nieuws

‘Parasite’ op Romeinse legerplaats in nieuwbouwwijk

bouwbreed

In Leidsche Rijn zijn op de plek van een Romeinse legerplaats twee zogeheten parasites neergestreken. De geschiedenis en de kunst worden ingezet om een nieuwbouwwijk identiteit te geven. Als het verhaal maar spannend genoeg is.

In Leidsche Rijn zijn op de plek van een Romeinse legerplaats twee zogeheten parasites neergestreken. De geschiedenis en de kunst worden ingezet om een nieuwbouwwijk identiteit te geven. Als het verhaal maar spannend genoeg is.
De geschiedenis heeft vele lagen. De meeste van die lagen zitten vaak diep in de grond verstopt. Af en toe stuiten we op resten van een (ver) verleden, bijvoorbeeld bij de aanleg van een nieuwe wijk. Zo is bij de Vinexwijk Leidsche Rijn in Utrecht een enorme bodemschat aan vondsten uit de Romeinse tijd aan het licht gekomen. De vondst van een Romeins schip haalde zelfs de internationale pers. De situering van een castellum was al eerder bekend en zelfs nog zichtbaar in het landschap. Onlangs werden ook resten van een Romeins badhuis gevonden. De vraag is hoe vervolgens om te gaan met de archeologie. Vormt het een belemmering voor het ontwikkelingsproces of doe je er wat ‘nuttigs’ mee? Dikwijls worden belangrijke en voor het grote publiek aansprekende vondsten zoals fundamenten van vestingwerken en andere bebouwing, of hun contouren, opgenomen in het stedenbouwkundig plan. Voor nieuwbouwwijken, die toch min of meer tabula rasa (zand erover en bouwen maar) in het landschap worden neergezet vormt de geschiedenis van de plek vaak een dankbare bron om de locatie identiteit te geven. Ineens woon je niet meer in een opgehoogd weiland, maar pal aan de Limes, de grens van het Romeinse Rijk.
Ridders
Het zichtbaar maken van de geschiedenis is geen eenvoudige zaak. Letterlijk, omdat de resten in de grond zitten en daar volgens het Verdrag van Malta ook niet uitgehaald mogen worden. Bovendien, wat moet je met die zandverkleuringen en potscherven alléén? De geschiedenis gaat pas leven als er een tot de verbeelding sprekend verhaal bij verteld kan worden. Een verhaal dat niet alleen het grote publiek interessant vindt, maar ook kinderen, zodat er iets educatiefs omheen kan worden gebouwd. Liefst dus iets met ridders, legerplaatsen en bijvoorbeeld boten, of iets in die orde. Het verhaal van de Limes biedt daarvoor stof te over.
Fysiek
De Limes vormde de noordelijke grens van het Romeinse Rijk en liep over de zuidelijke oever van een aantal nog bestaande rivieren, zoals de Oude Rijn. De weg was de toenmalige snelweg naar Engeland, waar de Hadrians Wall hedentendage een erkend monument is. In het moerassige Nederland ligt de weg echter momenteel diep in de grond, en zijn er op tal van plekken resten van legerplaatsen, loskades en burgernederzettingen gevonden. De verhoging in het landschap van het castellum bij De Meern/Leidsche Rijn is opgenomen in het Leidsche Rijn Park. Er wordt gewerkt aan een educatief programma over archeologie, natuur en cultuur, onder de noemer Castellum Hogewoerd. Er is al een plattelandswinkel en in een bouwloods gaat een Romeins vrachtschip herbouwd worden. De burgemeester van Utrecht opende onlangs een nieuw informatiecentrum. Dat informatiecentrum is gevestigd in een zogenoemde parasite, een lichtgewicht verplaatsbaar gebouwtje, dat meerdere functies kan hebben. De parasite lift mee op het eerdere succes van de tentoonstelling Parasite Paradise. Midden in Leidsche Rijn is twee jaar geleden een dorpje opgetrokken van parasites in allerlei vormen en maten. Van een uit bierkratten opgetrokken theaterzaal tot een restaurant en zelfs een campingflat, waar de bezoeker kon logeren. Uiteenlopende functies, die met elkaar gemeen hadden dat ze in het gewone Leidsche Rijn, waar het woningprogramma voorop staat, niet zijn te vinden.
Parasite paradise was een initiatief van Beyond, de kunststichting die door middel van kunstprojecten de nieuwe bewoners van Leidsche Rijn wil laten ‘aarden’ in de wijk. Dat gaat verder dan het plaatsen van simpelweg wat kunstobjecten in de openbare ruimte; vaak gaat het om projecten waarbij bewoners actief zijn betrokken in de uitvoering ervan. Gemeenschapsvorming is een belangrijk doel van dergelijke projecten. Bij het project Castellum Hogewoerd komen de twee identiteits-scheppers, geschiedenis en kunst, fysiek samen in het informatiecentrum.
De parasite is ook weer in opdracht van Beyond ontworpen, door de Franse kunstenaar Dominique Gonzalez-Foerster. De gebouwtjes (er zijn er twee geplaatst, in de boomgaard waar ooit de legerplaats was gevestigd) lijken te bestaan uit een in elkaar geschoven ronde silo en een container. Vormen waarmee de kunstenaar wil verwijzen naar het agrarische en industriële tijdperk. De parasite moet daarmee het verhaal vertellen van het verdwijnende platteland. Het verhaal dat IN de parasite wordt verteld zal voor velen aantrekkelijker zijn. Dat gaat over blinkende helmen en scherpe speerpunten, oftewel een heel wat meer heroïsch deel van onze vaderlandse geschiedenis.
Anne Luijten is zelfstandig gevestigd onderzoeker, adviseur en publicist over architectuur, stedenbouw, landschap en ruimtelijke ordening.
anne.luijten@fieldtrip.n l

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels