nieuws

Die het eerst komt, het eerst pompt

bouwbreed Premium

Kokendheet water dat duizenden meters diep in zandbanken ligt opgeslagen, is als bron van energie 24 uur per dag beschikbaar, biedt tot honderden jaren warmte en veroorzaakt een lage CO 2 -uitstoot. Het Platform Geothermie stelt zelfs dat de energie-inhoud van alle diepe aardwarmtebronnen groter is dan de Nederlandse aardgas- en olievoorraad ooit was. Toch kunnen niet overal pompen worden geplaatst. Diepe geothermie is namelijk locatiegebonden.


“Zandpakketten op diepte bevatten altijd water. Honderd miljoen jaar geleden waren dit stukken woestijn of zee. Nederland is vroeger vaak door zeeën overspoeld.” Met de Geological Atlas voor zich, vertelt Victor van Heekeren van het platform dat sinds 2002 bestaat, dat de Hollandse bodem relatief veel aardwarmtebronnen herbergt. Sommige formaties zijn zo groot als Drenthe, Friesland en Groningen bij elkaar.
Geothermie, eenvoudig gezegd het benutten van aardwarmte, boort deze bronnen aan. “99 procent van de aarde is gemiddeld warmer dan 1000 graden Celsius”, verwoordt Van Heekeren het potentieel van diepe geothermie. Niet dat de grensverleggende energiewinner zijn handen brandt aan temperaturen boven de 140 graden, de maximale temperatuur die op 4000 meter diepte valt te verwachten. Van Heekeren: “Dieper boren naar aardwarmte is vooralsnog geen bewezen technologie. Misschien dat we over een paar jaar richting 200 graden gaan.”
Van Heekeren is realistisch. In verschillende landen zoals Italië, Duitsland en Amerika is al veel ervaring opgebouwd. In Nederland staat diepe geothermie met welgeteld één project in uitvoering echter in de kinderschoenen. Hoewel de drieduizend boorputten die Nederland overhield aan aardgas olieboringen, veel informatie bieden, is voor het aanboren van een nieuwe aardwarmtebron uitgebreid geologisch en seismisch onderzoek vereist. Dan nog bestaat het risico dat de heetwaterbron tegenvalt qua grootte.
Toch bemerkt Van Heekeren dat de belangstelling voor diepe geothermie groeit. Gemeenten en politici die hij spreekt zijn “laaiend enthousiast”. Opvallend vindt hij ook dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij bij het pilotproject in Bleiswijk alle medewerking verleende. “Om op diepte water te pompen, moet de aanvrager er zeker van zijn dat hij geen gas of olie tegenkomt.” Zo moest een diep geothermieproject in Groningen “bij een prachtige zandbank” worden afgelast, omdat het botste met de belangen van gasveld Slochteren. Terecht, vindt Van Heekeren.

Redenen

Hoge gas- en olieprijzen, lage uitstoot van kooldioxide en duurzaamheid zijn volgens Van Heekeren de belangrijkste redenen om voor diepe geothermie te kiezen. Per gigajoule zijn de kosten bovendien laag. Diepe geothermie heeft ten opzichte van andere alternatieve energiewinning nog een voordeel. “Het is altijd beschikbaar. Ongeacht hoe hard de wind waait, ongeacht hoe vaak de zon zich laat zien.” Daarbij komt dat alleen al de drie grootste Nederlandse aardwarmteformaties bij elkaar goed zijn voor 90 petajoule. “Technisch gezien kan elk huishouden zijn woning verwarmen met diepe geothermie.”
Niettemin sluit Van Heekeren uit dat uiteindelijk elk centraal verwarmingssysteem op diepe aardwarmtebronnen wordt aangesloten. Economische en lokale randvoorwaarden bepalen namelijk of een investering rendabel is. “Er moet een goede synergie zijn tussen vraag en aanbod. Diepe geothermie is zinvol bij diepten tussen de 1000 en 4000 meter, met watertemperaturen tussen de 50 en 140 graden. Het optimum ligt bij het verwarmen van 3000 woningen per bron met de kanttekening dat de optimale lengte van de transportleiding tot het centrum van de warmtevraag 3 kilometer is. Langere leidingen zijn duurder en distributieverliezen van water worden dan te groot.”

Pech

Iedereen mag overigens een aardwarmtebron aanboren. Met een uitgebreid beschreven aanvraag moet hij terecht bij de overheid als bodemeigenaar. “Als de vergunningen binnen zijn, is de initiatiefnemer juridisch gezien concessie-eigenaar van de warmte in het ondergrondse zandpakket.” De buurman die dezelfde bron wil aanboren heeft dan pech, erkent Van Heekeren. “Water uit dezelfde put onttrekken, kan de capaciteit van de eerste installatie negatief beïnvloeden. Daarom is het letterlijk zo: die het eerst komt, het eerst pompt.” Van Heekeren maalt er niet om. “De huidige regelgeving is kristalhelder.” Monopolieposities van investeerders in aardwarmtebronnen vreest hij niet. “Dat acht ik onmogelijk. Kopers moeten binnen een bepaalde tijd iets met de aanvraag doen. Onderzoeken zijn bovendien kostbaar en tijdrovend. Nee, goudgerand zal diepe geothermie niet gauw zijn. Maar, als de prijzen van aardgas en olie hoog blijven, kan het een rendabele vorm van energiewinning zijn.”

Reageer op dit artikel