nieuws

Problemen luchtkwaliteit geen tijdelijke rimpel

bouwbreed Premium

– De problemen rond de luchtkwaliteit zijn geen tijdelijke rimpel in de ruimtelijke ordening. Het een illusie te denken dat Nederland hooguit nog maar vijftien jaar blijft worstelen met de complexe materie. Blindstaren op de norm voor fijnstof doet de zaak geen goed. De problemen vragen om een veel fundamentelere aanpak. Dat stellen onderzoekers van het Dutch Research Institute for Transitions (Drift) die in opdracht van ONRI, Habiforum en PSI Bouw de fijnstofproblemen in Nederland onder het vergrootglas hebben gelegd. In het wetenschappelijke onderzoek, dat 21 september wordt gepresenteerd, pogen de onderzoekers “de fijnstofknoop te ontwarren”. Het resulteert in een overzicht van alle (maatschappelijke) ontwikkelingen die een rol hebben gespeeld bij het ontstaan van de ‘fijnstofclash’ en die al dan niet op de achtergrond een rol kunnen spelen bij de oplossing van de problemen.

– De problemen rond de luchtkwaliteit zijn geen tijdelijke rimpel in de
ruimtelijke ordening. Het een illusie te denken dat Nederland hooguit nog maar
vijftien jaar blijft worstelen met de complexe materie. Blindstaren op de norm
voor fijnstof doet de zaak geen goed. De problemen vragen om een veel
fundamentelere aanpak. Dat stellen onderzoekers van het Dutch Research Institute
for Transitions (Drift) die in opdracht van ONRI, Habiforum en PSI Bouw de
fijnstofproblemen in Nederland onder het vergrootglas hebben gelegd. In het
wetenschappelijke onderzoek, dat 21 september wordt gepresenteerd, pogen de
onderzoekers “de fijnstofknoop te ontwarren”. Het resulteert in een overzicht
van alle (maatschappelijke) ontwikkelingen die een rol hebben gespeeld bij het
ontstaan van de ‘fijnstofclash’ en die al dan niet op de achtergrond een rol
kunnen spelen bij de oplossing van de problemen. De problemen in Nederland met
fijn stof gaan niet alleen over mensen die vieze lucht inademen, een Raad van
State die bouwprojecten stillegt en Brussel die een strikte norm oplegt. In de
vorm van een kwal met vele tentakels leggen de Drift-onderzoekers een heel
systeem bloot waarin de bouw en de politiek slecht enkele radartjes vormen. Een
blik op dit systeem stemt een willekeurige bouwer niet vrolijk. Het geeft immers
glashelder aan dat de fijnstofkwestie onder invloed staat van vele
ontwikkelingen in de wetenschap, techniek, bouw, landbouw, verkeer, industrie,
maar ook minder grijpbare mechanismen zoals de heersende opvatting in een
samenleving over gezondheid en risico’s. “Het fijnstofprobleem heeft meerdere
oorzaken en er is ook niet een enkelvoudige oplossing voor”, zegt onderzoeker
Harry te Riele. “Het is eveneens ongeloofwaardig om te zeggen dat je er bent als
je de norm haalt. We moeten fundamenteel anders gaan kijken naar de
luchtkwaliteit. Het vraagt om een strategische benadering waarbij alle radartjes
in samenhang worden bekeken en waarbij de verschillende sectoren gezamenlijk de
schouders eronder zetten.” In het onderzoek constateert Drift dat het op het
eerste gezicht vreemd is dat de fijnstofclash is ontstaan. Immers de lucht in
Nederland is – zo blijkt uit de onderzoeken – nog nooit zo schoon geweest.
Behalve de Raad van State, die er volgens de onderzoekers genoeg van had dat
Nederland zo slordig omsprong met de invoering van Europese milieuregelgeving,
heeft met name de ruimtevaart iedereen met de neus op de feiten gedrukt. Het
Envisatbeeld van de universiteit Heidelberg met daarop donker gekleurde
vervuilde plekken boven Nederland in 2004 was voldoende om de ogen te openen.
Het is ook de wetenschap die in de toekomst een grote rol zal spelen in de
problematiek, stellen de onderzoekers. Verfijndere meettechnieken en nieuw
wetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen van fijn stof zullen ervoor zorgen
dat het probleem van gedaante wisselt en naar alle waarschijnlijkheid ook groter
wordt, aldus Te Riele. Bij voorbeeld als na de epidemiologen ook de toxicologen
zich werpen op de schadelijke gevolgen. “We weten nog helemaal niets over de
schadelijke gevolgen op de lange termijn. Het probleem is nu gedefinieerd op
basis van de omvang van het deeltje, niet op schadelijkheid. Alles draait nu ook
om de mensen, maar van de gevolgen voor het ecologisch systeem weten we nog
helemaal niets.” Perceptie Toch wil dit allerminst zeggen dat die ontwikkeling
in de toekomst een streep haalt door ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland,
zegt Te Riele. Van groot belang is namelijk ook de manier waarop de samenleving
tegen het fijnstofprobleem aankijkt. “De helft van het probleem is een
perceptiezaak. We leven in een ‘no-risk’ samenleving, mensen accepteren geen
risico’s. Maar het is volstrekt denkbaar dat we naar een liberalere samenleving
gaan, waarbij mensen die dat willen wel het risico nemen. Bijvoorbeeld door
midden in de stad te gaan wonen en er daarmee bewust voor te kiezen dat ze dan
in slechte lucht leven.” Deze ontwikkeling is volgens Te Riele niet
ongebruikelijk in de ruimtelijke ordening. In het onderzoek trekt hij de
vergelijking met de bodemvervuiling. ‘Na Lekkerkerk moest ineens alles schoon.
Maar toen bleek dat te complex en te duur en keerde de wal het schip. Je ziet
dat ook bij het water. Ook daar worden risico’s in zekere mate geaccepteerd.” In
de ogen van Te Riele zou Nederland er baat bij hebben als luchtkwaliteit en
gezondheid een uitgangspunt worden in de ruimtelijke ordening. De derde nieuwe
pijler na water en natuur. “Voor sommige groepen, zoals bejaarden zou je
schonere lucht willen hebben, voor anderen is viezere lucht helemaal niet erg.
Daar stem je beleid op af.” Maar ook van de techniek wordt het nodige vereist.
De groeiprognoses voor het verkeer zijn volgens de onderzoekers dermate somber
dat innovatieve oplossingen hard gewenst zijn om de uitstoot te beperken en de
lucht te filteren. Voor de bouwsector levert dat in de ogen van de onderzoekers
veel kansen op. “Er is in de bouw nog een wereld te winnen. Bijvoorbeeld op het
gebied van de installatietechniek en compact bouwen”, aldus Te Riele. Volgens
hem kunnen ook projectontwikkelaars garen spinnen bij de luchtkwaliteit. “Je zou
je kunnen specialiseren in de ontwikkeling van schone gebieden. Denk
bijvoorbeeld aan speciale bejaardennederzettingen waar de lucht erg schoon is.”
Focus Hoe dan ook is Nederland er volgens Te Riele er het meest bij gebaat als
er wordt afgestapt van de huidige “hijgerige” benadering van de politiek en
eenzijdige focus op de Europese norm. “Met die norm is Nederland net als een
schooljongetje dat blij is met een 5,6”, aldus Te Riele. In het rapport lanceren
de onderzoekers het voorstel voor de opzet van een nieuwe organisatie die op
afstand van de waan van de dag een toekomststrategie uitwerkt. “Iedereen, van
gezondheidsdienst tot bouwer, van landbouw- en milieuorganisatie tot de bij
voorbeeld de haven van Rotterdam zou bereid moeten zijn buiten zijn eigen hokje
te treden en de krachten te bundelen om zo een structurele verandering in gang
te zetten”, aldus Te Riele.

Reageer op dit artikel