nieuws

Voorbeeldige wending van agrarisch erfgoed

bouwbreed

De provincie Overijssel Zonder boeren geen agrarisch buitengebied. Zij kleden het landschap aan. Maar door schaalvergroting aan de ene kant en bedrijfsbedrijfsbeëindigingen aan de andere raakt hun cultuurhistorisch erfgoed in de verdrukking.

Hoogste tijd dus voor de drie overheden om de kat de bel aan te binden. Daarmee maak je vrienden; zeker nu het boerenleven weer zo sterk in de belangstelling staat. Komt Boer Zoekt Vrouw op televisie, dan kijken niet alleen boeren maar ook burgers massaal naar de gepresenteerde resten van een Nederland waar het leven goed was.
De provincie Overijssel en het regionale cultuurhistorisch genootschap Het Oversticht zijn tot de ontdekking gekomen dat agrarisch cultureel erfgoed in het beleid een ondergeschoven kindje is. Naast monumentale binnensteden, kerken en industriële monumenten moet ook de agrarische geschiedenis levend worden gehouden, is hun drijfveer om in actie te komen.

Dynamiek

Voor beleid mogelijk is, moeten er eerst goede ideeën zijn, vinden ze. Van belang is de inpassing van agrarisch erfgoed in het moderne leven. Het is de kunst interessante historische elementen in ere te houden zonder de economische en sociale dynamiek van het buitengebied aan te tasten.
De oude agrarische cultuur, waarvan boerderijen en beplanting zoals houtsingels getuigen, barstte van de dynamiek. Dit landschap blijkt voor velen een romantisch ijkpunt. Dat ideaalbeeld, van gauw honderd jaar geleden, gaat over een platteland waar een groot deel van de Nederlanders leefden en werkten. Vaak in enorme armoe. Voor veel kleine boeren en landarbeiders was het leven niet romantisch.
Dit platteland bestaat niet meer. Het was toen een levendig gebied met veel kinderrijke gezinnen. Zij vonden hun eenvoudige geluk in de directe omgeving. De boerenstand is sindsdien gedecimeerd en wie nu verder nog woont tussen de landerijen, is vooral elders actief.
Nadat voormalige keuterboerderijen in grote aantallen zijn verbouwd tot woning is nu de beurt aan grotere boerderijcomplexen. Vaak is hun bebouwing meegegroeid met het bedrijf. Een ligboxenstal en een moderne loods kwamen erbij, en soms ook een nieuwe woning.

Streekeigen

Veel van zulke boerderijen maken dezer dagen plaats voor luxe woningen met als gemeenschappelijk kenmerk de paardenbak. Een deel van de overgebleven landbouwbedrijven staat in het teken van de agro-industrie met bijbehorende megastallen. Het voer komt dan van fabrieken, de dieren gaan ernaartoe. De relatie met de omgeving wordt ook hier dun en vestiging op een industrieterrein wordt een perspectief.
Inpassing in het landschap van zulke stallen is niettemin mogelijk. Eenvoudige aanpassingen aan het bedachte ontwerp volstaan vaak al om grote moderne stallen te laten harmoniëren met de oude bebouwing op het erf en het landschap eromheen.
Toevoeging van streekeigen bouwkenmerken maakt tevens een eind aan de wijdverspreide eenvormigheid die voortvloeit uit gestandaardiseerde stalconcepten.
Een nieuwe bestemming voor een grote boerderij zal meestal geen geringe zijn. Behalve zeer luxe woningen kan worden gedacht aan kantoorruimte of recreatieve bedrijvigheid zoals horeca of vakantieappartementen. Sommige boerderijen worden ingericht als wooncomplex voor bijvoorbeeld starters.

Vakmensen

Het is zoeken naar een bestemming die past bij het platteland. Dat geldt voor beleidsmakers maar ook voor wie zelf een boerderij een nieuwe functie wil geven. “Laat u adviseren door vakmensen”, klinkt tot hen vanuit de provincie. “Er is meer mogelijk dan u denkt.”
Zeker als het op een architectonisch verantwoorde manier gebeurt; dat zien de bestuurders in Overijssel graag. Dit geldt ook voor boerderijen die in bedrijf blijven. Hier en daar reageren boeren daarom bezorgd. Ze zijn bang dat straks niets meer mag, dat procedures eindeloos gaan duren of dat een nieuwe stal te duur wordt als gevolg van de opgeschroefde eisen. Geruststellend klinkt dan dat ook de agrarische dynamiek hoog in het vaandel blijft staan.
De meeste provincies en gemeenten denken na over een mooie toekomst voor agrarisch erfgoed en ook architecten en ondernemers doen hun best. De praktijk levert al goede ideeën op van wat mogelijk is, zo merkten ze in Overijssel. Een bundeling van voorbeelden die zijn gerealiseerd wordt daarom gebracht als een belangrijke mijlpaal.
Het gaat om een “inspiratieboek voor de transformatie van erven en boerderijen in Overijssel”. Onder het motto ‘Traditie en Vernieuwing’ reiken het provinciebestuur en Het Oversticht daarin de helpende hand aan iedereen die iets wil met bebouwing op het platteland. n

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels