nieuws

Christiaanse maakt in Hamburg weer open stad

bouwbreed Premium

Christiaanse maakt in Hamburg weer open stad

In Hamburg verrijst in hoog tempo de grootste binnenstedelijke ontwikkeling van Europa: Hafencity. Kees Christiaanse tekende voor het masterplan. Het is boeiend om van een ex-collega van Rem Koolhaas een pleidooi voor terugkeer naar de middeleeuwse stad te horen, vindt Jan den Boer. Ook Christiaanse heeft genoeg van de autistische moderne stad.

Hamburg heeft grote ambities. De woordvoerder die ons rondleidt door het
nieuwe Hafencity verwacht dat Hamburg in de Europese toeristische top tien
ongeveer gelijk met Rome gaat komen. Die kwaliteiten kunnen we nog niet helemaal
afleiden uit de Hamburgse binnenstad, en de meeste nieuwbouwplannen halen die
toeristische attractiviteit evenmin. Maar Hafencity is wel een bijzonder plan.
De nieuwbouw op schiereilanden in het havengebied sluit stedenbouwkundig goed
aan op Speicherstadt, het prachtige historische gebied van pakhuizen, en op het
direct daaraan gelegen binnenstadsgebied. Hafencity is opgebouwd uit klassieke
gesloten bouwblokken in een hoge dichtheid. De stedenbouwkundige structuur lijkt
eigenlijk verrassend veel op Java-eiland van Sjoerd Soeters, terwijl Soeters als
enige Nederlandse postmodernist toch voor een totaal andere ontwerptraditie
staat. Kees Christiaanse gaf hierover op 30 maart een lezing en ik vroeg hem wat
de verschillen en overeenkomsten zijn tussen zijn werk en bijvoorbeeld het werk
van Soeters en Krier. Christiaanse gaf aan dat de verschillen vooral
architectonisch zijn, maar dat de stedenbouwkundige uitgangspunten meer
overeenkomsten vertonen. Het is verrassend hoe ontwerpers vanuit totaal
verschillende ontwerp-tradities allemaal terugkeren naar de klassieke
stedenbouwkundige kwaliteiten uit de middeleeuwen en 19de eeuw.

Autistisch

Christiaanse stelt in zijn lezing dat het voor mensen niet prettig is om in
moderne steden te verblijven, omdat deze autistisch zijn. De moderne stad is
gebouwd als een boom, met allemaal afgesloten wijken. Christiaanse wil terug
naar de open stad. Kenmerken hiervan zijn: compacte stad, verbindingen tussen
wijken en tegelijkertijd ook wel kleinschalige concentratie van etniciteit,
zonder dat het teveel wordt afgesloten van de omgeving. Functiemenging,
diversiteit in schaal en typologieën, zorgvuldige overgang publiek-privaat, ogen
op straat, multidirectioneel en geen hiërarchie in mobiliteit. De middeleeuwse
stad is volgens Christiaanse nog steeds het beste voorbeeld daarvan; een
dergelijke stad heeft een opnamecapaciteit om veranderingen op te nemen, zoals
bijvoorbeeld ook de binnensteden van Utrecht en Amsterdam. Een duurzame
stedenbouw moet uitgaan van deze uitgangspunten. Het moet dan ook geen gefixeerd
plan zijn maar een transformatieconcept. Daarbij is de verhouding tussen
footprint en openbare ruimte belangrijk. In Rotterdam is dat nu 40/60, dat maakt
deze stad nog steeds onaangenaam. De juiste verhouding is volgens Christiaanse
60/40, een veel compacter en dichtere stad, met openbare ruimtes van een
menselijke maat. Om tot een dergelijk plan te komen is het volgens Christiaanse
beter om globaal te plannen met structuurplan en zoneringen in plaats van alles
vast te leggen in strakke bestemmingsplannen.

Kwaliteiten

Wandelend of fietsend door Hafencity ervaar je de kwaliteiten die
Christiaanse beschrijft in de praktijk. De openbare ruimtes zijn afwisselend en
van herkenbare proporties zoals we dat kennen uit de traditionele havengebieden.
De doorkijk naar de historische pakhuizen en andere historische gebouwen geven
een extra dimensie aan de beleving van de architectuur. De klassieke bouwblokken
geven een herkenbaar stedelijk gevoel, maar zijn door hun moderne vormgeving
toch ook vernieuwend en inspirerend. De echte architectonische hoogstandjes
moeten nog worden gebouwd. Op de basis van een historisch pakhuis op de punt van
een van de schiereilanden komt een ultramoderne bovenbouw. Dit wordt de
Elbphilharmonie, een muziekcentrum dat bijna volledig wordt betaald door
bedrijven en inwoners van Hamburg. Op een kop van een havenhoofd komt het
Science Center van Hamburg, in de fascinerende vorm van een amethist. Een
prijsvraagontwerp dat gewonnen is door Rem Koolhaas. De uniciteit van Hafencity
gaat niet alleen over architectuur. Er is een unieke manier van werken opgezet
waarbij in samenwerking met ontwikkelaars volgens strakke procedures in hoog
tempo kan worden gebouwd. Zo dichtbij Nederland is in het noorden van Duitsland
zo het een en ander te leren voor ons Nederlanders.

Reageer op dit artikel