nieuws

Bouwsector moet radicaal transformeren

bouwbreed Premium

Afgelopen zondag kwam Zembla weer met negatief nieuws over de bouw. Fouten zijn erg maar er is meer aan de hand met het systeem en de processen in de bouwsector. De huidige incrementele vernieuwingen maken het alleen maar slechter. Een radicale vernieuwing is onontkoombaar meent Hennes de Ridder .

Afgelopen zondag kwam Zembla weer met negatief nieuws over de bouw. Fouten zijn erg maar er is meer aan de hand met het systeem en de processen in de bouwsector. De huidige incrementele vernieuwingen maken het alleen maar slechter. Een radicale vernieuwing is onontkoombaar meent Hennes de Ridder .
Een opdrachtgever wil precies weten wat hij koopt. Dat is de reden dat hij meestal een adviseur vraagt het bouwwerk tot in alle details uit te werken, alvorens de markt wordt ingeschakeld. Het bouwwerk ligt dan vast in drie dimensies: de kwaliteit, het tijdschema en het budget. Voor het verloop van het proces zijn er alleen maar eisen waaraan voldaan kan worden. Omdat er door perceptie sprake is van een onderschat beeld van de werkelijkheid, kun je stellen dat niet aan alle eisen kan worden voldaan. Ziehier het basisprobleem van de bouw. De gehele keten zit vanaf de start gevangen in een verzameling eisen, waarbij niet alle eisen gehaald kunnen worden en iedere partij in de keten een deelverzameling eisen aan een onderliggende leverende partij doorgeeft en probeert het daarbij behorende risico op hem af te schuiven. Door ambachtelijk maatwerk benadert de gehele bouwsector, enkelingen uitgezonderd, elk bouwwerk en een deel ervan als een uniek maatwerk dat dus ambachtelijk tot stand wordt gebracht. Dat begint bij de initiatiefnemer en eindigt via de architect, de constructeur, de aannemer en de onderaannemers bij de leveranciers van de kleinste delen. Op dat niveau realiseert men zich pas dat een bouwwerk een aggregaat van gestandaardiseerde deelproducten is.

Absurd

Het gegeven dat elk bouwwerk als uniek wordt ontworpen, getekend, berekend, begroot, gebouwd en geleverd door partijen die allemaal op laagste prijs worden ingezet is absurd en griezelig. De frequentie van de voorvallen zoals in Bos en Lommer en in Maastricht zijn in dit licht bezien onwaarschijnlijk laag. Het gefragmenteerd elke keer opnieuw het wiel uitvinden vraagt om fouten. Het komt niet aan het licht omdat men met grote veiligheden werkt waardoor instortingen nauwelijks aan de orde zijn. Faalkosten zijn echter buitensporig hoog daar waar die in ‘normale’ sectoren verwaarloosbaar zijn. Alle spelers worden door deze aanpak tot een bijzonder soort prijsvechters gedegradeerd. Zij moeten met een lage prijs komen voor het maken van iets wat een ander verzonnen heeft. Dat komt bijna nergens voor. Door de volledige mededinging maken zij volgens de gangbare economische wetten nauwelijks winst. Alle creativiteit is gericht op kostenbesparing en afpellen van de prijs. De business richt zich na de gunning op het creëren van meerwerk. Spelers die er het minst verstand van hebben lopen de kans een werk te krijgen. Bij de innovaties van de laatste jaren werd nagestreefd om de verschillende bouwgerelateerde taken bij een aanbiedende partij te leggen. Dus niet alleen bouwen, maar ook ontwerpen, onderhoud, exploitatie en financieren, waarmee langjarig een dienst wordt geleverd tegen een vaste prijs. Dit soort contracten kent de normale wereld niet omdat je de verre toekomst niet kunt contracteren. De enige langjarige contracten die we daar tegenkomen betreffen concessies, waarbij de aanbieder volledige vrijheid heeft, met zijn eigen business plan komt en altijd direct aan de inkomstenbron zit. Die contracten zijn flinterdun omdat je de toekomst niet kunt vastleggen. Zo niet in de bouw. In een cultuur waarin de klant nog steeds een oplossing specificeert, wordt de toekomst vastgelegd met dikke contracten waar adviseurs veel aan verdienen. Zo is de bouw bezig met het leveren van bouwwerken op maat, die decennia lang in de oorspronkelijke staat blijven. De bouw is een sector die bouwt met de technologie van gisteren met de ideeën van vandaag voor de mensen van morgen. Gezien de hoge transactiekosten blijven er enkele spelers over die dit willen doen en is het de vraag of er een gezonde competitie is. Verder zien we dat talentvolle mensen niet meer geïnspireerd zijn om met duizenden eisen dichtgetimmerde oplossingen als unieke bouwwerken te ontwikkelen tegen afbraakprijzen. Er is niets meer aan. Sommige opdrachtgevers schrijven nu al processen voor. De bouw wordt gedomineerd door boekhouders en juristen. Om te overleven zal de bouw zich moeten transformeren naar een ‘normale’ sector. Ze zal zich moeten realiseren dat maatschappij en technologie in beweging zijn. Het langjarig vastleggen van een te leveren dienst inclusief de manier waarop die geleverd dient te worden, past daar niet in. In plaats daarvan zal een bouwwerk dynamisch (Living Building Concept) dienen te worden gecontracteerd waarin de relatie tussen de te leveren waarde en de te betalen prijs in competitie wordt bepaald en contractueel vastgelegd zonder een uitspraak te doen over de werkelijk optredende waarde. In plaats van de toekomst te voorspellen worden de relaties tussen de output en input variabelen vastgelegd. De vragers in de bouw zullen geen oplossingen meer in de markt zetten maar in plaats daarvan een oplossingsruimte, die transparant, eenduidig en niet discriminerend is. Aanbieders komen met oplossingen waarvan ze de eigenschappen en de prijs weten en waaruit de vrager kan kiezen. Het verschil is dat aanbieders de oplossing gaan specificeren in plaats van vragers. In dit beeld passen geïntegreerde ketens van aanbieders waarin verschillende disciplines samenwerken (dus niet gefragmenteerd tegen de laagste prijs uitbestedend) aan productfamilies, waarop ze kunnen innoveren omdat ze dat met meerdere leveringen terug kunnen verdienen. Producten en processen zijn gecertificeerd en vrij van fouten. Klantspecifieke oplossingen krijg je met unieke combinaties van standaard componenten.

Scoren

De aanbiedende keten houdt zich niet meer bezig met eisen specificeren, offertes maken en meerwerkclaims, maar verdelen de meerwaarde die ze gezamenlijk creëren. Met Adaptieve bouwwerken is het mogelijk om bouwwerken ‘fit for pupose’ en ‘up to date’ te houden onder zich wijzigende omstandigheden en zijn aanbieders in staat een eigen merk op te bouwen met specifieke producten. Dat komt dan in de plaats van een sector waarvan de spelers allemaal hetzelfde kunstje beheersen met dezelfde groep onderaannemers, waarmee gelegenheidsarrangementen worden aangegaan. Er zijn aanbieders die dit helemaal zien zitten en hier mee de komende tijd gaan scoren.
Prof. dr. H.A.J. de Ridder, hoogleraar integraal ontwerpen, TU Delft

Bouwwereld Normale wereld
Vrager specificeert oplossing Vrager schetst oplossingsruimte
Vraag vervat in uitsluitend eisen Elke vraag kent paar eisen en
veel wensen
Vraaggestuurd aanbod Aanbodgestuurde vraag
Creativiteit bij vragers Creativiteit bij aanbieders
Oplossing waar de meerderheid
niet meer tegen is Oplossing waar de meerderheid voor is
U vraagt wij draaien Wij draaien u kiest
Aanbieder laat zich verrassen door de vraag Vrager laat zich verrassen door aanbod
Responsief aanbod Proactief aanbod
Ambachtelijke prototype ontwikkeling:
Eenmalig maatwerk Industrieel ontwikkelde Productfamilies
Kijkt alleen naar kosten en risico’s Kijkt zowel naar waarde en kansen
als naar kosten en risico’s
Focus op het uitsluiten van de Focus op het vinden van de ene manier
1000 manieren waarop het mis kan gaan waarop het goed gaat
Overwegend uitbestedende ketens Overwegend samenwerkende ketens
Geen marketing en branding Marketing en branding
Soms 1 halen, 2 betalen Soms 2 halen, 1 betalen

Reageer op dit artikel