nieuws

‘Haagse Spoorwijk geen stijlkopie tuindorp’

bouwbreed Premium

Spoorwijk ondergaat een gedaanteverwisseling. Het Haagse tuindorp waarvan bouwmeester Hendrik Petrus Berlage in 1908 de contouren schetste, voldoet niet aan de eisen van de 21ste eeuw. Koos Kok, architect en directeur van Massa Bureau voor Architectuur, is verantwoordelijk voor de derde stadsvernieuwingsfase. “We hebben het traditionele tuindorp niet gekopieerd”, zegt hij, “maar het ontwerp staat er ook niet los van.”

De naam zegt het al. Spoorwijk ligt pal naast het treinspoor. Dagelijks passeren tussen half vijf ’s morgens en kwart voor twee ’s nachts tientallen treinen. Van boemel tot Thalys. Een gegeven dat in het inmiddels begonnen derde en laatste stadium van de stadsvernieuwing een hoofdrol speelt. Want in deze fase wordt de Hildebrandstraat aangepakt, de straat die het dichtst bij de rails ligt. En waarvan de bewoners dan ook de meeste hinder ondervonden van het voortrazende treinverkeer.
In de nieuwe Hildebrand is dat verleden tijd. Niet alleen zullen de inwoners geen last hebben van de langs denderende treinen, de bebouwing zal tevens dienen als geluidsbuffer voor de woningen er achter.
Om dat mogelijk te maken bedacht architect Kok een 300 meter lange woonwand van vier lagen met daaronder een half verdiepte parkeergarage. Het complex lost de geluidsbelasting voor de achterliggende huizenrijen op en biedt soelaas voor de parkeerdruk.

Maatregelen

Tegelijkertijd nam de architect maatregelen om de huizen in de woonwand comfortabel te maken. Zo werden de woningen op de begane grond op een plint gezet, waardoor ze afstand krijgen tot de straat. Woonkamers situeerde hij aan de achterkant van het complex, zodat de bewoners uitkijken op een tuin. Een geluidsscherm langs het spoor zorgt voor een laag geluidsniveau.
Op de volgende etages liggen zowel de woonkamers als de balkons aan de kant van het spoor. Hier is de geluidsdruk dan ook sterker dan op de begane grond. “Dat hebben we opgelost met een bouwkundige suskast met een extreme geluidsabsorptie en een ruime ventilatiecapaciteit”, vertelt Kok zittend in de vergaderruimte van zijn kantoor in Rotterdam.
De balkons kregen de vorm van ruime terrassen die uit een loggia steken. “Weliswaar zijn buitenruimten volgens het bouwbesluit niet verplicht, maar ik vind zo’n plek essentieel voor de woonkwaliteit. De bewoners kunnen dan zelf kiezen om voor aan de zuidzijde op het terras te verblijven of aan de geluidsluwe verbrede galerij een luchtje te scheppen.”
Verder zorgde Kok er voor dat de woonwand geen massieve scheidslijn wordt tussen de Hildebrandstraat en het achterliggende gebied. Om die reden voorzag hij de wand van vier monumentale poorten die toegang geven tot evenveel woonhofjes. “Zeg maar beschutte binnenhoven met veel groen. Ze zijn voor iedereen toegankelijk. Er is bewust voor gekozen om nauwe dichtbebouwde straatjes, zoals je die in het oude Spoorwijk vond, te vermijden.”

Tuinstad

Toch kan het ontwerp niet helemaal los worden gezien van het oorspronkelijke tuindorp. Een type woonwijk dat werd ontwikkeld als reactie op de grauwe volksbuurten uit de negentiende eeuw.
De eerste tuindorpen werden begin vorige eeuw gebouwd. Ze werden geroemd als ruim opgezette wijken, waarbij ieder huis in principe een voor- en een achtertuin had. “Laat het duidelijk zijn dat ons ontwerp geen stijlkopie is van het tuindorp. Wat niet wil zeggen dat het er helemaal geen verband mee houdt. Je ziet de relatie bijvoorbeeld in het gebruik van bakstenen en de bijzondere metselwerkdetaillering. Het traditionele materiaal van de tuinstad.”

Verleden

Ook de hoven in Spoorwijk hebben een relatie met het verleden. De hofjeswoning was vanaf de late middeleeuwen tot ver in de twintigste eeuw razend populair in Den Haag. “Desondanks hebben we geaarzeld om hoven op te nemen in het ontwerp”, vertelt Kok. “Uit het verleden weten we dat die woonvorm vaak een sterke sociale structuur kent, waardoor het risico bestaat van clanvorming.” Om die ontwikkeling te voorkomen, kregen de woonhofjes een openbaar karakter. Ze dienen als verbindingsroute voor mensen die ondergronds parkeren en vervolgens naar huis lopen. “Hoe Spoorwijk zich verder ontwikkeld, is natuurlijk mede afhankelijk van de bewoners. Maar gezien de grote betrokkenheid bij de ontwikkelingen in de buurt, zie ik geen reden om hierover ongerust te zijn.”

Spoorwijk

Het ontwerp van Spoorwijk dateert uit 1908, maar de eerste woningen verrezen er pas meer dan twintig jaar later. Ze hielden stand tot rond de eeuwwisseling. Toen werd besloten om hier 1300 oude huizen in drie fasen plaats te laten maken voor 750 nieuwbouwwoningen. Vestia Den Haag-Zuidoost is daarvan de opdrachtgever, terwijl Ceres Projecten optreedt als ontwikkelaar. De eerste fase bestond uit de bouw van 120 koop- en 154 huurwoningen. Deze werden ontworpen door Kuiper Compagnons. Daarna volgden de tweede en de derde fase. Massa bureau voor architectuur, tekende voor beide projecten. De tweede bouwstroom, 149 koop- en 56 huurwoningen, kwam in 2006 gereed. De laatste fase, 126 koop- en 146 huurwoningen, wordt volgend jaar opgeleverd.

Reageer op dit artikel