nieuws

Afvalhuis inspireert tot nieuwe kijk op bouwen

bouwbreed Premium

Opmerkelijke feesten staan deze winter op het programma in een lege bedrijfshal in Deventer. Een bont gezelschap komt bijeen om zoveel mogelijk lege flessen door te zagen. De bodems op elkaar gelijmd, dienen ze als vulling en decoratie in de wanden van hun toekomstige ‘aardewoningen’.

Corporatie SWZ omarmt het earthship-concept,

Hergebruik van afgedankte materialen is essentieel in het earthship-concept. De draagconstructie bestaat uit afgedankte autobanden gevuld met zand. De huizen zijn ontworpen op comfort zonder aansluiting op enige nutsvoorziening. Dat kan dankzij passieve energie voor verwarming en koeling, zonnepanelen met accu’s voor de elektriciteit en een eigen waterkringloop. “Er zit nog heel wat techniek in”, zegt projectleider Hans Bijkerk van SWZ op de bouwplaats van het theehuis in Zwolle.
De bouw gaat in een razend tempo. Nog pas begonnen met de voorbereiding in maart, kon begin september al de eerste autoband de grond in. Nog geen twee maanden later is de ruwbouw bijna klaar. Reden is dat de SWZ het cadeau per se dit jaar wil kunnen presenteren aan de stad, omdat de corporatie nu haar honderdjarig bestaan viert.
Bij elkaar lopen er vijftien mensen rond, van wie een groot deel als vrijwilliger. Medewerkers van de SWZ en leden van de groep uit Deventer die hier vast ervaring komen opdoen bijvoorbeeld. Verder steken professionals uit de bouwwereld er voor kortere of langere tijd de handen uit de mouwen, onder meer om de opvallende bouwmethode in de praktijk te doorgronden.

Vakantie

Zoals bestekschrijfster Joke Ras van Spring Architecten uit Rotterdam. “Ik heb een week vakantie opgenomen om hier te kunnen helpen”, zegt ze terwijl ze een kruiwagen door de modder duwt. Op deze herfstochtend aan het eind van oktober is het niet alleen koud maar ook nat. Terwijl zij Cobouw laat zien dat ze ook met haar handen kan werken, komt er meer volk aanzetten. Bewoners van de Hoekse Waard hebben zich verenigd om iets vergelijkbaars in hun Hollandse polder van de grond te tillen. Vandaag hebben ze opnamen op het programma staan voor een film om de geesten thuis verder rijp te maken.

Toeval

Wat ze weten, is dat de Hoekse waard Zwolle niet is. Voor zo’n beetje alle kleine duizend earthships die tot nu toe zijn gebouwd, vooral in de VS, geldt: ze staan op hoger gelegen gronden en niet in zompige polders zoals de Hoekse Waard.
Maar ook in Zwolle wil de SWZ niets aan het toeval van de weersgesteldheid overlaten. Een stevige aarden heuvel leunt tegen de relatief ‘zachte’ constructie met onder meer zand, leem, klei en mortel. Waterdicht inpakken is onontkoombaar. De heuvel ofwel terp is essentieel voor de temperatuurregeling. De glazen gevel op het zuiden laat de zon binnen, die de woning inclusief terp langzaam opwarmt zodat een gelijkmatige binnentemperatuur ontstaat.
Evengoed helpt de terp ook het binnen koel te houden doordat de koelte van de nacht erin wordt vastgehouden. Luchtaanvoer door kanalen dwars door de terp kunnen zorgen voor de aanvoer van koele lucht. Door ventilatieopeningen te openen die aan de andere zijde boven in de serre-achtige voorzijde zijn gemaakt, ontstaat de benodigde trek. De ervaring met de bestaande earthships is volgens Bijkerk dat in de zomer én winter een goede klimaatregeling mogelijk is, zonder actieve bijverwarming of koeling.
Hoezeer het theehuis ook is bedoeld als demonstratieproject, noodgedwongen door de haast, bevat het veel meer traditionele bouwmaterialen dan gebruikelijk voor een earthship. Bijkerk: “We hebben niet zoveel tijd om te zoeken naar geschikte materialen voor hergebruik zoals afvalhout. Daarom gebruiken we veel nieuwe materialen. Dat betekent dat de kosten hoger worden. De bouw is ook arbeidsintensief. Maar daar staat tegenover dat er veel vrijwilligers zijn die meehelpen. Kevan Trott van Earthship Biotecture, zoals het bedrijf van Reynolds heet, zorgt op de bouwplaats voor vakkundige begeleiding. De wanden van met zand gevulde autobanden (“met de voorhamer aangestampt”) worden afgewerkt met leem, klei en waar nodig een beetje mortel.
Dankzij de plaatselijke horeca worden in het theehuis ook 7000 flessen verwerkt. Dat scheelt een hoop cement, verzekert Bijkerk. Voor de circa twintig huizen in Deventer liggen ook al 25.000 flessen klaar. Het zijn afgekeurde exemplaren uit een fabriek. Het bedrijf besloot ze in plaats van in de glasbak te storten, aan het sympathiek gevonden project te schenken. Voorzitter Paul Hendriksen van Aardehuis Deventer denkt voor de te bouwen woningen met veel minder mortel toe te kunnen dan voor het theehuis. “Leem en klei hebben meer tijd nodig om hard te worden. Vanwege de tijdsdruk was daarvoor in Zwolle geen ruimte. Hij zegt nog allerlei restmaterialen te kunnen gebruiken die maar voorhanden zijn. “Als het uitgangspunt maar is minimaal transport en fabricagekosten. Het kan hout zijn, gipsplaten, een restpartij bakstenen en natuurlijk autobanden. Als alternatief daarvoor valt deels te denken aan gevlochten wilgentenen met leem.”

Bouwkosten

Hij schat de bouwkosten van de woningen zonder grond, bij een gemiddelde omvang van 100 tot 120 vierkante meter, op 50.000 euro. Vanwege de grondkosten in Nederland heeft hij nog een innovatie in earthshipland voor ogen: naast vrijstaande woningen denkt hij aan een geschakelde en misschien zelfs een gestapelde variant.
Aardehuis Zwolle mikt op zowel bemiddelde als minder bemiddelde kandidaten. Het aantal gegadigden is volgens Hendriksen zo groot dat de wachtlijst rap moest worden gesloten. “Zo heel veel huizen kunnen we nog niet bouwen. Wel zijn we al een heel divers gezelschap. Gelukkig, dat is goed voor de kwaliteit van het geheel”, onderstreept hij, zelf vader in van naar eigen zeggen een ‘standaard’ gezin met twee kinderen.Het Zwolse theehuis wordt onderdeel van de praktijkafdeling van de plaatselijke onderwijsinstelling Landstede. Leerlingen oefenen er het horecavak maar eerst krijgen aankomende bouwvakkers er nu bijzondere bouwpraktijkles. Binnenkort is het volgens Bijkerk een ideale vergaderlocatie. “Ik kan me voorstellen dat mensen uit de bouw hier bijeen komen en door de bijzondere omgeving inspiratie opdoen om op een andere manier te gaan werken.” ■

Reageer op dit artikel