nieuws

Authentiek bouwen

bouwbreed

Een weekend België en Eifel brengt je in een andere wereld. De vakwerkbouw van Monschau behoeft geen rijksmonumentenstatus, de huizen in dit stadje vormen een natuurlijk geheel. Een plaatsje verder zijn de vakwerkhuizen alweer anders en in België zijn de leisteen en kloostermop- pen van nature aanwezig. Lokale voorkeuren en materialen bepalen het straatbeeld en […]

Een weekend België en Eifel brengt je in een andere wereld. De vakwerkbouw van Monschau behoeft geen rijksmonumentenstatus, de huizen in dit stadje vormen een natuurlijk geheel. Een plaatsje verder zijn de vakwerkhuizen alweer anders en in België zijn de leisteen en kloostermop-

pen van nature aanwezig. Lokale voorkeuren en materialen bepalen het straatbeeld en niet de bouwnormen en architecten. Het is daar geen allergaartje van bouwstijlen. De woningen en gebouwen tonen het streekbeeld en de �couleur lokale�.

In Nederland lijkt het architectuurdebat het te hebben gewonnen van de historie. Ik zou niet graag wonen in een somber huis van leistenen, daarvoor ben ik te veel Nederlander. Maar waarom zien bij ons de nieuwe woningen in Zwolle en Middelburg er hetzelfde uit?

Gelijkvormigheid is ook troef in het dorp Nagele in de Noordoostpolder, dat dezer dagen vijftig jaar bestaat. Het piepkleine dorp van vijfhonderd huizen is het belangrijkste nog bestaande monument van het Nieuwe Bouwen. Voor de rest is deze stroming in diskrediet geraakt en gaan de naoorlogse flatblokken in hoog tempo tegen de vlakte. Ook in Nagele leefden de architecten van het Nieuwe Bouwen zich uit op hun centrale dogma: de functie van gebouwen staat voorop, de vormgeving is daaraan ondergeschikt. Schoonheid mag niet iets toevalligs zijn, totstandgekomen dankzij persoonlijke ingevingen van mensen, maar moet het resultaat zijn van een strakke planning.

Nagele is vooral leegte. Ruimte. Met een bouwdichtheid van vijf woningen per hectare evenaart het een villadorp. Maar zo chic is het dorp helemaal niet, want het is destijds gebouwd voor landarbeiders en de huizen zijn dan ook klein. Tegenwoordig is het een toevluchtsoord voor gepensioneerden en andere mensen met een smalle beurs die rust zoeken.

Maar toch, het heeft wel wat, dat Nagele. De eenvormigheid heeft hier niet het geestdodende effect dat het in de Amsterdamse Bijlmermeer had, maar roept de ontroerende associatie op van een schaalmodel. De andere dorpen in de Noordoostpolder zijn allemaal gebouwd volgens de opvattingen van de Delftse School, waarbij leidend beginsel was dat de nieuwe dorpen eruit moesten zien alsof ze door de tijd heen waren ontstaan. Rechte hoeken in het dorpsplan werden vermeden om de suggestie van een spontaan gegroeid dorp te versterken.

Nagele daarentegen is één en al hoekigheid, welbewust. Het heeft niets natuurlijks. Toch ogen juist de negen andere dorpen in de Noordoostpolder saai en eenvormig, terwijl Nagele de ontroering heeft van het aparte. Je voelt er nog het idealisme van de ontwerpers. Het principe van de platte daken is verankerd in het bestemmingsplan. De bewoners zijn verknocht aan hun aparte dorp.

Nagele sluit eigenlijk heel goed aan bij de omringende, strak ontworpen polder. Bij nader inzien is juist Nagele een voorbeeld van authentiek, streekgebonden bouwen en niet de negen dorpen van de Delftse School die gemodelleerd waren naar �het� Oudhollandse dorp. Maar het is niet toevallig dat alleen deze dorpse, kleinschalige eenvormigheid ons nu nog kan ontroeren. De grootschalige uniformiteit van het Nieuwe Bouwen hebben we gelukkig achter ons gelaten. Al kan het, als we naar onze ooster- en zuiderburen kijken, nog heel wat authentieker en afwisselender.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels