nieuws

Waterrobuust bouwen buffer voor klimaatproblematiek

bouwbreed Premium

Waterrobuust bouwen buffer voor klimaatproblematiek

Hoe te bouwen nu het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en het overstromingsgevaar een reële bedreiging vormt? Die vraag staat centraal in het boek ‘Waterrobuust Bouwen. De kracht van kwetsbaarheid in een duurzaam ontwerp’.Door zijn vinger in een gat in de dijk te steken, behoedde Hansje Brinkers Nederland voor een overstroming, zo luidt het verhaal uit de negentiende eeuw. Nu de aarde opwarmt, ijskappen smelten en periodes van droogte abrupt kunnen overgaan in tijden van hevige regenval, kan Nederland niet langer vertrouwen op ad-hoc-reddingsacties van alerte Hansjes Brinkers.

Het is tijd voor een inventarisatie van bouwkundige maatregelen die het
wassende water in banen kunnen leiden. En het is zaak een programma van
voorzieningen samen te stellen om problemen die ontstaan door wateroverlast of
door watertekorten voor te zijn. Met dat doel voor ogen publiceerden de
Stichting Bouw Research en het platform Beter Bouw- en Woonrijp Maken het boek
‘Waterrobuust Bouwen’. De publicatie geeft een beeld van bouwkundige en
organisatorische mogelijkheden om steden zo in te richten en vorm te geven dat
de gevolgen van klimaatverandering beperkt blijven. “Waterrobuust bouwen”, zo
definieert het boek, “is het op zodanige wijze (her)inrichten van het stedelijk
gebied dat dit beter is opgewassen tegen een overschot en een tekort aan water.”
Daarvoor is het niet alleen noodzakelijk de technische ontwerpen van gebouwen en
woningen aan te passen. Ook dient de infrastructuur en de inrichting van de
openbare ruimte te worden gewijzigd. En: “Het vergt een andere werkwijze en
aanpak van bijvoorbeeld het bouw- en woonrijp maken, maar ook van het
herstructureren van oude woonwijken of bedrijventerreinen.”

Drainagesystemen

Onverwachte situaties zijn door waterrobuust te bouwen niet volledig uit te
sluiten. Maar in het algemeen is het niet nodig ad hoc te reageren op
wateroverlast of langdurige droogte, betoogt Frans van de Ven, universitair
hoofddocent stedelijk waterbeer van de TU Delft en mede-auteur van het boek.
“Door ruim voordat een gebied bouw- en woonrijp wordt gemaakt rekening te houden
met de mogelijke gevolgen van klimaatveranderingen, kunnen veel problemen worden
voorkomen. We beschikken daartoe over een breed scala aan stedebouwkundige
oplossingen. Voor ons boek inventariseerden we er meer dan honderd.” De meeste
van die maatregelen zijn niet of nauwelijks duurder of ingewikkelder dan
doorsnee bouwen. Denk daarbij aan onder meer drainagesystemen, het verhogen van
het vloerpeil van woningen ten opzichte van het maaiveld en het bouwen van
huizen zonder kruipruimte. Dat er desondanks nog niet op grote schaal gebruik
van wordt gemaakt, komt doordat de filosofie achter waterrobuust bouwen nog geen
gemeengoed is. “Vergelijk het met duurzaam bouwen. Een jaar of tien geleden wist
niemand wat het was. Tegenwoordig is het een begrip. Hetzelfde willen we
bereiken met waterrobuust bouwen. Ons boek moet er toe bijdragen dat bouwen
tegen wateroverlast op de kaart wordt gezet. Dat waterrobuust bouwen een
terugkerend agendapunt wordt. En dat er natuurlijk niet alleen over wordt
gepraat, maar dat zowel bij nieuwbouw als herstructurering klimaatgerichte
bouwmethoden standaard worden toegepast. Daarvoor is een andere manier van
denken nodig bij vrijwel alle partijen binnen het bouwproces”, redeneert Van de
Ven. Kees Vriesman, voorzitter van het platform Beter Bouw- en Woonrijp Maken:
“Van opdrachtgever, of dat nu gemeenten zijn of private partijen, tot
ontwerpers, uitvoerende bouwbedrijven en toeleveranciers. Iedere bij het
bouwproces betrokken partij moet voor klimaatbestendig bouwen anders leren
denken.” Hij benadrukt dat het van het grootste belang is dat de problemen die
zich kunnen voordoen door de klimaatverandering, vroeg op de agenda komen. Bij
de bouw van nieuwe wijken moet dat zelfs al gebeuren voordat het
stedenbouwkundig plan is ontwikkeld.

Afvoer

“En laten we dan niet alleen denken aan overstromingsgevaar door te hoge
rivierwaterstanden of stormvloedpeilen, maar ook antwoord geven op de simpele
vraag hoe de afvoer van regenwater wordt geregeld. Hoe kunnen we voorkomen dat
als het vaker en heftiger regent dan we momenteel gewend zijn, het water op
straat blijft liggen en kelders onderlopen? En wat te denken van perioden met
langdurige droogten, waardoor het grondwaterpeil wordt beïnvloed. Allemaal
kwesties die vroeg of in een planproces moeten worden onderkend.”
Klimaatbestendig bouwen is zowel een zaak van aannemers als van ontwerpers en
opdrachtgevers. “Een bouwbedrijf kan vrijwel alles maken. Mits duidelijk
omschreven staat, welke voorzieningen het moet treffen om eventuele
wateroverlast tegen te gaan”, zegt Van de Ven. “En als we er dan ook nog voor
zorgen dat maatregelen meteen worden genomen, voorkomen we niet alleen
problemen. Ook drukken we de kosten.” Vriesman: “Daarom willen we onze boodschap
zodanig overbrengen dat zowel aannemers als ontwerpers er mee aan de slag kunnen
gaan. En dat maakt het ook zo belangrijk dat we de verschillende mogelijkheden
om te bouwen tegen wateroverlast in kaart hebben gebracht. Niemand schiet er
iets mee op als het wiel telkens opnieuw moet worden uitgevonden.” Van de Ven:
“Weliswaar is het klimaat al aan het veranderen, maar dat gaat gelukkig
langzaam. Het is daarom van het grootste belang op grote schaal anders te gaan
werken. Terwijl het klimaat wijzigt, moeten we een mentaliteitsverandering op
gang brengen. Dan kan waterrobuust bouwen geleidelijk worden opgenomen in het
bouwproces.” n

Initiatiefnemers

‘Waterrobuust bouwen. De kracht van kwetsbaarheid in een duurzaam ontwerp’ is
een initiatief van het platform Beter Bouw- en Woonrijp Maken (inmiddels
omgedoopt tot Beter Bouwen Beter Wonen). Hierin werken de Stichting Bouw
Research, de TU Delft, Grontmij, Witteveen+Bos, Deltares en Sterk Consulting
samenwerken. Het boek is uitgegeven door de SBR. ISBN: 978 90 5367 496 3. Het
boek wordt binnenkort aangeboden aan staatssecretaris Huizinga (waterstaat).

Reageer op dit artikel