nieuws

Omwonende heeft écht last van windturbines Wetenschapswinkels

bouwbreed

Officieel kan het niet: mensen die klagen dat de windmolens in hun buurt s nachts zoveel lawaai maken dat ze er wakker van liggen. Als ware donquichottes proberen ze hun gelijk te halen bij overheden,windparkexploitanten en de windenergielobby. Te vergeefs want windenergie, daar kan toch niemand tegen zijn? Volgens Frits van den Berg hebben ze gelijk. Uit zijn onderzoek waaraan aandacht isbesteed in Windmolens maken s nachts meer herrie dan overdag, Cobouw 3 mei 2006 (nummer 85) blijkt dat het geluid van windmolens na zonsondergang sterk toeneemt omdat er dan hogerop meer windstaat. Hoewel de windlobby lang heeft beweerd dat dit onzin is of het bagatelliseert meldt hijdat de feiten toch écht onweerlegbaar zijn.

Het is verbazingwekkend hoe weinig windparkexploitanten afweten van hun eigen �grondstof�, de wind. Uit mijn metingen bij onder andere windpark Rhede blijkt dat het �s nachts aan de grond windstil kan zijn, terwijl het op grotere hoogte wel waait. Overdag is dat verschil nooit zo groot. Hierdoor draaien moderne, hoge windturbines �s nachts vaak harder dan overdag en maken ze ook meer geluid. Exploitanten hebben dit lang ontkend of gebagatelliseerd.

De expoitanten baseerden hun te verwachten productiecijfers op de gemiddelde windsnelheid op een hoogte van tien meter door het hele jaar heen. Maar windmolens zijn tegenwoordig veel hoger en reiken al tot tachtig of honderd meter. Op die hoogte kan het stevig waaien, terwijl het op de grond bladstil is. Exploitanten zouden dat ook moeten kunnen zien aan hun opbrengst: �s nachts leveren de moderne, hoge turbines juist meer energie dan overdag. Nadat ik al eerder op het verschijnsel gewezen heb is er een atlas gemaakt van het windvermogen dat in Nederland op 100 meter hoogte beschikbaar is. Intussen weten de exploitanten het natuurlijk wel, maar zwijgen ze er liever ook. Want anders geven ze ook toe dat de molens echt harder draaien.

Wie op een stille zomeravond in de tuin zit, kan zich niet voorstellen dat het enkele tientallen meters hoger stevig waait. Mensen die bij een grote windturbine wonen verwonderen zich daar ook over, maar merken het wel. Dit verschijnsel valt als volgt te verklaren. Overdag warmt de zon de luchtlagen op en ontstaat er een instabiele atmosfeer met veel turbulentie. Daardoor zijn de verschillen in wind op de grond en in de hogere luchtlagen niet zo groot. �s Nachts, als de lucht sterk afkoelt, ontstaat er juist een stabiele atmosfeer. De onderste luchtlaag komt tot rust en wordt nauwelijks door de wind erboven beïnvloed. Juist in ons klimaat komt dit heel vaak voor. De stevige wind in de hogere luchtlagen zorgt ervoor dat de wieken van windmolens �s nachts vaak sneller draaien dan overdag.

Het geluid dat de stroming van de wind langs de wieken veroorzaakt wordt daardoor luider. Het hinderlijke van dit geluid is dat je het constant hoort en dat het fluctueert. Omwonenden van windparken vergelijken het met een eindeloze trein, de branding of een oude laars in een wasdroger. Het lijkt ook op het geluid van de bassen die je hoort als je buurjongen zijn muziek te hard heeft staan. Overdag is het geluid minder goed of niet te horen omdat het dan minder luid is, maar ook meer opgaat in de achtergrondgeluiden van het verkeer en ruisende bomen.

Er zijn dan ook nauwelijks of geen fluctuaties. Dat mensen dit als zo hinderlijk ervaren komt waarschijnlijk doordat het geluid qua toonhoogte en variatie overeenkomt met spraak. Ons gehoor is daar extra gevoelig voor.

Het stoort mij dat overheid en exploitanten de klachten van omwonenden afdoen als een �not in my backyard�-houding. Dat is arrogant. Mensen die tot op een tot twee kilometer afstand van een windpark wonen, kunnen er wel degelijk last van hebben. Daarbij worden de geluidsnormen behoorlijk overschreden. Windparken zijn big business. Veel exploitanten houden geen rekening met de gemeenschap en de overheid doet daar niets aan. Probeer daar maar eens iets aan te doen als burger. Natuurlijk is het niet zo dat alle omwonenden klagen. Dat is ook niet zo bij alle mensen die onder de rook van Schiphol wonen. Maar de mensen die wel klagen, hebben daar ook echt reden toe. Zelf ben ik geen tegenstander van windenergie, maar ik vind wel dat je je gewoon aan de regels moet houden.

Zoals het nu gaat zijn de meeste plannen voor windmolens op het land gedoemd te mislukken en krijgt windenergie, misschien ten onrechte, een slechte naam. Het is moeilijk plaatsen te vinden waar je windparken kunt bouwen zonder mensen tot last te zijn. Bovendien, zolang we maar doorgaan met meer energie te verbruiken, is de bijdrage van windenergie op land relatief te klein in verhouding tot de geluidsoverlast en de horizonvervuiling die ze veroorzaken.

Dr.ir. Frits van den Berg is coördinator van de Natuurkundewinkel van de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen in de Rijksuniversiteit Groningen. Hij promoveerde met �The Sound of High Winds: The Effect of Atmospheric Stability on Wind Turbine Sound and Microphone Noise� tot doctor in de wiskunde en natuurwetenschappen aan de RuG.

g.p.van.den.berg@rug.nl.

Van den Berg heeft zijn onderzoek uitgevoerd als coördinator van de wetenschapswinkel Natuurkunde van de Groninger universiteit. Deze dreigt als gevolg van een door geldgebrek veroorzaakte reorganisatie te verdwijnen. Dat zou volgens hem doodzonde zijn. De wetenschapswinkels zijn voor veel groeperingen de enige mogelijkheid om dit soort onderzoek te laten uitvoeren en adviezen in te winnen. “Adviesbureaus zijn vaak te duur en werken volgens vaste routines, waardoor soms juist het probleem niet gezien wordt. Bovendien zijn wij volstrekt onafhankelijk. De manier waarop wij werken is zeer laagdrempelig en wordt door de Europese Unie zelfs genoemd als voorbeeld dat in heel Europa navolging zou moeten vinden. We hebben heel veel bijval dat de universiteit sluiting moet voorkomen”, aldus Van den Berg.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels