nieuws

‘Scheidslijn moet helder zijn’

bouwbreed

Het gevaar van belangenverstrengeling ligt altijd op de loer voor ingenieursbureaus die zowel opdrachtgevers als marktpartijen adviseren.

“Als maar duidelijk is op welk moment we van positie veranderen. Voor nieuwe
contracten zou je dergelijke verandermomenten duidelijker kunnen vastleggen,
want de juridische afwikkeling heeft nu drie maanden geduurd”, wil Hubert Habib
alvast kwijt in een interview over belangenverstrengeling. Het beursgenoteerde
adviesbureau heeft zijn wortels in de agrarische sector en is nu uitgegroeid tot
de grootste van Nederland met wereldwijd 8000 werknemers en een jaaromzet van
ruim 800 miljoen euro. Grontmij heeft vorige zomer zelf bij de opdrachtgever
aangekaart te willen werken voor een van de marktcombinaties die meedingt naar
het dbfm-contract van ruim 2,5 miljard euro. Het raamcontract met
Rijkswaterstaat is in deze niet verlengd en inmiddels heeft DHV het
vervolgproject van 2 miljoen euro per jaar binnengehaald. Het stuivertje
wisselen komt wel vaker voor. Bij het contract voor het baggerdepot in het
Hollands Diep heeft de stoelendans in omgekeerde volgorde plaatsgevonden en
schoof Grontmij aan tafel nadat DHV in zee wilde met een marktpartij. De
opgebouwde kennis over de opdrachtgever geeft de marktpartij een voorsprong met
betrekking tot de wensen, ook al zijn alle adviesstukken openbaar. Habib is het
overigens niet eens met die stelling en benadrukt dat het ontbreken van een
frisse blik juist nadelig kan werken. “Bij deze contractvorm ligt 90 procent van
de engineering bij de marktpartijen en maar 10 procent bij de opdrachtgever.
Eerlijk gezegd denk ik dat ze niet zonder ons kunnen”, aldus de zelfverzekerde
ingenieur. Zijn Franse tongval verraadt een jeugd en opleiding in Parijs. Vooral
de vooruitstrevende visie over verkeersmanagement zal indruk maken is zijn
verwachting. Een belangrijke gunningseis is om tijdens de uitvoering van de
wegverbreding naar 2 keer 5 rijstroken constant 2 keer 3 rijstroken beschikbaar
te houden.

Geheimhouding

Transparantie kent zijn grenzen, want ook tijdens de onderhandelingen over de
A15 is strikte geheimhouding het devies. Cherry-picking is de levensgrote
bedreiging voor marktpartijen die zich proberen te onderscheiden. “Het zoeken
naar de juiste partner blijft een delicaat spel.” De directeur wil overigens
niet kwijt bij wie het adviesbureau aan tafel schuift voor de A15, behalve dat
het een andere partij is dan Dura Vermeer, Besix en Macquarie. “Dat is niet aan
ons”, stelt Habib zich ineens bescheiden op. “Wij zijn maar onderaannemer en pas
eind februari is zeker wie echt inschrijven. We kunnen ons lelijk vergalopperen
door voor de troepen uit te lopen.” Dat is het eeuwige dilemma voor de
adviesbureaus die altijd in de schaduw van hun broodheer moeten blijven, vaak
opdrachtgevers en in toenemende mate ook marktpartijen. Adviesbureau’s zijn
allang niet meer de partijen die technische adviezen verschaffen, want
omgevingsmanagement, inpassing, wetgeving, luchtkwaliteit en duurzaamheid spelen
zeker een even grote rol als de uitvoerbaarheid. Daarom probeert de sector het
stoffige imago van ‘rekenaar’ van zich af te schudden en zich vaker te
profileren met concepten en visies. Onder invloed van de bouwfraude is door de
ONRI een beleidslijn opgesteld over conflicterende belangen, waar Grontmij zich
volledig aan committeert. Ook de ‘Nota scheiding van belangen’ van
Rijkswaterstaat is bekend en wordt gerespecteerd. Over de praktijk van die
spelregels valt nog wel het nodige af te dingen. Habib stoort zich aan
opdrachtgevers die de integriteits-regels zó strikt interpreteren dat als
voorbeeld de opdracht voor het verleggen van kabels en leidingen uitsluiting
betekende voor de opdracht voor de gehele wegverbreding, zoals het bedrijf een
tijdje geleden overkwam. Ook voor de nabije toekomst voorspelt Habib dat de
huidige praktijk onder druk komt te staan door de schaarse capaciteit bij
ingenieursbureaus. “Er zal weinig ruimte overblijven voor verspilling van
menskracht.” Hij zou er dan ook niet rouwig om zijn de relatief bescheiden
uurtarieven in te ruilen voor een beloningssysteem op basis van gecreëerde
meerwaarde bij de opdracht. “Een enorme stimulans om efficiënter te werken.” Een
punt van zorg daarbij is het dalende kennisniveau. Zijn ervaring is dat
ingenieurs meteen willen managen, zonder de basis te beheersen. “Je moet het
bouwproces van begin tot eind volgen om in een later stadium een helikopterview
te ontwikkelen en risicobeheersing in de vingers te krijgen. Zonder die basis,
kun je niet verantwoord knippen in processen.” Daarbij verwijst hij naar
vliegtuigbouwer Airbus die één van zijn modellen op verschillende plekken liet
produceren en later in elkaar liet zetten. “Maar dat toestel kwam de lucht niet
in en het heeft twee jaar geduurd voordat duidelijk was waarom.” Hij ergert zich
aan de trend dat opdrachtgevers in toenemende mate risico’s proberen af te
schuiven naar de ingenieursbureau’s. Onlangs wilde een gemeente alle risico’s
voor de bouw van een brug bij het adviesbureau leggen, “inclusief de
schadeclaims van vervoersbedrijven als de vrije busbaan niet beschikbaar zou
zijn.” Een opdracht die hij heeft geweigerd, want dat heeft in zijn ogen niets
te maken met ‘partnership’ waarin partijen gelijkwaardig met elkaar samenwerken
en risico’s delen. Rijkswaterstaat is wat hem betreft op de goede weg en ook bij
ProRail neemt hij die verschuiving waar.

Vertrouwensbasis

Daarvoor is een vertrouwensbasis noodzakelijk, beseft hij. De directeur heeft
dan ook weinig begrip voor ondernemingen die blijven hangen in de oude
structuren, zoals vorige week in Limburg aan het licht kwam. Omkoping,
vriendjespolitiek en belangenverstrengeling liggen bij grote belangen altijd op
de loer. “Veel is te wijten aan de managementcultuur die vaak is geënt op
bonussen en constant scoren. Investeren in de toekomst, transparantie en
scheiden van belangen heeft een prijs. Het moet volstrekt helder zijn wie je
bedient en aan wie je loyaal bent. Nee zeggen, is ook een gave.”

Risico

Rijkswaterstaat beëindigde het contract met Grontmij als adviseur over de
verbreding van de A15 om conflicterende belangen te vermijden. Terecht, vindt
directeur Hubert Habib, want over transparantie en loyaliteit valt niet te
twisten. Of toch een beetje?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels