nieuws

Samen uit de put

bouwbreed Premium

Vernieuwende vormen van aanbesteden in de bouw moeten zich meten met hardnekkige tradities. Op zich is dat begrijpelijk; een sinds jaar en dag ingesleten praktijk verander je niet van de ene op de ander dag. Geen van de partijen heeft echt belang bij verandering. Met als gevolg dat toch maar weer het Stabu of het RAW uit de kast wordt getrokken, waardoor de bouwwereld steeds meer achter blijft bij de eisen van de samenleving.

Vernieuwende vormen van aanbesteden in de bouw moeten zich meten met hardnekkige tradities. Op zich is dat begrijpelijk; een sinds jaar en dag ingesleten praktijk verander je niet van de ene op de ander dag. Geen van de partijen heeft echt belang bij verandering. Met als gevolg dat toch maar weer het Stabu of het RAW uit de kast wordt getrokken, waardoor de bouwwereld steeds meer achter blijft bij de eisen van de samenleving.
Natuurlijk is het de opdrachtgever die bij bouwopdrachten bepaalt of er op een vernieuwende manier gewerkt zal worden. Alleen zijn veel opdrachtgevers gewend om tot in de kleinste details in een bestek voor te schrijven wat voor brug, fietspad of tunneltje ze willen hebben. Daarmee denken ze alle risico’s uit te kunnen sluiten. Het stelt hun gerust te weten hoe lang en hoe breed het tunneltje gaat worden, welke kleur het krijgt en niet te vergeten: welke verlichting. Alleen de prijs is nog een verrassing. Maar dat is een kwestie van slim aanbesteden.
De aannemer leest het bestek en onmiddellijk gaan zijn radertjes draaien: zoveel kuub van dit soort beton en zoveel meter van dat soort hout. Hij moet nog wel wat rekenwerk verrichten en onderhandelen met zijn onderaannemers. Heel misschien krabt hij zich achter het hoofd, waarom willen ze het per se zo hebben? Maar, zegt hij bij zichzelf: dat is hun risico. Hij sluit de envelop met een zucht: afwachten wat er van komt.
Mocht een opdrachtgever al willen vernieuwen, dan loopt hij het risico van een koude kermis thuis te komen. Bij de minder grote bouwbedrijven blijken de competenties vaak te ontbreken om de uitdaging op te pakken. En het schiet natuurlijk niet echt op als vervolgens dáár het Stabu of de RAW uit de kast wordt getrokken. Want waarom zou een aannemer iemand in dienst nemen die hij maar bij een of twee opdrachten per jaar kan ‘wegzetten’? Zo houden de partijen elkaar gevangen en krijgen vernieuwingen geen kans.
Terwijl grote opdrachtgevers als Rijkswaterstaat al jaren bezig zijn met vernieuwen van hun werkwijze, gebeurt dat bij decentrale overheden mondjesmaat. Maar als het aan PIANOo, de Regieraad Bouw en PSIBouw ligt, komt er snel een eind aan de hegemonie van het traditioneel aanbesteden. Dat is voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer een suboptimale situatie. Terwijl de roep uit de maatschappij om duurzaamheid en efficiëntie luid klinkt, proberen duur betaalde ingenieurs in opdracht van een gemeentebestuur een standaardoplossing uit. Krijgen de kennis en ervaring van bouwbedrijven geen kans, en blijven mogelijkheden voor creatieve oplossingen of voor betere verdeling van risico’s onbenut.

Cultuuromslag

Er is al veel gewonnen wanneer deze situatie wordt onderkend. Daarom spannen PIANOo, de Regieraad en PSIBouw zich ervoor in beide partijen bij bouwopdrachten te doodringen van de noodzaak voor verandering. De gebruiken zijn gegroeid in jaren van omgang met elkaar. De verlokkingen van de standaarden en van de ingesleten gewoontes zijn sterk. Daar moeten nieuwe, krachtige vormen tegenover komen te staan.
Om die reden stimuleert PIANOo opdrachtgevers zich meer in te spannen voor professionalisering. Overheden moeten kunnen beschikken over inkoopadviseurs die van wanten weten, die kunnen schakelen tussen verschillende contractvormen. Van traditioneel - je hoeft echt niet te innoveren bij het zoveelste stukje fietspad of riool - tot innovatief. En die in staat zijn de collega’s in de organisatie die inhoudelijk verantwoordelijk zijn, met raad en daad bij te staan. Een innovatief contract zoals design 0x26 construct vraagt immers ook van hen andere vaardigheden. Ze moeten leren sturen op basis van functionele eisen in plaats van op een minutieus bestek. Tegelijk worden bouwbedrijven, met name uit het mkb, opgeroepen om competenties die nu nog vaak ontbreken, aan te vullen. Door cursussen te volgen, door nieuwe mensen aan te nemen of door nauwere vormen van samenwerking te zoeken met bijvoorbeeld ontwerpbureaus.
Het is duidelijk dat het roer om moet. En ook dat daarvoor nieuwe omgangsvormen nodig zijn. Van beide kanten is initiatief nodig, waaruit blijkt dat het opdrachtgevers en opdrachtnemers menens is. Blijven wachten op elkaar lost het probleem niet op. We moeten met elkaar onderkennen dat een cultuuromslag dringend nodig is. En dat zo’n omslag alleen kans van slagen heeft, als we nieuwe stappen durven zetten en tegelijk elkaar daarover informeren en stimuleren. Innovatie moet en moet van twee kanten komen. Samen uit de put!

Reageer op dit artikel