nieuws

Veilige gebouwen vereisen proces- en informatiemanagement

bouwbreed

Nu het eindrapport naar de gang van zaken rond de voorbereiding en de bouw van het Amsterdamse Bos en Lommerplein bekend is, is het hoog tijd om te zoeken naar de diepere oorzaken achter de veiligheidsproblemen in de bouw. Waarom gaat het steeds mis en hoe kunnen veiligheidsrisico’s substantieel worden beperkt? Zorg voor een strenge regiefunctie en intelligente informatie-uitwisseling, adviseren drie bouwdeskundigen Krijn Smallenburg, Ok van Megchelen en Henk Schaap

De constructiefouten van het wooncomplex aan het Amsterdamse Bos en Lommerplein stonden niet op zichzelf. In Maastricht stortten eerder balkons in, van de Achmea-toren in Leeuwarden vielen platen en in Tiel stortte het parkeerdek van een motel-restaurant in. Kritisch onderzoek door private partijen en overheidsinstanties heeft al veel opgestoken vingers opgeleverd. “De constructeur heeft zijn werk niet goed gedaan”, “de hoofdaannemer heeft onvoldoende toezicht gehouden”, “de Dienst Bouw- en Woningtoezicht heeft te makkelijk vergunningen verstrekt”, zo klinkt het alom. Het aanwijzen van schuldigen is echter geen garantie voor het voorkomen van nieuwe problemen. Het is belangrijk om nu te zoeken naar de diepere oorzaken achter veiligheidsproblemen in de bouw. Veel problemen waarmee de bouwsector momenteel kampt, komen voort uit de sterk toegenomen omvang, complexiteit en fragmentatie van de bouwactiviteiten in Nederland.

Ingrijpend

Half januari maakte het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) bekend dat de bouwproductie in Nederland dit jaar stijgt naar een volume van maar liefst 53,8 miljard euro, een toename van 4,5 procent. Het is geen wonder dat de sector al jarenlang intensief innoveert, op allerlei niveaus. Het zichtbare bewijs van dit proces is bijvoorbeeld de toepassing van nieuwe materialen, bouwsystemen, en minder zichtbaar maar zeker zo ingrijpend zijn de talloze organisatorische veranderingen. Achter de schermen wordt continu en intensief gewerkt aan verbetering van bedrijfsprocessen. Niet zonder resultaat: ondanks de gevulde orderportefeuilles slaagt de gehele bouwketen erin niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief een hoog basisniveau te leveren. Maar zo nu en dan gaat het mis. De omvang en complexiteit van bouwactiviteiten en de bijbehorende werkdruk veroorzaken ontwikkelingen die nog onvoldoende door de sector worden onderkend en aangepakt. Een eerste belangrijke ontwikkeling is het grote aantal partijen dat bij een bouwproject is betrokken. Aan de realisatie van een modaal kantoorpand werken al vlug tientallen partijen. Als je alle zzp’ers, consultants en toeleveranciers meerekent, kunnen er strikt genomen wel honderden ondernemingen betrokken zijn. Niet zelden sterk gespecialiseerde personen en bedrijven. Effectieve samenwerking vereist een geoliede machine met deskundige regisseurs (ontwerp, uitvoering en bouwtoezicht) aan de knoppen. Maar nog steeds is de bouw primair gericht op uitvoering en minder op procescoördinatie. Dat is onhoudbaar nu uitbesteding van werkzaamheden een regulier onderdeel is van de bedrijfsvoering.
Onderzoek met de zogenaamde Koerswijzer 1 wees tijdens een reeks pilotprojecten rond inkoop uit dat de betrokken bouwbedrijven zich nauwelijks bewust waren van het feit dat ze zoveel activiteiten uitbesteedden. In een complexe organisatie zonder een strenge regie kan het gebeuren dat controle van activiteiten, waaronder het bewaken van kwaliteits, kosten en veiligheidsrisico’s, tekort schiet. Het is geen wonder dat er stemmen opgaan om de functie van hoofdconstructeur weer nieuw leven in te blazen. Dit is echter geen oplossing op zich, hoe nuttig zo’n functie ook kan zijn.

Afstemming

Bij eigentijdse bouwprojecten zijn procesmanagers nodig die een breder blikveld hebben dan louter op het gebied van constructieve zaken. Milieuvraagstukken, financiële zaken of personeelsbeleid kunnen evengoed (veiligheids)problemen veroorzaken. Het gaat niet om het aanstellen van een hoofdconstructeur, het gaat zelfs niet om het aanstellen van een persoon.
De hoofdaannemer die eindverantwoordelijk is voor een project moet zorgen voor efficiënt en effectief procesmanagement om de werkzaamheden binnen en tussen alle disciplines te coördineren. Een tweede belangrijke ontwikkeling die het gevolg is van de toenemende omvang en complexiteit van de bouw is de explosie van (veelal papieren) informatie en informatie-uitwisseling. Op de bouwplaats vindt voortdurend afstemming plaats over planning en activiteiten. Printers en plotters produceren aan de lopende band contracten, rapporten, planningen, memo’s en werktekeningen. Het beheren en beheersen van al deze informatie en het op het juiste moment distribueren van de juiste informatie naar de juiste persoon blijkt in de praktijk toch lastig, met alle kosten-, kwaliteits- en veiligheidsrisico’s van dien.

Wisselen

Een extra complicerende factor in de bouwsector is dat samenwerkingsverbanden nooit hetzelfde zijn, maar wisselen tussen verschillende bouwprojecten. De bouw moet daarom overstappen naar een model waarmee de bouwpartners per bouwproject in staat zijn snel en flexibel eenduidige informatie- en communicatiestructuren op te zetten. Dit model moet garanderen dat projectpartners op elk moment in het bouwproces de meest actuele informatie voorhanden hebben. Deze informatie wordt vervolgens vastgelegd en is naderhand indien gewenst altijd opvraagbaar. VISI (Voorwaarden scheppen voor Invoeren van Standaardisatie ICT in de bouw), dat al met succes wordt toegepast in de GWW en sinds kort wordt ondersteund door grote opdrachtgevers in de B&U-sector, geeft vorm aan deze wens.
Krijn Smallenburg is projectmanager bij SBR en onder andere verantwoordelijk voor het onderwerp ‘Informatie en Communicatie binnen Bouwprojecten’ (www.sbr.nl), Ok van Megchelen is zelfstandig ondernemer, die onder meer keten- en bedrijfsgerichte verbeterprocessen in de bouw initieert en begeleidt, zoals het project ‘Veilig Bouwen Rotterdam’ en Henk Schaap adviseert als directeur van Gobar Adviseurs projecten met een bedrijfskundige uitdaging.
Schaap is betrokken bij het COINS-programma dat streeft naar procesverbetering en informatiegebruik in de bouwsector.
1 Met behulp van de Koerswijzer kunnen bouwbedrijven vaststellen of en in welke mate de huidige werkwijze voldoende is afgestemd toegenomen regietaken (www.sbr.nl).

Discipline

Een betere regiefunctie en aandacht voor informatiemanagement kunnen constructiefouten zoals die ontstonden op het Bos en Lommerplein natuurlijk niet helemaal voorkomen. Er zijn meer gebieden die aandacht verdienen, maar proces- en informatiemanagement kunnen de kans op veiligheidsrisico’s in elk geval sterk verkleinen.
Het zal niet makkelijk zijn, want deze aanpassingen vereisen naast praktijkgerichte hulpmiddelen ook wezenlijke cultuurveranderingen. Een belangrijk kenmerk van de bouwcultuur is van oudsher ‘flexibiliteit’. Die kwaliteit mag niet verdwijnen, maar gebeurtenissen als in Amsterdam, Maastricht, Leeuwarden en Tiel pleiten ervoor dat ‘discipline’ in elk geval meer prioriteit krijgt.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels