nieuws

‘Kritiek op verrommeling Zuidvleugel is volkomen terecht’

bouwbreed Premium

Als plaatsvervangend directeur-generaal Ruimte sprong ze in haar beginjaren bij het departement hoogstpersoonlijk op de fiets om voor toenmalig VROM-minister Jan Pronk te bekijken welke gebieden het predikaat Nationaal Landschap verdienden. Ze moest slikken toen dezelfde minister aan de onderhandelingstafel de Bloemendalerpolder opgaf voor woningbouw. “Dat hadden we nooit moeten doen”, aldus Ineke Bakker.

Het zou niet bij die ene teleurstelling blijven voor de voormalige landschapsarchitecte en huidig directeur-generaal ruimte die komende maand in dienst treedt bij de gemeente Rotterdam. Maar terugblikkend op de zeven jaar op het departement is in haar verhaal voor grote somberheid geen plaats. Nederland is niet lelijk, maar mooi en zal dat ook blijven.
Bakker maakt zich wel zorgen over de Zuidvleugel van de Randstad. De bestuurders in de Zuidvleugel moeten tot inkeer komen voor het echt te laat is, vindt ze. “Iedereen die kritiek heeft op de verrommeling in de Zuidvleugel heeft volstrekt gelijk. Als je daar met een helikopter gaat boven hangen zoals die bezorgde projectontwikkelaars onlangs deden, zie je dat het inderdaad niet fraai is. Ik noem dat tomaten-groentensoep, niet mooi stedelijk, maar ook te veel versnip perde natuur en landschap.”

Uitgesproken

Ineke Bakker (54) is een topambtenaar met zeer uitgesproken opvattingen. Haar vertrek naar Rotterdam in de tijd dat de politieke leiding bij VROM van kleur verandert geeft haar enige ruimte nu eens haar persoonlijke kijk op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland te geven. Ze heeft de diverse kaarten paraat om haar visie te onderbouwen en illustreren. De kaart van het Milieu en Natuur Planbureau die pijnlijk illustreert hoe in de Zuidvleugel de komende jaren het rood steeds meer groen opsnoept zal niet van de tafel wijken.
“In de provincie Zuid-Holland krijgen ze nu pas het inzicht dat ze het achterland van Rotterdam hebben verwaarloosd. De provincie en ook Rotterdam hadden daar veel eerder alert op moeten zijn. Het achterland is van enorm belang voor de stad. Waar je in Den Haag en Amsterdam zo naar het water kunt, is in de Zuidvleugel de kustlocatie door al die kassen vrijwel ontoegankelijk. En in de stad zie je veel te weinig groen terwijl dat juist zo belangrijk is om als stad aantrekkelijk te zijn voor verschillende inkomensgroepen. Ook voor bedrijven wordt aanwezigheid van groen alsmaar belangrijker. Groen is een asset. Als je daar niet voldoende van hebt in de stad en je het achterland verziekt ben je een belangrijke vestigingsvoorwaarde kwijt.”
Maar ook elders in Nederland is er zoals Bakker het noemt sprake van enkele planologische ongelukjes. De uitgestrekte lap bedrijventerreinen in Zaltbommel is haar een gruwel en Joure-Heerenveen is nog zo’n zorgenkindje. “Die groeien helemaal naar elkaar toe terwijl dat nergens voor nodig is.

Breuk

I neke Bakker stond aan de wieg van de Nota ruimte, die in 2004 door toenmalig VVD-minister Sybilla Dekker werd gepresenteerd. De Nota, met het motto “decentraal wat kan en centraal wat moet” werd als een breuk gezien met het centralistische beleid van minister Pronk. Volgens Bakker die ook nauw betrokken was bij Pronks vijfde nota over de ruimtelijke ordening ligt het echter allemaal veel genuanceerder. “Het was nooit de bedoeling van Jan Pronk om een blauwdruk neer te leggen. Ook Pronk was erg voor ontwikkelingsplanologie en geloofde erg in de kracht van de lokale democratie. Maar gaandeweg is de vijfde nota inderdaad erg dik geworden en is het beeld van die stoeptegel ontstaan.”
Bakker zegt zich te storen aan dergelijke etiketten. “De hypes volgen elkaar op. Eerst is er de roep dat we moeten ophouden met het blauwdrukdenken omdat Nederland daardoor op slot zou gaan en nu zeggen we weer dat Nederland verrommelt omdat we te veel aan de lagere overheden overlaten.”
De Nota ruimte biedt volgens Bakker juist een hele goede balans. De topambtenaar is er heilig van overtuigd dat het zwaartepunt van uitvoering van de ruimtelijke ontwikkeling het beste bij gemeenten kan liggen, met de provincies in de rol van scheidsrechter en het Rijk die de grote lijnen uitzet. En soms hier en daar piketpaaltjes slaat, dat wel.
De kritiek dat in Nederland met de Nota ruimte een doos van Pandora is geopend waaruit in rap tempo de lelijke bedrijfsdozen en boerderettes te voorschijn komen, zoals de secretaris van de VROM-raad onlangs suggereerde, is volgens haar niet t erecht. “De verrommeling waar nu zo veel over gesproken wordt, dateert nog uit de tijd van voor de Nota ruimte. Die bedrijventerreinen zijn er echt niet allemaal de laatste paar jaar bijgekomen. Dat is een ontwikkeling die tenminste tien jaar geleden is ingezet.”
Niettemin erkent Bakker dat het Rijk misschien wel iets te lang langs de zijlijn heeft toegekeken. Begrijpelijk is het volgens haar wel. “Als je tegen de lagere overheden zegt: we laten het aan jullie over, dan moet je niet meteen gaan zeggen hoe jij wilt dat het gebeurt. Maar het klopt wel dat ‘centraal wat moet’ nog onvoldoende is ingevuld. De tijd is nu rijp om de andere kant van de medaille te laten zien. Ik denk dat het goed is dat op punten die al zo lang zeuren de vrijblijvendheid eraf gaat.”

Sturen

V olgens Bakker is het zonneklaar dat het Rijk aan zet is om een rem op nieuwe bedrijventerreinen te zetten, te gaan “sturen’ op herstructurering van bestaande verpauperde terreinen en het behoud van waardevolle panorama’s langs de snelwegen.
Ze is ook blij dat het nieuwe kabinet, maar ook de provincies onderkennen dat er veel meer groen in en om de stad moet komen en verwacht ook op dat punt dat de touwtjes worden aangetrokken. “Als iedere keer blijkt dat groen het stiefkind is, moet je wat doen.”
De vertrekkend directeur-generaal gaat er wel van uit dat het nieuwe kabinet de verleiding kan weerstaan alles strikt te gaan normeren en vindt de geruststelling daarvoor in het regeerakkoord. “Ik ben er trots op dat het kabinet de Nota ruimte en de wet op de ruimtelijke ordening heeft overgenomen. Goddank komt er g een nieuwe stoeptegel.”

Reageer op dit artikel