nieuws

Stellen van de goede vragen essentieel bij selecteren van architect

bouwbreed Premium

Een van de lastigste zaken bij het doen van een aanbesteding is het formuleren van de juiste selectie- en gunningscriteria. Op het PIANOo-congres gaf Leontien Sauerwein de dilemmas aan bij het selecteren van de juiste ontwerper. Dit levert niet direct een pasklare oplossing op, maar geeft wel een aanzet tot het stellen van de juiste vragen om uiteindelijk tot een goede selectie te komen. Hierna een samenvatting van haar bijdrage.

Ik heb geen matrix of blauwdruk die precies vertelt hoe het moet. Ik adviseer u alleen waarover u moet nadenken wanneer u een architectenopdracht wilt aanbesteden. Iedere bouwopgave is weer anders. Laat ik u wat klachten doorgeven die ik regelmatig hoor van architecten als het om overheidsopdrachten gaat. Het gaat daarbij onder meer om slecht geformuleerde opdrachten, weinig kans voor middel- en kleinbedrijf en jonge architecten, knellende selectie-eisen, en hoge transactiekosten door veel administratieve rompslomp.

Een deel van de knelpunten is terug te voeren op de moeilijkheid kwaliteit in beeld te brengen en in selectiecriteria te vangen. Maar breng de vraag in wat je mooi vindt, er mag best wat subjectiefs in de vraag zitten. Ik adviseer mede daarom te gunnen op de economisch meest voordelige aanbieding.

Een ander knelpunt is de te hoge omzeteis die opdrachtgevers stellen aan architecten. Veel architectenbureaus zijn bescheiden van omvang en het uurloon van een architect ligt relatief laag. Dat betekent dat een opdracht al een fors deel van de omzet kan betekenen. Daaruit moet u niet meteen concluderen dat een bureau zo�n opdracht niet aan kan.

Maar de logische vraag uit de zaal volgde natuurlijk meteen: Hoe bepaal je dan of een architect de opdracht aan kan? Het antwoord daarop is: Vraag een architect hoe hij de opdracht denkt waar te maken. En vraag de relevante ervaring. Dat hoeft niet ervaring met een precies hetzelfde soort gebouw te zijn. Bij de bouw van een school hoef je ook niet te eisen dat de architect daar veel ervaring mee heeft. Hij kan bijvoorbeeld vergelijkbare ervaring hebben met logistieke- en veiligheidszaken omdat hij bijvoorbeeld diverse gemeentehuizen heeft ontworpen.

Een ander moeilijk punt is hoe je de goede architect selecteert. Mooi is natuurlijk een subjectief begrip. Toch kun je wel degelijk objectieve criteria stellen. En het is van belang dat je als opdrachtgever goed weet wat je wilt: Bedenk wat de harde eisen zijn, qua zaken als budget, uitstraling gebouw en beschikbare tijd. En bepaal wat de absoluut doorslaggevende eisen zijn.

Moet je vanwege een afgebrande school heel snel een nieuwe ruimte nodig hebben, dan is een uitgebreid proces niet handig. Denk ook goed na of je al niet een bepaald idee hebt over wat voor architectuur je wilt: wil je het tegenwoordig veel gevraagde historiserende architectuur of meer modernere beeldbepalende architectuur. Zoek daarbij naar voorbeeldgebouwen van wat je bedoelt.

Eén van de deelnemers wierp de vraag op of je een deel van de kennis al in de selectiefase binnen kunt halen. Ja, grote organisaties zoals de Rijksgebouwendienst hebben architecten in dienst die de taal begrijpen. Veel overheidsorganisaties hebben die mensen niet. Ga dus op zoek naar die kennis. Een goed idee is langs te gaan bij lokale architectuur-centra. Om criteria te bepalen kan ook het samenstellen van een selectiecommissie erg handig zijn.

Een waarschuwing is hierbij wel op zijn plaats: Probeer geen ontwerp te maken, maar bouw een team waarmee je langere tijd moet samenwerken en vraag de architect niet om een kunstje te herhalen. Je kiest voor een architect en zijn expertise, niet voor een ontwerp. Denk ook na over de rol van de architect. Wil je er één die spin in het web is, of een architect die slechts bij een deel van het proces is betrokken. En wijs je een architect af, schrijf hem dan een goede afwijzingsbrief.

Al met al al dus inderdaad z geen zwart-wit verhaal. “Nee, het is en blijft een spanningsveld”, beaamde deelnemer Gerardus Bartels (gemeente Breda). Hij zag een parallel tussen dit verhaal en het verhaal van Jan Telgen (sessie �Zijn de aanbestedingsregels echt zo knellend�): “Beiden bieden misschien geen pasklare oplossingen, maar maken je wel duidelijk hoe belangrijk een goede afweging is en je voortdurend bewust moet zijn van dat spanningsveld.”

Leontien Sauerwein,

hoofd beleid en ontwikkeling, Bond Nederlandse architecten (Bna)

Reageer op dit artikel