nieuws

Nieuw gemeentehuis als icoon van duurzaamheid

bouwbreed

Het nieuwe gemeentehuis van Hardenberg moet bij oplevering eind 2011 het meest duurzame zijn van Nederland. Vanaf deze maand gaat de gemeente op zoek naar marktpartijen die het Voorontwerp Plus volgens een design, build 0x26 maintenance-constructie willen uitvoeren.

Hardenberg streeft

“Zo’n ambitie is natuurlijk leuk, maar net zo belangrijk is dat het gebouw ook duurzaam blijft in de tijd”, verklaart Machiel Karels de contractvorm waarbij ook beheer en onderhoud tot het takenpakket hoort. “Een gebouw kan nog zo duurzaam zijn, maar als de beheerder op de verkeerde knoppen drukt, vreet het alsnog energie”, schetst de adviseur duurzaam bouwen van de gemeente Hardenberg.
De gemeenteraad heeft het Voorontwerp Plus afgelopen zomer goedgekeurd. De Architekten Cie uit Amsterdam levert het ontwerp voor het opmerkelijke ronde gemeentehuis.

Besparing

Een rond gebouw past mooi in een parkachtige omgeving, maar nog belangrijker noemt Karels de besparing die een rond gebouw oplevert. Niet alleen in energie, maar ook in materialengebruik. De besparing kan oplopen tot totaal 20 procent in vergelijking met een vierkant gebouw.
Was de ambitie in 2006 nog een “duurzaam gemeentehuis” begin dit jaar heeft de gemeente besloten het taakstellende budget van 33,5 miljoen euro met 5 ton te verhogen. De nieuwe ambitie luidt: ‘het meest duurzame gemeentehuis van heel Nederland bij oplevering’.
Allereerst heeft de werkgroep duurzaamheid dan ook een 360-graden meting gedaan. Karels: “We zijn innovatieve kennisinstellingen en bedrijven, universiteiten en hogescholen afgegaan met de vraag: ‘wat is nou echt innovatief duurzaam?’ Hieruit zijn maatregelen gedestilleerd”.
Om de ambitie ook waar te kunnen maken, te bewijzen en te meten, gebruikt de werkgroep de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn Gebouw als maatstaf. GPR Gebouw is een digitaal instrument om de duurzaamheid van een gebouw in kaart te brengen aan de hand van rapportcijfers voor de vijf thema’s: energie, water, afval, gezondheid en materiaalgebruik.
“Met een vijfje voldoe je aan de wettelijke verplichting”, zegt Karels. “Bij meting bleek het ontwerpteam zelfs zonder die budgetverhoging van 5 ton al de juiste keuzes te hebben gemaakt. De gemiddelde GPR-score kwam uit op een 8,5. Voor energie scoren we nu zelfs een 9,6”.
Het ontwerpteam, bestaande uit de architect, de constructeur, de installatieadviseur en bouwfysisch adviseur onder toeziend oog van Draaier+Partners (procesmanagement), was al geselecteerd op duurzaamheid.

Samenhang

Om het extra geld op een goede manier te besteden met als doel natuurlijke bronnen beter te benutten, is het gebouw met een diameter van een kleine 50 meter en 10.000 vierkante meter ontworpen aan de hand van drie thema’s: licht, warmte, water 0x26 groen. En dan op zo’n manier dat het ontwerp niet bestaat uit losse onderdelen, maar dat er samenhang is, een sluitend systeem.
“Alles moet kloppen”, benadrukt Karels. “Zo gebruiken we als zonwering de zogeheten Genius-lamel, die zonlicht reflecteert wanneer de zon hoog staat en verhindert dat een ruimte te veel opwarmt, ook als de lamellen half zijn geopend. Dat scheelt koelenergie in de zomer en kunstlicht in de winter, omdat deze horizontale lamellen een diffuus licht verspreiden in de kamer. Zo benutten we het zonlicht optimaal.”
Daarnaast wordt gedacht aan het toepassen van een super­innovatieve glassoort. Karels. “In dit Smart Energy Glass zitten schakelbare pv-panelen die naar wens het licht kunnen dimmen en tegelijkertijd het ongebruikte licht om kunnen zetten in elektriciteit zonder dat dit in het raam zichtbaar is. De opgewekte energie vloeit weer terug naar het elektriciteitsnet.” Wat het tweede thema betreft wordt betonkernactivering toegepast in combinatie met bodemopslag en warmtepompen. “Bijzonder is dat het gebouw zelf ook dient als bron”, zegt Karels. “In de hellingbaan van de parkeergarage zitten in het asfalt collectoren waarvan warmte vrijkomt die terugkeert in het totaalsysteem, net als van de afzuiging van de parkeergarage”.
En moet normaalgesproken warmte juist worden weggekoeld van de kantoorvloer omdat er zoveel pc’s staan, met de invoering van flexwerken in het nieuwe gemeentehuis hoeft dat niet meer. Zo’n vierhonderd pc’s worden vervangen door veel kleinere eenvoudige computers die zijn aangesloten op een terminal server. De warmte die deze ene centraal opgestelde zware computer uitstraalt, is te gebruiken om het douchewater en tapwater voor het bedrijfsrestaurant te verwarmen.
Karels: “De elektra die dán nog nodig is kopen we groen in, zodat het gebouw CO2-neutraal is”.

Binnentuinen

Het gemeentehuis moet tot slot helemaal kloppen in de omgeving. Daarom komt er een park om het gemeentehuis heen te liggen, dat als het ware doorloopt tot de binnentuinen in het gemeentehuis. De ondergrondse parkeervoorziening voor 470 plaatsen heeft een natuurlijk groen dak, waardoor auto’s aan het zicht worden onttrokken. Het sedum-dak van het gemeentehuis houdt het water korte tijd vast, waarna het gefilterd wordt in de bodem zodat het later bijvoorbeeld te gebruiken is om het parkeerdak mee te besproeien. Hiervan is de grondlaag dun waardoor de bodem snel uit kan drogen. Verder is met het waterschap besproken hoe het watergebruik nog meer te beperken is en komen er onder meer waterzuinige toiletten in het gebouw.
Het huidige ontwerpteam krijgt na de aanbesteding een toetsende rol, verklaart Peter Wiertz, projectleider van het nieuw te bouwen gemeentehuis. “Het heeft ten slotte aangetoond dat de prestatie-eisen ook haalbaar zijn.”

Bewustwording

Innovatie stopt niet bij de aanbesteding is het credo, dus Hardenberg verlangt van het nog te selecteren consortium bestaande uit een bouwkundig aannemer en installateur dat het flexibel is en meedenkt. De selectieleidraad is deze maand bekend en de gemeente beoordeelt de inschrijvingen rond maart 2009.
Omdat het nieuwe gemeentehuis op de plek komt van het oude, begint rond mei/juni volgend jaar de sloop van de Stephanustoren. Het carillion blijft behouden voor het nieuwe gebouw waarvan eind 2009 de bouw begint, waarop het er eind 2011 moet staan. Het Amsterdamse Buro Mien Ruys heeft het park, dat in 2013 wordt aangelegd, ontworpen.
Communicatieplannen zijn al in de maak om het gemeentehuis te gebruiken als middel voor bewustwording en educatie. Karels: “Het zou toch zonde zijn als we hier niets mee doen richting onze inwoners”. ■

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels