nieuws

Vijzelpomp kan nog veel visvriendelijker

bouwbreed Premium

Hoewel conventionele vijzelpompen visvriendelijk heten te zijn, sneven nog veel te veel vissen bij het op deze manier omhoog transporteren van polderwater.

octrooi
nummer: NL1029915
houder: Witteveen+Bos, Deventer
uitvinder: G. Manshanden
Afgelopen dinsdag verscheen in Cobouw een artikel over het gebrek aan veilige vispassages bij de Nederlandse stuwen, gemalen, sluizen en waterkrachtcentrales. In een illustratie was een slim ontworpen vispassage te zien, die het vissen mogelijk maakt ongeschonden een gemaal te passeren. De visveilige passage werd bedacht door G. Manshanden. Het apparaat wordt op de markt gebracht door het bedrijf FishFlow Innovations, een samenwerkingsverband tussen uitvinder Manshanden en ingenieursbureau Witteveen+Bos.
Recentelijk werd ook een nieuw octrooi van Manshanden openbaar, dat gaat over een visvriendelijke vijzelpomp. Vijzelpompen worden wel gebruikt in kleinere polders en bestaan in principe uit een tegen een dijk op liggende goot, waarin een lange, helixvormige schroef draait. De flens of het blad van de schroef schept aan de onderkant water uit een sloot en schroeft dat gaandeweg tussen twee opeenvolgende windingen omhoog naar een andere watergang. Ongeveer op dezelfde manier waarop in een huis-tuin-en-keukengehaktmolen het vlees wordt voortbewogen.
De meeste vissen kunnen via een ruim uitgevoerde vijzelpomp ongeschonden vanuit een polder naar een hoger gelegen polderboezem komen. Honderd procent veilig is het transport niet, want ten eerste slaat bij een conventionele vijzelpomp de onderste winding bij elke draai in het water. En dat kan fatale gevolgen hebben voor vissen die op het verkeerde moment de vijzel in zwemmen. Een tweede probleem ligt bij de smalle spleet tussen de stilstaande gootwand en de randen van de ronddraaiende schroef. Denk maar weer aan het beeld van die gehaktmolen. Het resultaat is dat naar schatting 20 procent van de betrokken vissen een vijzelpomp niet overleeft.
Het visveilige ‘FishFlow vijzelgemaal’ van Manshanden wil dit ongevallenpercentage terugdringen naar 0 procent. Het apparaat heeft een schroef met een enkele of liever twee of zelfs drie helixvormige flenzen. Om deze complete meergangsschroef wordt een metalen plaat gebogen, die zich na het dichtlassen als een buis strak om de flenzen vastklemt. Aan het onderuiteinde worden de flenzen steeds smaller en lijken ze uiteindelijk te verdwijnen in de wand van de buis. Met als gevolg dat ze daardoor niet meer met een klap het water of de vissen kunnen raken. Verder draait de schroef met buis en al in de goot rond, waardoor de vissen niet meer klem kunnen komen te zitten tussen flens en wand. “Ik heb bij mij achter in de sloot een prototype draaien met een tweegangsschroef”, vertelt Manshanden. “Het ding is absoluut stil en de vissen zwemmen er zonder probleem in en uit. Er zijn al enkele waterschappen wezen kijken en ik verwacht het eerste vijzelgemaal nog dit jaar te kunnen plaatsen.”

Waterkracht

Manshanden, van huis uit beroepsvisser, heeft ook een nog niet openbaar octrooi op een vijzelturbine, in feite een vijzelgemaal dat ook andersom kan werken. In dat geval stroomt het water van boven naar beneden onder invloed van de zwaartekracht, waardoor de schroef gaat draaien en de aangepaste motor als generator gaat fungeren. In deze uitvoering zijn de flenzen van de schroef ook aan de bovenkant van de buis visvriendelijk gemaakt. De uitvinder: “Van die vijzelturbine gaan we er een plaatsen bij een Vinexwijk in Maastricht. Daar loopt elk uur 15 kubieke meter water naar een kanaal in België, met een verval van vier meter. Daar gaan we per uur 500 kilowatt aan stroom mee opwekken, continu en op een visvriendelijke manier.”

Reageer op dit artikel