nieuws

Remmen regels Eigen Initiatieven?

bouwbreed

Mededingingsregels zouden het vrijwel onmogelijk maken indieners van Eigen Initiatieven te belonen. Frits Verhees betwijfelt dat. Geïnspireerd door een voorbeeld uit Amerika geeft hij aan hoe effectief en efficiënt kan worden omgegaan met Eigen Initiatieven en aanbesteden, binnen de regels van het recht.

In de Amerikaanse staat Florida is onlangs een publiek-private samenwerking (pps) gestart tussen het ministerie voor Transport van de staat Florida en Community Asphalt, een dochter van het Spaanse bedrijf Obrascon Huarte Lain. Deze samenwerking is gericht op een openbaar werk van circa 110 miljoen dollar om de Route 1 tussen Miami en Dade Country te verbeteren met onder meer extra vluchtstroken. Die kunnen als extra rijweg dienen bij evacuaties als gevolg van orkanen.
De samenwerking is tot stand gekomen op basis van een Eigen Initiatief (Unsolicited Proposal) in combinatie met een aanbesteding en een pps-constructie. Na ontvangst van het Eigen Initiatief is de staat Florida een aanbesteding begonnen door het openbaar uitvragen van concurrerende aanbiedingen. Er meldden zich geen concurrenten met biedingen. Vervolgens is de pps onderhandeld tussen bovengenoemde partijen en bezegeld met een overeenkomst.
Aanbesteden op deze wijze betekent concurrentie op prijs en kwaliteit binnen een transparante procedure die gebonden is aan tijd en fairness. Overheden kunnen profiteren door niet zelf zonder tijd- en prijslimiet met beperkte technische kennis te zwoegen op detaillering van de opgave, maar door te kiezen op basis van door de marktpartijen aangereikte oplossingen.
In de uitvoering zorgt het mechanisme van pps (bijvoorbeeld een dbfm-constructie) voor disciplinering van de marktpartij om de afgesproken kwaliteit te leveren, binnen tijd- en kostenbudget.
De infrastructuurmarkt boort nieuwe kennis aan, belangrijker nog: stimuleert initiatief. Eigen Initiatieven worden immers beloond met een aanbesteding waar ze zelf al vooraf in geïnvesteerd heeft met kennis en informatie.
Is dit niet wat de commissie-Elverding in haar voorstellen voor versnelling van besluitvorming over infrastructuur in Nederland graag ziet? Ik denk dat een dergelijke constructie in Nederland haalbaar is binnen de Europese aanbestedingsregels. Die regels zijn in de kern vrij simpel: ze stellen geen inhoudelijke eisen maar trachten zeker te stellen dat alle marktpartijen/aanbieders toegang hebben en dezelfde spelregels ondervinden tijdens de aanbesteding.

Barrières

In Nederland leggen we onszelf collectief beperkingen op bij aanbestedingen. We denken dat deze aan bepaalde regels moeten voldoen, maar die regels hebben we zelf bedacht en bestaan feitelijk niet. Gelukkig zien we steeds meer verschillende aanbestedingsvormen verschijnen.
Het kan dus wel, maar de barrières zitten diep verscholen in ons collectieve gedachtegoed. In de infrastructuur en de ruimtelijke planning is dat het geloof in ruimte als collectief goed, een klassieke hiërarchische verhouding en scheiding tussen overheid en markt, evenals het geloof in het genereren van objectieve kennis.
Dit leidt tot een vorm van technisch-rationele planning waarbij de overheid onzekerheid tracht te reduceren via ‘hedging’, het op eigen houtje steeds verder onderzoeken en detailleren van eisen en regels in de hoop vat te krijgen op de weerbarstige en steeds complexere werkelijkheid. Let wel: marktpartijen in Nederland ‘geloven’ vaak ook in deze benadering en verhoudingen.
In aanbestedingen leidt dit onherroepelijk tot het dichttimmeren van de specificaties en oplossingen waardoor marktpartijen gezien worden (en ook zichzelf zien) als uitvoerders sec: hen rest het aanbieden van een prijs voor het leveren van de ‘handen’.
Dit schept de paradox van het aanbesteden in Nederland: zij belemmert mededinging. Alle oplossingen behalve één worden uitgesloten.
Dit is volgens mij de echte barrière waarom Eigen Initiatieven en pps in Nederland nog geen voet aan de grond krijgen. De enige remedie lijkt mij het veranderen van ons ‘collectief gedachtegoed’ door voorlopers binnen overheid en markt de kans te geven en via pilots en liefst programma’s in de praktijk aan te tonen dat anders aanbesteden, met bijvoorbeeld een rol voor Eigen Initiatieven, veel meer oplevert dan onze klassieke aanpak. Een taak voor Bouwend Nederland, Neprom en Tweede Kamer?

Voordelen van gecombineerd aanbesteden

lOverheden (gemeenten, rijksoverheid, rijksdiensten, provincies, waterschappen) besteden bij infrastructurele werken vaak jaren aan onderlinge afstemming en strijd in de planvormingsfase van een groot project. Deze publiek-publieke afstemming kan sneller en efficiënter door haar te beperken tot ‘de wat-vraag’ en niet verder te gaan dan de functionele vraag helder te krijgen. Een functionele uitvraag op basis van een Eigen Initiatief geeft zekerheid dat de functionele vraag qua uitwerking en uitvoering haalbaar is tegen een bepaalde prijs.
l Planvorming en aanbesteding kunnen parallel lopen wat weer tijd bespaart.
l Door een probleem (functionele uitvraag op basis van een Eigen Initiatief) in plaats van een oplossing in een aanbesteding te gieten, creëert de overheid een ‘pressure cooker’ voor technische uitwerkingen waardoor alweer tijdwinst wordt geboekt en hogere inhoudelijke kwaliteit wordt gerealiseerd in combinatie met kostenreductie.

Aanbesteding op basis van Eigen Initiatief

l Een marktpartij biedt een zelf ontwikkeld Eigen Initiatief in bij een overheidsloket
l De betreffende overheid beoordeelt dit initiatief op relevantie, passend binnen beleidskader en beschikbaarheid of vrij te maken budget
l Deze overheid overlegt zo nodig met andere overheden over de wenselijkheid van een project en functionele vragen
l De overheid ontleent een functionele specificatie aan het Eigen Initiatief
l Het Eigen Initiatief wordt met instemming van de indienende partij in bewaring gegeven bij een notaris en wordt beschouwd als een bieding
l De overheid start een aanbesteding op basis van de functionele specificatie. Hierdoor zal deze aanbesteding vaak de vorm hebben van de ‘concurrentiegerichte dialoog’
l Daarnaast doen andere partijen uitwerkingen en biedingen binnen de spelregels van deze aanbesteding
l De aanbestedingsprocedure wordt verweven met de noodzakelijke ruimtelijke procedure(bestemmingsplan, Tracéwet etc.)
l De betrokken overheid kiest in overleg met de andere overheden het winnende plan
l De uitvoering kan worden vormgegeven via een klassiek contract (hoewel minder voor de hand liggend), Alliantiecontract of dbfm(o).

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels