nieuws

Ontwerpgerichte houding prikkelt samenleving

bouwbreed

Holland heeft de kans om op een eigen manier invulling te geven aan de Europese doelstellingen op het gebied van innovatie en duurzaamheid. Bart Bomas en Walter de Vries , beiden ontwerper-ingenieurs bij de provincie Zuid-Holland, zien in klimaatverandering de kans voor Holland om zijn deltakennis verder uit te bouwen en – meer dan nu – toe te passen in eigen land en wereldwijd te vermarkten. Ze pleiten in dat licht voor een betere koppeling van water met ruimte en economie. De eerste stap is de oprichting van een Internationale Wateracademie in aanvulling op het Delta Instituut en het Unesco Institute for Water Education (IHE) in Delft.

In Holland is unieke deltakennis en -kunde al in supergeconcentreerde vorm aanwezig. Toch wordt deze kennis en kunde maar matig economisch uitgebuit. Een goed voorbeeld is Nederlands nationale trots, de Deltawerken. Dit mega-project leverde veel kennis op over zeestroming, zandtransport en zilte dieren. Uitzonderlijke technieken en machines werden ontworpen om de dammen te bouwen.

Pronkstuk

Een echte innovatie, de stormvloedkering van de Oosterscheldedam met neerlaatbare schuiven, werd het pronkstuk. Ondanks deze innovaties bleef de economische spin-off van de Deltawerken beperkt. Oorzaken voor de gebrekkige vermarkting van deze kennis zijn onder andere de afwezigheid van marktdruk (het is een zuivere overheidsaangelegenheid) en het eenmalige en grootschalige karakter.
Willen we meer economisch profijt hebben van onze positie als deltaland, dan moeten we op zoek naar kleinschaliger en beter vermarktbare producten. De ingezette beleidslijn om water langer vast te houden alvorens het af te voeren, vraagt om een intelligente integratie van water in de leefomgeving. Juist in de hiervoor noodzakelijke verbreding van puur technische deltakennis die het water buiten de deur houdt, naar innovatieve vormen van leven met water liggen geweldige kansen om tot die vermarktbare producten te komen. Denk aan woningen in wijken die forse fluctuaties in het waterpeil kunnen opvangen of parkeergarages die bij hevige regenval dienst kunnen doen als waterreservoirs. De kennis van leven in een waterrijke delta – en dan bedoelen we de kennis in z’n volle breedte van landaanwinning tot drinkwatertechnologie – lijkt een nog onderbenutte economische en culturele goudmijn. Ideeën zijn er genoeg en de markt loopt zich warm.
De vraag is hoe we de motor voor de doorontwikkeling en de toepassing van innovaties op gang kunnen brengen. Mogen we een poging doen? Naast ‘Energyvalley’ in het Noorden, ‘Foodvalley’ bij Wageningen, de technologie van Noord-Brabant (Philips Campus) en Bioscience bij Leiden ontwikkelt zich rondom Delft het cluster van water en deltakunde. Wij pleiten voor de verbreding van dit cluster: naast de ontwikkeling van nieuwe kennis, gaat het juist ook om nieuwe diensten en producten. Want in de combinatie van deze drie pijlers (kennis, diensten en producten) ligt het succes van ieder cluster besloten. Aanjager en brandpunt van deze ontwikkeling is een plek waar uitvinding en experiment centraal staan: een Internationale Wateracademie. Hier worden concepten ontworpen voor een duurzame delta van straks. Het is een publiek en internationaal ontmoetingscentrum met een creatieve interdisciplinaire werkplaats voor het denk- en doewerk.
Een aangrenzende broedplaats zone trekt kiembedrijfjes in hoogwaardige (creatieve) sectoren. Een creatief loket zorgt voor het vermarkten van innovatieve kennis. Hier schuiven bedrijven in de delta-industrie, ingenieursbureaus en instituten aan om vindingen toepasbaar te maken en oriënteren opdrachtgevers zich op kansrijke toepassingen. Om die nieuwe kennis ook te kunnen testen en toepassen zijn tenslotte proefnemingen nodig. De zee en het laaggelegen deltaland worden vruchtbare proeftuinen waar kennis zichtbaar in de praktijk wordt gebracht.

Ambitie

De Wateracademie sluit aan bij het aangekondigde topinstituut voor watertechnologie, maar voegt daar de koppeling met ruimtelijke vraagstukken aan toe en mobiliseert het artistiek-creatieve talent van Holland. Bovendien heeft de Academie, meer dan de instituten, een functie als internationaal platform. De Vredesconferentie van 1899 in Den Haag en het kort daarna gebouwde Vredespaleis zijn de start geweest voor Den Haag als internationale stad van recht en bestuur. Op dezelfde manier kan een Wateracademy de doorstart inluiden van Holland als de internationale nummer één op het gebied van kennis en kunde over leven in een delta.
Wij zijn van mening dat één voorwaarde essentieel is: de dubbele ambitie rond innovatie en duurzaamheid die ten grondslag ligt aan het idee voor de Wateracademie, dient te worden beschouwd als culturele opgave. Bouwen aan delta Holland is niet louter een technisch vraagstuk, maar een culturele daad die zijn weerga in de wereld niet kent. De ambitie om iets te maken waar het hele land trots op is en waar de rest van de wereld naar komt kijken ontbreekt nog te vaak. We bouwen mee aan de grootste bruggen ter wereld en creëren eilanden voor alle kusten, maar in eigen land zien we er weinig van terug. Dat kan anders. Talrijke initiatieven op het gebied van kennisontwikkeling proberen in de leemte te voorzien en we zien iets van een nieuw elan in IJburg, de Blauwe Stad en de plannen voor het Wieringerrandmeer.

Vertrouwen

Tegelijk ontbreken de slagvaardige toepassingen van innovaties rond de kust, de getijderivieren en het Hollandse laagland, terwijl juist op die plekken de klimaatverandering de grootste impact zal hebben. Dat moet veranderen. Materialiseer de Hollandse delta-ambities in tastbare projecten als de Delflandse kust, Stadshavens Rotterdam of de Zuidplaspolder. Beschouw deze tegelijk als proeftuinen, waar kennis wordt toegepast en nieuwe kennis proefondervindelijk wordt ontdekt. Bij deze publieke proefnemingen schuilt de innovatie niet alleen in het ‘grand project’ maar juist ook in de kleine vondsten – bijvoorbeeld de daktuin- als stedelijke spons.
Het (internationaal) uitdragen van een ontwerpgerichte houding prikkelt de samenleving tot meedenken en meedoen. En een samenleving die trots is op wat ze kan, geeft bestuurders ook het vertrouwen om ambities te verwoorden en waar te maken.
Ir. Bart Bomas en ir. Walter de Vries werken bij de provincie Zuid-Holland. Ze schreven dit artikel op persoonlijke titel.
Het eerste artikel ‘Klimaatverandering is kans om deltakennis uit te bouwen’ van dit tweeluik stond in de krant van 10 november 2006 (nummer 210).

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels