nieuws

Led-fabrikanten bootsen vleugels van vlinder na

bouwbreed

De behuizing van traditionele led-lampjes vangt het merendeel van het uitgezonden licht weer af. De Afrikaanse zwaluwstaartvlinder heeft daar al lang wat slims op gevonden.

Op het nationale lichtcongres in Ede praatte lichtontwerper Berry van Egten zijn vakgenoten bij over recente ontwikkelingen in het lichtonderzoek. Zoals dat van de natuurkundigen van de universiteit van Exeter, die de vleugels van de zwaluwstaartvlinder onder de microscoop legden. Ze waren namelijk verrast door het fel blauw-groene licht dat deze vlinder laat zien terwijl hij vliegt door het donkere Afrikaanse woud. Daarmee communiceert hij met zijn soortgenoten.
Het effect verraste de fysici des te meer omdat de blauw-groene vlekken op de vleugels zijn ingebed in een dikke zwarte rand, die doorgaans effectief licht absorbeert.
De scanning electron microscoop van de fysici legde de opbouw van de gekleurde vlekken zorgvuldig bloot. De schubben waaruit de gekleurde vlekken zijn opgebouwd, zijn in drie lagen gerangschikt. De onderste laag werkt als een soort spiegel, de tussenlaag bestaat hoofdzakelijk uit lucht, en de toplaag in soort honingraatachtige rangschikking. De wanden van die honingraatcellen bevatten het blauw-groen fluorescerend pigment. Licht dat vandaaruit naar beneden wordt gekaatst, zoals alle lichtbronnen doen, wordt door de spiegelende cellen van de onderlaag weer effectief teruggekaatst. De luchthoudende cilinders in de honingraadcellen aan de top richten bovendien het licht en voorkomen dat het naar de zijkant wegvloeit.
Dat is precies de manier waarop de moderne generatie ledjes werkt, realiseerden de onderzoekers zich. Die zijn uitgerust met zogenaamde Bragg-reflectoren onder het lichtopwekkende kristal. Met die jongste generaties zijn rendementen van 41 procent behaald.
Lang niet alle led-verlichting heeft overigens zo’n grote lichtopbrengst. Veel led-lampjes komen volgens lichtontwerper Van Egten niet verder dan 2 procent, de rest van het licht blijft in de behuizing hangen. De kwaliteitsverschillen zijn heel groot. Bovendien kleven er veel meer nadelen aan led-verlichting die volgens Van Egten zelden eerlijk wordt gecommuniceerd. “Led is een soort hype, die mensen soms lijkt te verblinden. Architecten benaderen hem wel eens met het verzoek een bepaalde ruimte met led aan te lichten, waar andere verlichtingssoorten veel meer voor de hand liggen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels