nieuws

Zegeningen van zelfbedrog

bouwbreed Premium

Uen ik handelen vaak allesbehalve economisch rationeel: we imiteren elkaar, vertonen kuddegedrag, maken verkeerde risicoschattingen, overschatten steeds het belang van recente verwikkelingen en raken snel in paniek. Dat kan desastreuze gevolgen hebben voor de beurshandel, de huizenmarkt en de andere sectoren die onze bestedingen nodig hebben om de economie draaiende te houden.

Uen ik handelen vaak allesbehalve economisch rationeel: we imiteren elkaar, vertonen kuddegedrag, maken verkeerde risicoschattingen, overschatten steeds het belang van recente verwikkelingen en raken snel in paniek. Dat kan desastreuze gevolgen hebben voor de beurshandel, de huizenmarkt en de andere sectoren die onze bestedingen nodig hebben om de economie draaiende te houden.
Als we nu maar betere economische modellen hadden gehad zouden we daar niet door zijn overvallen en hadden we de financiële crisis kunnen voorzien en zelfs voorkomen. Dat is een mooie en troostrijke gedachte die velen op de been houdt nu duidelijk wordt hoe groot de maatschappelijke schade is van onjuiste inschattingen over ons economisch gedrag.
Naar mijn idee is die gedachte evenwel vooral een zeldzaam mooi voorbeeld van zelfbedrog. Dat is een merkwaardig fenomeen, waarvoor immers kenmerkend is dat we niet de ander voor de gek houden maar onszelf. Waar goedgelovigheid van de ander de basis vormt voor ‘normaal’ bedrog, daar ligt dit toch met zelfbedrog wat lastiger.
Nu is bedrog op zich niet vreemd of onnatuurlijk, in die zin dat ook de natuur vol is van bedrog. Denk aan slangen die er door hun schreeuwende kleuren veel dreigender uitzien dan ze in werkelijkheid zijn, honden die blaffen maar niet bijten of vossen die andere dieren op afstand houden als ze voedsel hebben ontdekt door vals alarm te geven.
Dat mensen elkaar bedriegen is in die zin geen perverse afwijking waarvan alleen onze soort last zou hebben. Vandaar ook dat ik best een plek kan geven aan de politicus die stelt dat hij de financiële crisis met wat stevige beleidsmaatregelen kan bezweren om zijn kiezers gerust te stellen of aan de ondernemer die beweert dat zijn bedrijf niet of nauwelijks door de crisis getroffen zal worden om het vertrouwen van zijn geldschieters te behouden.
Maar ook nog eens jezelf bedriegen? Dat is werkelijk een kunst! Daarvoor is het nodig jezelf eerst iets voor te houden dat in feite niet waar is om vervolgens te ‘vergeten’ dat het dus eigenlijk zo niet is. Dat valt nog niet mee, maar mogelijk is het zeker wel – zo blijkt. De meest intieme relatie die iemand er op nahoudt, namelijk die met zichzelf, is klaarblijkelijk niet per definitie de meest oprechte. Zelfbedrog blijkt in de praktijk vooral nodig om de vertwijfeling op afstand te houden: om te voorkomen dat hoopvolle verwachtingen omslaan in ontmoediging en angst. Het houdt ons op de been.
Zullen we onszelf in dat licht nog maar even voor de gek blijven houden in deze tijden van crisis? We gaan gewoon betere modellen ontwikkelen die ons economisch handelen wel kunnen voorspellen en die een vergelijkbare crisis in de toekomst zullen helpen voorkomen. Tuurlijk …

Reageer op dit artikel