nieuws

âWe hadden liever tot Kijfhoek doorgeboordâ

bouwbreed

UTRECHT – De Sophiatunnel is het grootste en duurste kunstwerk van de Betuweroute. De ruim acht kilometer lange tunnel kostte bijna 300 miljoen euro exclusief spoor en tunneltechnische installaties. Liever had de projectorganisatie Betuweroute de tunnel ook onder de A16 tot aan het rangeerterrein Kijfhoek geboord, maar daarvoor was simpelweg te weinig ruimte.

Het deel van de Betuweroute tussen Barendrecht en Kijfhoek kenmerkt zich door drie in het oog springende kunstwerken. Als eerste passeert de 750 meter lange goederentrein straks de kap bij Barendrecht waar negen sporen naast elkaar liggen en niet de hsl, maar juist de Betuweroute is onderheid.

Bij een doorgaande route passeert de trein via het vorkviaduct rangeerterrein Kijfhoek om vervolgens 26 meter onder de grond te duiken via de Sophiaspoortunnel. Ook op dit deel van het spoor wordt nog volop gewerkt. Naast de tunneltechnische installaties in de boortunnel gaat het vooral om de groeninrichting bij Barendrecht. Contractmanager Eric van der Meer heeft er nog dagelijks zijn handen vol aan, terwijl de sporen zelf al meer dan een jaar zijn opgeleverd.

Het oppervlakte van 90.000 vierkante meter boven op de overkapping wordt momenteel ingericht als park. Het kunstwerk is er gekomen om de gemeente Barendrecht te ontzien en een mooie inpassing te maken voor de negen sporen die daar naast elkaar liggen. Het is dan ook een ingenieus bouwwerk geworden van 1500 meter lang, 9 meter hoog en 60 meter breed. Van der Meer noemde het ooit een mooie kattenrug, omdat de kap in een lichte kromming is gebouwd.

Het is de enige plek waar passagierstreinen in de vorm van intercity en hsl naast het goederenspoor lopen. Mede daardoor zijn ook extreem hoge veiligheidseisen aan de kap gesteld. Het spoor van de Betuweroute is onderheid en daaronder liggen weer kelders waar vloeistof kan worden opgevangen voor het geval de sprinklerinstallatie in werking treedt.

Hoofdbrekens

De kap heeft Van der Meer de meeste hoofdbrekens gekost. De planning was buitengewoon krap omdat de onderbouw van de hsl-zuid op maandagochtend 17 mei 2005 om 07.00 uur moest worden overgedragen aan Infraspeed. �Ik heb er geen slapeloze nachten van gehad, maar het weekend ervoor waren we nog volop aan het werk�, weet Van der Meer nog. Hij is er dan ook trots op dat het is gelukt om alle deadlines te halen, maar achteraf had hij graag een jaartje extra bouwtijd gehad.

Vooral de tunneltechnische installaties hebben veel extra energie gekost. Dat geldt zowel voor alle vijf de tunnels als de kap. �Het ontwerp was op de meeste plekken zo goed als klaar en toen kwam het eisenpakket voor de tunneltechnische installaties er bovenop. Bij design& constructcontracten ben je dan als opdrachtgever niet blij�, aldus hoofd onderbouw Jan Jonker met veel gevoel voor �understatement�.

Van der Meer kreeg door het testen van de sprinklerinstallaties te maken met een ondergelopen technische ruimte. Twee weken voor de in dienststelling, sprong een sprinklerleiding, waardoor de technische ruimte met alle computers blank kwam te staan. �Dat was paniek en hectiek, maar met heel veel extra medewerking van alle instanties is het gelukt om ook die deadline te halen.�

De kap is een opvallend kunstwerk bij Barendrecht, maar even verderop trekt het Vorkviaduct van Kijfhoek de aandacht. Op het punt waar alle goederentreinen van noord en zuid bij elkaar komen ligt het grootste rangeerterrein van Nederland. Het gaat om maar liefst 48 sporen naast elkaar waar 2800 wagons per etmaal kunnen aankomen, worden verdeeld en vertrekken. Met de speciale manier van heuvelen behoren de tegen elkaar aan botsende wagons tot het verleden. �Dat is een stuk stiller voor de omgeving en ook nog eens efficienter.�

Van der Meer kreeg bij dit onderdeel van het werk te maken met fikse versoberingsrondes waardoor de kosten met 25 procent omlaag moesten. �Maar we hebben niet bespaard op het mooie remsysteem en slechts een klein deel op de capaciteit.�

Het meest ingenieuze bouwwerk is echter de Sophiaspoortunnel. Lange tijd werd gedacht aan een zinktunnel, maar een boortunnel bleek financieel een aantrekkelijk alternatief. Bouwcombinatie Tubicon I bouwde de tunnel voor 298 miljoen euro, exclusief de rails en de tunneltechnische installaties. Jan Jonker was verrast dat de bouwer slechts een boormachine inzette. Vernieuwend was dat deze boormachine als eerst volcontinu kon bouwen door boren en afbouwen te combineren. In de praktijk werkte dat echter niet helemaal. �Vooral door wat kinderziektes in de sturingsmethodiek van de boormachine lukte dat niet. Desondanks haalden we een gemiddelde van twintig meter per dag.� Die snelheid werd later bij het Pannerdensch kanaal overtroffen met 22 meter per dag, maar onder de Oude Maas ging de boor van niet harder dan 12 meter per dag.

Het boorproces van de Sophiaspoortunnel werd een paar keer opgehouden door een zogenoemde �blow in� waarbij het graaffront letterlijk een stukje instort en er een gat in het maaiveld ontstaat. Ook stond de boor enkele maanden stil door schade aan het graafwiel.

A fgesproken is om niet op de tunnels te bouwen. De ruimte is wel benut door tussen de tunnelbuizen een belangrijke gasleiding te leggen. De woningbouwlocatie Volgerlanden de gemeenten Hendrik Ido Ambacht en Zwijndrecht ligt overigens wel dichtbij de tunnel. Een honderdtal geplande huizen vlakbij de tunnel krijgen waarschijnlijk een fundering op rubberen blokjes. Deze blokjes aan de uiteinden van de heipalen moeten de hinder van trillingen van voorbijrazende goederentreinen verminderen.

Overigens werd maar 4240 meter van de 8115 meter lange Sophiaspoortunnel geboord. Jonker had graag verder geboord onder de A16 door tot aan Kijfhoek, maar daarvoor was te weinig ruimte. �De ruimte om een toerit te bouwen was simpelweg te klein om boven te kunnen komen. Want Kijfhoek en de snelweg liggen op maaiveldniveau en het diepste punt van de tunnel op 26 meter onder de grond, maar het was wel handiger g eweest.�

Barendrecht â�� Kijfhoek – SophiaspoortunnelOverkapping Barendrecht Lengte overkapping: 1500 meterOppervlakte kap: 90.000 vierkante meterCombinatie: Hegeman-Besix-Mowlem Aaneemsom: 130 miljoen euroContractvorm: engineering & construct Start bouw: maart 2000Oplevering: maart 2006 Kijfhoek Capaciteit: 2800 wagons per etmaal 48 sporen naast elkaarAanneemsom: 190 miljoen euro SophiaspoortunnelLengte tunnel: 8115 meter, waarvan 4240 meter geboordAannemerscombinatie Boskalis, Heijmans, Hochtief AG, Tubecon I:Philipp Holzmann AG en BAM/NBM Aanneemsom: 298 miljoen euroContractvorm: design & constructStart bouw: 1999 Oplevering: 2003

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels