nieuws

Vechten tegen misbruik zzp’er

bouwbreed

Den Haag – Het aantal zelfstandigen in de bouw explodeert. Vorig jaar telde de branche al 55.000 zzp’ers. Eind 2007 staat de teller naar schatting op zeventigduizend, een groei van ruim een kwart. Telt Nederland opeens zoveel ondernemende bouwvakkers?

‘Het is een glijdende schaal’
René van Beek, directeur DIT
Construction Services
“Ik ben het met de FNV eens dat er veel oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van zzp’ers. Ik denk dat de overgrote meerderheid van de zzp’ers werkt via inleen- en doorleenconstructies. Daarmee ondergraven ze inderdaad hun eigen bouw-cao. Het is een verkapte loondienstconstructie, maar wel een waar alle partijen momenteel plezier van hebben. Het zijn bepaald niet alleen buitenlanders die op deze wijze goedkoop in de markt worden gezet.
Het is een glijdende schaal. De FNV werkt net zo goed mee aan de groei van zzp’ers, via de diensten die zij aanbieden op administratief en semi-commercieel gebied. Voor ons als leverancier van personeel is de bouw ook een groeimarkt, maar we werken vrijwel niet met zzp’ers. Momenteel nemen wij Nederlandse bouwvakkers in dienst voor detachering of uitzending, en dat uitsluitend voor hoofdaannemers, want met onderaannemers hebben we slechte ervaringen. Hoofdaannemers wilden tot voor kort geen zzp’ers. Maar dat is aan het veranderen, dus volgend jaar komen wij óók met een zzp-formule. En dan wel een die recht doet aan de positie van de zelfstandige.”
‘Als je goed bent, kun je veel verdienen’
Wouter van Asch, heeft tegelzetbedrijf zonder personeel
“Voor de belastingdienst heet ik zzp’er, maar ik wil met die benaming niks te maken hebben. Die heeft een verkeerde klank. Ik ben al achttien jaar tegelzetter, waarvan negen jaar voor eigen rekening. Ik werk bijna nooit op uurbasis, en ook niet voor detacheringsbedrijven. Ik neem klussen aan voor een meterprijs, en ik heb helemaal geen last van zzp’ers die onder de prijs werken. Maar die heb je in de tegelzetterij ook bijna niet. Ze leveren vaak slecht werk af, en de badkamer is vaak het pronkstuk van het huis. Die laat je niet door slechte vaklieden betegelen. Ik werk voor grote bouwbedrijven én particulieren. Als je goed je vak verstaat, snel werkt en twee rechterhanden hebt, dan is er werk genoeg tegen een goede prijs.
Wat je in Amerika hebt, dat krijg je hier ook. Mensen ontdekken dat ze veel kunnen verdienen als ondernemer. Ik overweeg nu om samen met een compagnon een bv op te zetten. Dan spreid je het risico en kun je veilig stellen wat je thuis hebt staan.
Nee, ik ben geen lid van een bond. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering heb ik ook niet. Als ik ooit iets mankeer of als er in de bouw minder werk is, dan vind ik wel andere werkzaamheden.”
‘We krijgen het druk met fraude’
Ronald Langerak, projectmanager
Stichting Naleving
Cao Uitzendkrachten
“We hebben inderdaad signalen dat er in de bouw sprake is van uitzend-schijnconstructies onder het motto van zelfstandigheid. De Belastingdienst geeft de zogeheten VAR, de verklaring arbeidsrelatie, af terwijl dit in de praktijk niet terecht blijkt. Bij ons loopt een aantal onderzoeken naar zich bemiddelaar noemende ondernemingen. Ik kan niet zeggen bij welke, we hebben een geheimhoudingsplicht. Het is voor ons nog prematuur om iets over de schaalgrootte te zeggen, we hebben nog geen cijfers over de branche als geheel. Maar ik verwacht dat we het de komende tijd nogal druk zullen krijgen. Een consequentie kan zijn dat er schadevergoedingen worden gevorderd of boetes opgelegd. Als blijkt dat er veel koppelbazen actief zijn moeten de wet en de uitvoeringsregels misschien wel worden bijgesteld.”
‘Wij ontduiken de wet niet’
Menno Kloostra, directeur Detaned
“Wij zijn commissionair en werken voor rekening en risico van de zzp’er. Wij bieden werk aan tegen bepaalde tarieven. De zzp’er kan daar ‘ja’ of ‘nee’ tegen zeggen, want die is eigen baas. In de consultancy en in het interim management gaat het zo al jaren, dus ik begrijp niet welke problemen de FNV daarmee heeft. Mag een zzp’er alsjeblieft zelf bepalen of hij onder regie werkt of tegen een aangenomen som?
Het is ook niet zinvol om onderscheid te maken tussen de klusser die opdrachten doet bij particulieren en de zzp’er die zich verhuurt in de bouw- en aannemersbranche. Beiden zijn ondernemer. Ik bied altijd een palet aan opdrachten aan, want er is een groot tekort aan vaklieden. Er is ook geen vast tarief. Bij klant A krijgen ze meer dan bij klant B.
Dat we de arbeidswet ontduiken is onzin. Wij bieden mensen werk op hun eigen specialismen, die weten heel goed hoe ze veilig moeten werken. Juist omdat ze bij ziekte niet doorbetaald krijgen. We adviseren ze wel om hun voorlopige belastingaanslagen netjes te betalen en om een ziekte- en arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. En we verplichten ze om een WA-verzekering te nemen, om grote financiële risico’s uit te sluiten.”
‘We hebben onze leden gewaarschuwd’
Miriam Luijendijk, beleidsmedewerker werkgeversorganisatie Bouwend Nederland
“Het loopt niet zo’n vaart met die schijnzelfstandigheid. Ons juridisch adviesbureau schat het op 5 tot 10 procent. Als het er meer zouden zijn, dan zou de Belastingdienst daar wel over struikelen. De VAR-verklaring geeft een redelijke mate van zekerheid. Bij ons is ook niet bekend of Polen op grote schaal in schijnconstructies als zzp’er worden ingezet. De groei van het aantal zzp’ers is niet meer conjunctuurafhankelijk, al is de groei wat trager als de economie tegen zit. In ons bulletin hebben we onze leden gewaarschuwd dat zelfstandigen voor eigen risico moeten werken, voor een aanneemsom en met eigen materiaal. Wij hebben ook modelovereenkomsten opgesteld voor hoofdaannemers. Daarin staat dat een onderaannemer zonder toestemming geen personeel van derden mag inlenen. Anders heb je als hoofdaannemer geen zicht op wat er allemaal op de bouwplaats rondloopt. En natuurlijk heeft een opdrachtgever, als hij zelf zzp’ers inhuurt, de wettelijke plicht om voor een veilige werkplek te zorgen.”
‘We ontkomen niet aan de inhuur van zzp’ers’
Anita Noordzij, hoofd personeel en organisatie Heembouw
“Het is ons beleid om zoveel mogelijk mensen in loondienst te hebben. Dat creëert meer betrokkenheid en stelt ons in staat om onze bedrijfscultuur in stand te houden. We hebben een missie, een visie en kernwaarden waarmee al onze medewerkers bekend zijn. Die kun je alleen met eigen krachten in stand houden. Maar het is momenteel erg moeilijk om bouwplaatsmedewerkers te krijgen. Onze vacature timmerman staat permanent open.
We maken weinig gebruik van zzp’ers, maar op dit moment ontkomen we er niet aan. We kennen twee mensen waar we heel tevreden over zijn, die huren we regelmatig in. En voor projecten schakelen we soms een intermediair in. De overeenkomst sluiten we in dat geval met de zzp’ers, maar de facturatie loopt via de intermediair. Voor ons is dat niet goedkoper, want de intermediair legt een bedrag op de uurprijs. Maar we hebben dan wel het voordeel dat we mensen flexibel kunnen inschakelen.”

Han Westerhof is hoofd van FNV Zelfstandigen Bouw. Het ledental van zijn afdeling stijgt nog sneller dan het absolute aantal zzp’ers. FNV Zelfstandigen Bouw groeit in 2007 met 30 procent.
Vanwaar die run op zelfstandigheid?
“Dit jaar beleven we waarschijnlijk een piek doordat veel Oost-Europeanen na opheffing van de vergunningplicht de status van zzp’er hebben gekregen, terwijl ze voorheen als uitzendkracht werkten. Maar ook onder autochtonen neemt het aantal zzp’ers in de bouw snel toe. Ik zie twee hoofdoorzaken waardoor autochtonen voor zichzelf beginnen. Allereerst het aantrekken van de economie, waardoor zelfstandigen momenteel verzekerd zijn van werk. De tweede hoofdoorzaak is de individualisering: vaklieden willen hun werktijden en hun vakantieperiodes zelf bepalen, ze willen maatwerk. Maar er zijn ook nog andere redenen.”
Zoals?
“Bijna 20 procent van onze instroom bestaat uit voormannen en ex-ondernemers die nooit meer personeel willen. Het zijn goede vakmensen die vaak last hebben gehad van fouten die hun minder bekwame medewerkers maakten. Die zeggen: ik wil alleen nog verantwoordelijk zijn voor wat ik zélf doe. En dat tegen een volwassen tarief, geen hobbyloon. Deze mensen redden het meestal uitstekend als zelfstandige. Maar we hebben ook leden die noodgedwongen voor zichzelf zijn begonnen: ouderen, zwakkeren, mensen met rugblessures. Die worden afgewezen bij sollicitaties.”
Wat vindt de FNV van de massale uitstroom uit loondienst in de uitvoerende bouw?
“Het is de tijdgeest, het past bij de individualisering. Wij willen die groei stimuleren.”
Een merkwaardig standpunt voor een bond.
“Ja, noem het gerust spectaculair. We zijn af van het idee dat een vakman pas echt gelukkig is als hij een baas heeft. Maar we willen de ontwikkeling van zzp’ers wel in banen leiden. We geven scholing op het gebied van acquisitie, promotie en boekhouding. We bieden ook rechtshulp en incassodiensten aan en we vechten ervoor dat de tarieven op niveau blijven. Dat is momenteel onze grootste zorg, dat er wordt geconcurreerd op arbeidsvoorwaarden. Een zelfstandige timmerman moet niet onder de kostprijs van een timmerman met een cao-loon gaan werken.”
Concurrentie is toch juist het principe van zelfstandigheid?
“Zelfstandigen kunnen concurreren op vakmanschap, maar wat ons betreft niet door onder de kostprijs te werken. De prijs wordt momenteel vooral ondergraven door zogeheten commissionairs, verkapte uitzendbureaus die mensen ver onder het minimum cao-loon aanbieden en hun administratie doen. Die mensen werken helemaal niet zelfstandig, die worden gewoon op uurbasis verhuurd aan aannemers, en werken daar onder leiding en toezicht. Zo’n constructie is een vlucht uit het arbeidsrecht, want deze zzp’ers verdienen te weinig, zijn niet gedekt voor sociale zekerheid en worden ook niet voldoende beschermd tegen ziekte en ongevallen.”
Hoe groot is het aandeel van commissionairs op de zzp-markt?
“Ik schat het op minstens een kwart. Ze bieden relatief veel buitenlanders aan, en dat maakt het extra triest. Dodelijke bouwongevallen met Poolse inhuurkrachten hebben uitgewezen dat werkgevers en de commissionairs, of detacheerders, alle verantwoordelijkheid voor deze mensen uit de weg gaan. De buitenlanders worden ingezet op gevaarlijke klussen zonder dat de aannemer de arboregels in acht neemt. In sommige gevallen zijn ze ingehuurd via drie of vier schakels die uiteindelijk leiden naar een postbus in Polen.”
Mensen kiezen er toch zélf voor om zich op deze wijze te verhuren?
“Slimme jongens maken er misbruik van dat goedkope en kwetsbare mensen als zzp’er worden aangeboden. Wij willen geen onderscheid in veiligheidsmaatregelen of in beloning voor de uitvoerende bouw. Want die zogenaamde zzp’er die op een bouwplaats aankomt en dáár pas hoort wat-ie gaat doen, dat is geen zzp’er. Een echte zelfstandige neemt een klus aan op basis van een offerte. Hij gaat zóveel deuren afhangen, of zóveel vierkante meter stucen. En dan brengt-ie zijn eigen gereedschap en materialen mee.”
Als het straks economisch slechter gaat, zit uw afdeling met een massa werkloze bouwvakkers zonder sociaal plan.
“Het is geen statische groep. Een tijdje zelfstandig werken kan ook een manier zijn om een arbeidsorganisatie binnen te varen.
Wij willen bevorderen dat er afwisseling mogelijk is tussen loondienst en zelfstandigheid en dat zelfstandigen ook écht als ondernemer werken.
Dat betekent dat ze desnoods de branche verlaten als het tij tegen zit.
Een timmerman hoeft dan heus niet slechter af te zijn dan een communicatie-adviseur.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels