nieuws

Genieten van de megastal

bouwbreed

Megastallen zijn niet per definitie lomp en lelijk, ze kunnen een landschap ook verfraaien. ”Bij ons ontwerp stapt de fietser straks af om ervan te genieten”, verzekert Bram Prins, een Groningse veehouder die meewerkt aan de workshop ‘Bouwen in het Landschap’ op de European Eemland Conference in Bunschoten.Megastallen zijn niet per definitie lomp en lelijk, ze kunnen een landschap ook verfraaien. ”Bij ons ontwerp stapt de fietser straks af om ervan te genieten”, verzekert Bram Prins, een Groningse veehouder die meewerkt aan de workshop ‘Bouwen in het Landschap’Bij het grote publiek roept het woord megastal onwillekeurig negatieve associaties op. Ongezond, dieronvriendelijk, landschapsvervuiling. In dorpen waar de bouw van een ‘koeienkathedraal’ wordt aangekondigd, laat het verzet nooit lang op zich wachten.

Van onze medewerker
Begrijpelijk, vertelt veehouderPrins uit het Groningse Ten Boer op de European Eemland Conference in Bunschoten. ”Een stallencomplex van 150 meter lang dat als een betonnen muur in een landschap staat roept weerstand op.” Volgens hem kan het ook anders. Twee projecten bij het Zuidlaarder Meer in Groningen en in Zuidwest-Friesland naar ontwerpen van de architectenbureaus K2 (Amsterdam) en Skets (Groningen) moeten dat bewijzen.
Prins behoort tot de vernieuwende boeren die zoeken naar wegen om de schaalvergroting in de landbouw – onvermijdelijk, volgens hen – op een voor de omgeving acceptabele manier vorm te geven. Dat is vooral een kwestie van aansprekende architectuur. En van communiceren. Prins: ”Overleg is vanaf het vroegste begin essentieel. Overval de omgeving niet met een kant en klaar bouwplan.”
Klaas Moedt, projectleider agrarische schaalvergroting bij de provincie Groningen, doet nog een stapje verder terug. Groningen staat megastallen alleen toe in een beperkt aantal gebieden. Moedt: ”Het past alleen in uitgestrekte open landschappen zoals de veenkoloniën en het Hogeland. In natuurlandschappen als Midden-Humsterland wordt grootschalige veehouderij geweerd.” Grootschalige kippen- en varkensfokkerijen zijn nergens in de provincie welkom.
De provincie Groningen begeleidt agrarische uitbreidingsplannen van meer dan één hectare standaard met ‘keukentafelgesprekken’ waarbij behalve de boer ook de gemeente, de provincie, bewonerscomités en een landschapsarchitect aanschuiven. Dit overleg is bedoeld om draagvlak te creëren. Moedt: ”Dat lukt het beste als je er vroeg bij bent. Zo lang plannen vloeibaar zijn kun je ze nog kneden.”

Struikelblok

Behalve de massaliteit van de gebouwen, is de rommelige inrichting van de buitenruimte rond een megastal vaak een struikelblok voor de buurt. Een goed ontwerp kan dat probleem elimineren. Zoals de stal die Skets tekende naar voorbeeld van een Romeinse boerderij: een vierkant die een binnenplaats omsluit. Voedersilo’s, mest en machinepark worden ondergebracht op de binnenplaats – dus buiten beeld voor de buurt.
”Een gelikt vormgegeven ontwerp vergroot de acceptatie”, zegt Karel Geijzendorffer, die meewerkt aan de workshop als bouwkundig ingenieur en als voormalig directeur ruimtelijke ordening bij de gemeente Veendam. Ook de materiaalkeuze speelt een belangrijke rol. Een megastal hoeft geen betonnen kolos te zijn, het kan ook een open, ijle en luchtige constructie zijn van glas, metaal of hout. Geijzendorffer: ”Een open gebouw geeft makkelijker aansluiting tussen binnen en buiten dan een gesloten stal. Zo leg je een logische relatie met het landschap en bevorder je het dierenwelzijn.”
Architect Yko Buursma van Skets: ”Deze gebouwen mogen niet overheersen, ze moeten meer lucht en licht zijn dan massa. En ze moeten iets toevoegen aan het landschap.”
De ontwerpen van bijvoorbeeld Skets en K2 kunnen volgens Geijzendorffer het antwoord zijn op de vraag die veel boeren en architecten in Europa zich momenteel stellen: hoe bouw je stallen die rekening houden met de schaalvergroting in de veehouderij en die behalve maatschappelijk aanvaardbaar, ook betaalbaar en economisch repeteerbaar zijn. Veehouder Bram Prins wil geen bedragen noemen, maar zegt dat de ontwerpen voor de nieuwe bedrijven bij het Zuidlaardermeer (250 koeien) en in Zuidwest-Friesland (600 koeien, eenvoudig uit te breiden tot de dubbele capaciteit) prijstechnisch concurrerend zijn.
Tijdens de workshop worden meerdere ontwerpen voor megastallen getoond. In sommige worden koeien gehuisvest onder boogconstructies met een glazen dak die aan 19e eeuwse winkelpassages doen denken, in andere in een betrekkelijk open gebouw met een ‘golvend’ houten dak dat vaag aan een station herinnert. Voor een groep boeren in Zuidwest-Friesland bedachten Jan-Richard Kikkert en Judith Korpershoek van architectenbureau K2 een stal met een houten ‘parapludak” waardoor goede ventilatie wordt gegarandeerd – een van de voorwaarden om koeien zich happy te laten voelen.

Nieuwe vormen

De European Eemland Conference vindt plaats van 22 tot 24 oktober in Bunschoten en is gewijd aan nieuwe vormen van ondernemen op het platteland. Organisator is Veelzijdig Platteland, een initiatief van Kennis en Innovatie Centrum De Eeemlandhoeve en de universiteit van Wageningen. Op de gastenlijst staan LNV-minister Gerda Verburg en eurocommissaris van landbouw en plattelandsontwikkeling Mariann Fischer-Boel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels