enige detailleringen
die je ziet, zijn dikke kitranden tussen de betonelementen.” Samen met het
gelijkheidsideaal van het vroegere communistische systeem heeft de industriële
werkwijze gezorgd voor het vertrouwde beeld van uniforme grauwe flatwijken. “De
hele stad bestaat uit dezelfde losse, hoge appartementengebouwen. Voor de
woningen bestaat één model en dat wordt een miljoen keer herhaald. Architecten
komen er niet aan te pas. Een groot nadeel van deze manier van bouwen is: dat
specifieke oplossingen voor specifieke locaties onmogelijk zijn. Met al die
standaardgebouwen kun je niet eens hoekwoningen maken, dus ook geen gesloten
bouwblokken. Ook blijven kansen onbenut om in plinten voorzieningen te maken
zoals winkels en restaurants. Gevolg: ondanks een hoge woningdichtheid ontbreekt
het ernstig aan stedelijkheid.” Hij trekt een vergelijking met Barcelona, dat
net als Moskou erg veel woningen per vierkante kilometer heeft. “De hoge
bouwblokken, met pakweg vijftien verdiepingen woningen, zorgen in Barcelona voor
voldoende draagvlak om in de plint allerlei voorzieningen te hebben.” Ondanks
hun overeenkomst in dichtheid is het verschil in karakter tussen beide steden
daardoor enorm. Voor Moskou houdt dat een belofte in, ziet hij. Met de
voltallige bureaubezetting reisde KAW naar Moskou om zich te verdiepen in de
stadsproblemen. “We willen onderzoeken of we met het systeem van prefabricage
meer variatie kunnen maken.” Voor elke aanpak geldt dat die volgens hem
realistisch en betaalbaar moet zijn. Dat woningzoekenden in de Russische
hoofdstad geen keus hebben, werd door de toegenomen inkomensverschillen een
grote bron van onvrede. De wens van met name de middenklasse zich te
onderscheiden met een stulp in een dure wijk blijft, enkele uitzonderingen
daargelaten, onvervuld. “Omdat alle woningen toch hetzelfde zijn, woont de
directeur naast de schoonmaker. Er zijn ook helemaal geen betere wijken. Maar
ook geen achterstandswijken. Onvoorstelbaar maar waar: door het uniforme
woningaanbod is de bevolking in alle wijken sterk gedifferentieerd.” Vroeg of
laat komt ook in Moskou de segregatie op gang, voorspelt hij. Dan krijgt ook
Moskou zijn getto’s. Net als westerse grote steden. In die vergaande
gedifferentieerde westerse steden ziet de andere kant van de medaille en
tegelijk het Russische voorland. Het Nederlandse aandeel daarin vindt hij
opvallend want gettovorming is wereldwijd typisch iets van grote steden. “Wij
hebben geen echte steden en kijken met jaloezie naar de grote metropolen. Maar
wij hebben wel getto’s.” Fysieke ingrepen kunnen in zijn ogen bijdragen aan de
oplossing van gettoproblemen, ook al manifesteren die op de eerste plaats
sociaal. “Woningen maken de stad, is onze overtuiging. Daaromheen moet je zorgen
voor aantrekkelijke voorzieningen, bijvoorbeeld een bijzondere bioscoop. Een
prettige woning is een basisbehoefte voor iedereen. Dat inzicht is in de
architectuur en stedenbouw ondergesneeuwd geraakt”, hekelt hij de eenzijdige
interesse voor opvallende gebouwen, zonder goed naar de sociale context te
kijken. KAW richt zich op projecten met sociale woningbouw. “Als enige bureau in
Nederland proberen wij vooraanstaande architectuur te koppelen aan sociale
doelen. Maatschappelijke betrokkenheid, opkomen voor de zwakken, daar gaat het
om. Dit klinkt idealistisch maar goed, het is wel zo.” Het bureau blijft trouw
aan zijn ontstaansgeschiedenis. Na de oprichting in 1973 – niet toevallig op 1
mei – stortten de pioniers zich op het opknappen van oude panden; revolutionair
in die tijd. Dat sociale woningbouw en stedelijk schoon kunnen samengaan,
illustreert hij met het door KAW ontworpen project voor ouderenwoningen Jean
Sibelius in Eindhoven. De 110 appartementen van 95 vierkante meter werden
gebouwd voor 850 euro per vierkante meter bvo. Geen prijs waarbij je denkt aan
bouwjaar 2007 en al helemaal niet aan topkwaliteit. “Toch werd dit project
genomineerd voor de BNA-prijs gebouw van het jaar en in een andere competitie
geprezen als een van de tien beste sociale woningbouwprojecten van Europa”, zegt
hij trots.

Prefabbouwer

Voor de bouw werd een team gevormd met aannemer Hurks; een vooraanstaande
prefab-bouwer. “De kennis van Hurks is gebruikt om mooie details te maken zoals
bakstenen overstekken, gemetselde rollagen en waterslagen, betonelementen in de
gevel en voor de dakrand. Het is allemaal prefab maar geeft toch een heel
ambachtelijke uitstraling: een kwestie van de denkwijze van de aannemer duiken,
dan kun je beter én goedkoper bouwen. En je voorkomt dat je zaken ontwerpt die
een aannemer niet krijgt uitgevoerd. Aannemers worden daarvan gek. En als ze er
gek van worden dan moet je het niet doen.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels