nieuws

Mesdag blijft alert op zettingen

bouwbreed

Na twee verloren kort gedingen weet Panorama Mesdag nog steeds niet hoeveel zakking is toegestaan. Het meest riskante, het afgraven van de bouwkuip naast het museumgebouw, moet nog komen.

Natuurlijk is hij er nooit vanuit gegaan dat de bouw helemáál zonder zetting zou plaatsvinden. Ir. Ernst Storm, voorzitter van het bestuur van Panorama Mesdag, weet ook wel dat als je een tweelaagse ondergrondse parkeergarage bouwt op nog geen 2 meter van een op staal gefundeerd gebouw, er zoveel in de grond gebeurt dat zo’n gebouw zelf ook een beetje kan bewegen.
De aannemer ging uit van maximaal 7 millimeter voor de hele bouw en dat leek hen acceptabel. Daar kan hij zich wat bij voorstellen. Gevoelsmatig dan, want hij weet dat het panoramagebouw deugt, maar niet precies wat de constructie door inwerking van buiten kan hebben. “Hoe zou Panorama Mesdag dat ook moeten weten? Wij beheren een rijksmonument, dat al 127 jaar keurig overeind staat en veilig 150.000 bezoekers per jaar ontvangt. Is het dan aan ons om plotsklaps te berekenen bij welke zettingen van de fundering en de draagconstructie het doek gaat scheuren of bezoekers gevaar lopen? Omdat een nieuwe buurman toevallig met een ingrijpend bouwplan komt?”
Zo’n berekening vergt namelijk nogal wat. Dan moet je volgens Storm in een risicoanalyse eerst het gebouw modelleren en doormeten en vervolgens kijken hoe de constructie op extern veroorzaakte zettingen reageert. Een exercitie die maanden werk vergt en onderdeel van de bouwvergunning moet zijn. Dat kun je het belendende panorama niet in de schoenen schuiven, een particulier museum dat zichzelf bedruipt uit de kaartverkoop en voortdurend op zoek is naar sponsors.
Voor de gemeente, die de bouwvergunningen verstrekte voor het Hiltonhotel, een Health Center en de garage daaronder, geldt dat ze naar de aannemer een duidelijke grens moet trekken en daar ook naar handelen. “Bij het aanbrengen van de damwanden en een boorpalenwand werd maximaal 3 millimeter zetting verwacht en bij de ontgraving nog eens maximaal 7 millimeter. In totaal 10 millimeter. Maar nu in de 3 millimeter fase een kolom al 9 millimeter is gezakt, wordt de grens opeens opgerekt naar 15 en in de wandelgangen al naar 25 millimeter. Hoelang gaat de gemeente daarmee door? Waar liggen kritieke en fatale grenzen? Daar moet de gemeente een beter antwoord op hebben dan te verwijzen naar de rotatie-eis van 1/1200 uit de vergunning. Die staat een zakking van ruim 5 centimeter toe, maar die is dan ook ruim 2,5 keer zo soepel als de in het begin berekende rotatie van 1/3200.” Het lijkt volgens Storm buiten kijf dat het 1680 vierkante meter grote doek van de schilder Mesdag, dat al 127 jaar rechtstreeks aan de constructie hangt, dan allang beschadigd is, als het gebouw er tenminste nog staat.
Storm vreest dat ook hoogleraar Jan Vambersky dergelijke grenzen niet zal aangeven. Daarvoor is de opdracht die de gemeente de constructeur voor zijn third opinion meegaf, te beperkt. Panorama Mesdag heeft nog geprobeerd aanvullende vragen te stellen, maar het is de vraag of Vambersky daar iets mee doet. Het is een van die vreemde machinaties waar Storm de afgelopen maanden tegenaan liep. Achter Panorama Mesdag om worden allerlei oprekbesluiten genomen en onderling afgeklapt. De gemeente lijkt verstoppertje te spelen.

Actie

Achteraf verwijt Storm zichzelf wel niet eerder hard in actie te zijn gekomen. Maar Panorama Mesdag was niet op voorhand tegen de bouwplannen. “Panorama Mesdag is het oudste panorama ter wereld op zijn oorspronkelijke locatie. Dan is het toch prachtig als er een Hiltonhotel naast komt? Ook de aannemer die in de bouwput verscheen, wekte vertrouwen. Een gerenommeerd bedrijf, dat zijn lessen met bouwputten geleerd heeft. En dat geldt ook voor de gemeente. Die heeft zelfs een speciale Haagse regeling die monumenten beschermt en ons werd bij hoog en bij laag verzekerd dat wij niets te vrezen hadden.”
Maar in oktober gingen de alarmbellen rinkelen. Tijdens het maken van de schroefboorpalenwand verzakte een van de zestien kolommen van het Panorama plotseling 7,6 millimeter. BAM meldde dat onmiddellijk bij de gemeente die vervolgens de bouw stillegde. Niet voor lang, want een boorpalenwand in aanbouw duldt niet te veel uitstel, anders kunnen de secundaire palen niet meer worden gedraaid en ontstaat per definitie een lekke wand. Dan zijn de problemen nog veel groter. Er werd dus langzamer doorgedraaid, betondrukken werden beter gecontroleerd en de boor werd langzamer op diepte gebracht.
Storm, ooit opgeleid als bouwkundige maar actief buiten die sector, heeft er vanaf dat moment regelmatig met zijn neus bovenop gestaan. De heibaas deed in principe netjes zijn werk. Maar als een damwand op een oud fundament stuitte moest er wel eens extra worden aangezet. “Dat zal de komende dagen, als BAM damwandplanken gaat intrillen voor de rest van de bouwput, vast nog wel eens voorkomen”, voorspelt de voorzitter. “Dat zijn gevaarlijke momenten voor de grondontspanning.”
Hij is er ook helemaal niet gerust op dat het ergste achter de rug is en dat het afgraven van de put veel minder gevaarlijk is, zoals tijdens het laatste kort geding door de diverse advocaten van de bouwers en de gemeente werd gesuggereerd. “Het ontgraven en leegpompen is juist het meest kritiek. Dat blijkt ook wel uit de zettingverwachtingen. Bij het vervaardigen van de palenwand is uitgegaan van een zetting van maximaal 3 millimeter; bij het ontgraven zou de fundering van Panorama Mesdag nog eens maximaal 7 millimeter verplaatsen. Als die 3 millimeter 9 millimeter is geworden, hoeveel wordt 7 millimeter dan in de praktijk?”

Laat

Een troost is dat de aannemer laat was met het aanvragen van de vergunning om grondwater te onttrekken. Dat geeft BAM volgens Storm volop de tijd om een goed noodplan uit te werken. Want van het idee om te injecteren onder enkele kolommen, is hij niet onder de indruk. De gemeente raadde dat ook af. “Toen in oktober de zakking optrad, zijn er acuut zware schoren geplaatst tussen de poeren van het rotondegebouw en de bouwputwand. Met dergelijke noodmaatregelen kunnen we niet doorgaan. Er is nu alle tijd om mogelijke maatregelen uit te dokteren, eindelijk op basis van een risicoanalyse, zodat er niet meer geïmproviseerd hoeft te worden.”
In hoger beroep gaan tegen de uitspraak in kort geding? Daar ziet Storm weinig in. “Dat kost te veel tijd. We zullen een nieuw kort geding moeten aanvragen als bij het ontgraven grote zettingen dreigen. Of als de funderingen worden gesloopt van het oude zwembad, dat tot voor kort op de plek van de parkeergarage stond. Want ook daarbij zou de Haagse bodem wel eens flink te keer kunnen gaan”.

Panorama Mesdag

Panorama Mesdag is het oudste van het tiental panoramaschilderijen in de wereld dat nog bewaard is gebleven uit de periode tussen 1880 en 1920. Vooral medio tweede helft van de 19de eeuw vormden panorama’s populaire attracties. Maar door de opkomst van de film kregen ze het moeilijk. Het 120 meter lange en ruim 14 meter hoge doek van schilder Hendrik Willem Mesdag biedt een getrouwe weergave van het uitzicht rondom vanaf een Scheveningse duintop in 1881. Het doek is in de jaren negentig aan de achterkant versterkt met een speciaal nylon dat precies zo reageert op vocht- en temperatuurschommelingen als het oorspronkelijke canvas. Een speciale bevestiging neemt sindsdien de rol over van de nagels waarmee Mesdag destijds het doek had vastgeslagen aan de ringbalk. Deze balk is opgehangen aan de zestien kolommen van het rotondegebouw. Het doek wordt dus gedwongen mee te bewegen met elke zetting van deze kolommen.

Betrokkenen

Ontwikkelaar parkeergarage
Lirema
Ontwerper
BAM Multiconsult
ToetsingGeoDelft, Corsmit
AannemerBAM Civiel,
OnderaannemerVan ’t Hek Heiwerken
Monitoring
IV Infra

Constructie

Zestien samengestelde stalen kolommen dragen het rotondegebouw van het Panorama Mesdag. Vakwerkspanten van het dak die er op steunen overspannen een bijna ronde ruimte met een diameter van zo’n 40 meter.
De ruimte tussen de kolommen is gevuld met anderhalf steens metselwerk. De kolommen staan op gemetselde poeren van ongeveer een meter hoogte, die direct op het zand staan. Op 2 meter afstand van die poeren heeft BAM een wand van schroefboorpalen gerealiseerd tot een diepte van bijna 20 meter. Er moet nog 40 meter bouwputwand worden gerealiseerd. Die wordt uitgevoerd met stalen damwandplanken die worden ingetrild.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels