nieuws

Veel gebouwen alleen op papier veilig

bouwbreed

Veel gebouwen in Nederland zijn niet (brand)veilig. Weliswaar voldoen ze op papier aan de eisen, in de praktijk wijken ze daar soms sterk van af. Dat stelt ir. Luc Schaap op basis van praktijkcontroles. Er gaapt een groot gat tussen het ontwerp en wat er uiteindelijk wordt gebouwd. Volgens Schaap moeten overheden, opdrachtgevers en bouwers zo snel mogelijk een einde maken aan deze vorm van schijnveiligheid.

De vuurwerkramp in Enschede en de branden in Volendam en op Schiphol hebben overheden wakker geschud: zoiets mag nooit meer gebeuren. Een terechte gedachte, maar wel een die een onverwacht negatief effect blijkt te hebben. Wetten en regels zijn aangescherpt, maar dat geldt niet voor het toezicht op de bouw. Onduidelijk is of wat op papier staat, ook écht wordt gebouwd. Vaak blijkt dat niet het geval.
De intense aandacht voor veiligheid heeft geleid tot een verkramping bij overheden en opdrachtgevers: iedere partij wil ‘gedekt’ zijn. Als maar ergens staat dat het klopt, is het dus goed. Dit levert vaak geen bijdrage aan daadwerkelijke veiligheid, stelt Lichtveld Buis 0x26 Partners vast op basis van een groot aantal praktijkgevallen. Tussen ‘papier’ en ‘praktijk’ gaapt in veel gevallen een groot gat.
Juist op het gebied van veiligheid wreekt zich de toenemende versnippering van het ontwerp- en bouwproces. Dat geldt overigens niet alleen voor brand, bij constructieve veiligheid speelt precies hetzelfde. Alle partijen zijn slechts voor hún deel verantwoordelijk, en daarmee in veel gevallen niemand voor het totaal. En juist de (brand)veiligheid van gebouwen staat of valt met de afstemming en integratie van de verschillende onderdelen.
Brandveiligheid beperkt zich niet tot de bouw, ook in de gebruiksfase moeten eigenaren en beheerders op hun hoede zijn. Ogenschijnlijk onbelangrijke aanpassingen kunnen de brandveiligheid ernstig in gevaar brengen. Zo kan een nieuwe, niet goed uitgevoerde, doorvoer van een kabel de beoogde brandwerendheid volledig teniet doen.
In de praktijk komt het zelfs voor dat door interne verbouwingen de brandscheidingen volledig zijn vervallen. In de meeste gevallen realiseerden betrokkenen zich niet dat het een brandscheiding betrof. Gebouwen zouden daarom net als een auto een handleiding en onderhoudsboek moeten krijgen. Zo’n safety-manual bestaat nu niet.

Centenkwestie

Zelfs professionals onderschatten nog dat de veiligheidsketen zo sterk is als de zwakste schakel. Zo bleek onlangs bij een brandtest dat in een brandwerende pui een verkeerd, niet brandwerend, slot was toegepast. Daardoor faalde de deur, en daarmee de pui, al binnen 15 minuten. Eerder bleek deze pui in een nagenoeg identieke uitvoering, met uitzondering van het bewuste slot, ruim 90 minuten brandwerend te zijn. De vraag is hoe vaak dit soort fouten in de praktijk aan de orde zijn.
Meer, maar vooral ook béter toezicht tijdens de bouw is nodig om aan dit probleem een einde te maken. En dat is vooral een kwestie van geld. Vaak wordt er op bouwtoezicht bezuinigd. Opdrachtgevers moeten dus meer budget beschikbaar stellen voor voldoende en vooral goed gekwalificeerde toezichthouders. Want ook aan die deskundigheid schort het. Dat veiligheid vooral een centenkwestie is, stemt gezien de huidige crisis niet optimistisch.
Alleen met voldoende budget kan veiligheid op niveau worden vormgegeven. Overheid en opdrachtgevers moeten dus voor kwaliteit kiezen, niet voor laagste prijs. Die moet nu vaak worden afgegeven op een moment dat nog heel veel aspecten onduidelijk zijn. Ontwerpers, bouwers en toezichthouders balanceren daardoor soms noodgedwongen op het randje; een prijs die laag genoeg is om het werk te krijgen, maar hoog genoeg om voldoende tijd en aandacht aan veiligheid te kunnen geven.
De commissie die het Bos en Lommer-drama onderzocht, gaf financiën als een van de belangrijkste oorzaken van de problemen. “Ik heb de indruk dat het gevoerde toezicht zich vooral richtte op budgetbeheersing en niet op kwaliteit”, concludeerde commissievoorzitter De Boer twee jaar geleden. Aan die praktijk is helaas nog geen einde gekomen.
Dát veiligheid veel hoger op de agenda staat dan vroeger, is een goede zaak. Gelukkig zijn er wat dat betreft lessen getrokken uit recente ongelukken. Op papier lijkt alles voor elkaar. Nu is het zaak dat we de vertaalslag maken naar de praktijk. Want uiteindelijk gaat het maar om één ding: veilige gebouwen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels