nieuws

Bulgaren werken hier graag, Roemenen niet

bouwbreed

De bouw is de sector met de meeste illegale arbeid. Boetes blijken te weinig af te schrikken en steeds vaker klikken collega’s. De Arbeidsinspectie trof bij een derde van de controles illegalen aan, maar dat leidt zelden tot wildwesttaferelen.’Niet rennen op een bouwplaats’. Met die uitdrukkelijke instructie gaan inspecteurs op zoek naar illegale en onderbetaalde arbeiders. Het was afgelopen jaar mis bij een derde van de controles. Opvallend is het grote aantal Bulgaren en Chinezen zonder papieren.

“Het gebeurt inderdaad regelmatig dat mensen beginnen te rennen zodra de Arbeidsinspectie zich bij de uitvoerder meldt voor een controle”, bevestigt projectleider Minjon van Heijningen. Het is dan niet de bedoeling dat de inspecteurs daar achteraangaan: “Het is ronduit gevaarlijk op een bouwplaats met losliggende snoeren en onverwachte gaten te gaan hollen. Eigen veiligheid eerst.”
Meestal is er wel voor gezorgd dat inspecteurs of politie de verschillende in- en uitgangen bewaken. “Het voordeel van een bouwplaats is dat er een hek omheen staat.”
Toch bestrijdt Van Heijningen dat de inspecteurs regelmatig wildwesttaferelen aantreffen. Van bedreigingen of agressie is zelden sprake. “In 99 procent van de inspecties verloopt de controle rustig en ordelijk. Ook als niet alle papieren op orde zijn.” Schuifelende voeten en de blik strak naar de grond gericht, is meestal wat de inspecteurs tegenover zich aan treffen.
Toch gaan de inspecteurs bij dit soort controles zelden alleen op stap en standaard onder politiebegeleiding. Derden zijn niet meer welkom, omdat veel werkgevers daar negatief op reageren. Bijkomend voordeel van politie is dat illegalen of mensen zonder identiteitspapieren meteen kunnen worden overgedragen. Illegale werknemers worden meestal uitgezet. Een traject waar de Arbeidsinspectie zich niet mee bemoeit: zij richt zich op de opdrachtgevers. Niet alleen de werkgever die de illegaal betaalt, kan een boete van 8000 euro per werknemer verwachten, ook de hoofdaannemer is aansprakelijk. ‘Weet wie er op je bouwplaats rondloopt’, is het dringende advies van de inspectie.
De inspecteurs stelde 1374 overtredingen vast en deelden vorig jaar voor ruim 2 miljoen euro aan boetes uit. Bijna 70 procent ging naar bouwondernemers en de rest aan particuliere opdrachtgevers die vaak illegale arbeiders inschakelen voor schilderwerk, kozijnen en kleine verbouwingen. Meestal beschikken illegalen niet over de juiste papieren, zo bleken 19 personen afkomstig uit Afrika en Turkije te werken met documenten van iemand anders, zogenoemde ‘lookalike’- fraude.
De eerste drie maanden van dit jaar heeft de focus van de controles vooral gelegen op onderbetaling. Vorig jaar kwam bij de reguliere controles al vijftien keer aan het licht dat mensen onder het minimum loon kregen uitbetaald. De inspectie is niet bevoegd om te controleren op cao-lonen.
De ervaring leert dat bouwers nogal eens een oogje dichtknijpen als bij collega’s, onderaannemers of toeleveranciers het werken met illegalen wordt vermoed. Het ministerie van Sociale Zaken ondervroeg eind vorig jaar 1100 bouwondernemers. Zoals te verwachten was de uitkomst: ‘Anderen werken wel met illegalen, maar wij niet.’ 80 procent gaf zelfs aan het werken met illegalen verwerpelijk te vinden. Slechts 5 procent gaf toe wel eens met illegalen te werken, terwijl 19 procent vermoedt wel eens illegalen op de bouwplaats te hebben gehad.
De terughoudendheid om te klikken is begrijpelijk: Lang niet iedere buitenlander is een illegaal. De inspectie controleerde vorig jaar ruim 4000 werknemers, van wie een derde niet de Nederlandse nationaliteit had. Nog eens een derde daarvan – 458 personen – bleek illegaal. Vorig jaar stonden tot 1 mei ook Polen, Slowaken en Tsjechen nog te boek als illegale weknemers.
De verschuiving naar Bulgaren is opvallend te noemen. Van de 100 aangetroffen Bulgaren, bleken 96 illegaal aan de slag. Ruim een vijfde van het totaal aantal illegale arbeiders, terwijl in 2006 nog 10 procent uit Bulgarije afkomstig was. Mogelijk is dat fenomeen na 1 januari ook van de baan, maar dat is aan de politiek. Voor buurland Roemenië blijkt de Nederlandse bouwplaats veel minder aantrekkelijk. Over het waarom daarvan tast de inspectie in het duister. Een ander bijzonder fenomeen zijn de illegale Chinezen. Tot een paar jaar geleden waren die nog nooit aangetroffen, maar vorig jaar 27, ruim 6 procent van het totaal. Naast Oost-Europeanen treft de inspectie de meest exotische nationaliteiten aan, variërend van Indiaas, Kongolees tot Irakees en Filippijns.
De Arbeidsinspectie neemt verschuivingen waar in nationaliteiten, maar constateert dat het aantal illegalen in de bouw de laatste vijf jaar onveranderd opvallend hoog is. De bouw spant nog altijd de kroon ten opzichte van andere sectoren. Het aantal illegalen in de horeca, afvalbedrijven en vervoersbranche is de laatste jaren zelfs fors afgenomen, maar die trend is vooralsnog niet zichtbaar in de bouw. De lage lonen en lange dagen, blijken voor veel werkgevers een aantrekkelijk gegeven. Van Heijningen weet dat sommige werkgevers bewust de risico’s en pakkans afwegen.
Een ander deel blijkt niet goed op de hoogte van de regels. “Daarvoor is één boete afdoende.” Dat gold onder meer voor sommige werkgevers die tussen 1 januari en 1 mei Poolse arbeiders in dienst hadden. Om die onwetendheid te bestrijden, lanceert de inspectie 1 oktober een website met alle regels met betrekking tot buitenlandse arbeidskrachten. (www.wetarbeidvreemdelingen.nl) Daarnaast houdt de inspectie samen met Bouwend Nederland voorlichtingsbijeenkomsten.
Toch tippen steeds meer bouwers de Arbeidsinspectie. Ook komen vermoedens binnen via Belastingdienst en Arbo-collega’s. Vorig jaar kwamen 106 meldingen binnen via verschillende organisaties: Bureau Naleving zette de inspectie in 37 gevallen op een spoor, de Fosag kwam met 36 tips en het Meldpunt Oneerlijke Mededinging gaf 29 verdachte bouwplaatsen door.
Tips zijn een belangrijke basis voor controles, volgens Van Heijningen. Daarnaast houdt de inspectie dossiers bij wie in het verleden de fout in is gegaan.
Vooral de beginfase en eindfase van een bouwplaats blijken hoge aantrekkingskracht te hebben op illegale arbeid, is de ervaring. Schoonmaak- en opruimwerkzaamheden worden vaak door illegalen opgeknapt, maar ook ijzervlechten en betonstorten scoren hoog. De wegenbouw en installatiebranche blijken minder gevoelig voor het fenomeen. n

Nationaliteit

Poolse 151
Bulgaarse 96
Turkse 52
Slowaakse 36
Chinese 27
Joegoslavische 16
Roemeense 13
Indiase 5
Marokkaanse 5
Tsjechische 5
Iraakse 5
Litouwse 3
Overig 44
Totaal 458
NB werknemers uit Polen, Tsjechië, Slowakije en Litouwen zijn na 1 mei niet meer illegaal.
Bron: Arbeidsinspectie

Overtredingen

l 413 x ontbreken van kopie identiteitsbewijs in administratie
l 935 x ontbreken tewerkstellingsvergunning
l 15 x overtreden WML (minimum loon)
l 6 x geen gehoor aan vordering inspecteur
l 2 x niet voldoen aan meewerkingsplicht
l 2 x valsheid in geschrifte
l 1 x opgeven valse identiteit

Resultaten per deelsector

Sector geen overtreding wel overtreding
Afwerken vloeren en wanden 18 7
B0x26u 116 34
Overige bouw 206 122
Bouwinstallatie 4 1
Dakdekken, dakconstructies 11 2
Kabels en buizen 15 5
Loodgieters, fitters 3 0
Schilders, glaszetters 21 8
Stukadoren 8 4
Timmeren 6 2
Vlechten betonstaal 5 2
Wegenbouw 10 1
Totaal 423 188
NB. In zeven gevallen loopt het onderzoek nog

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels