nieuws

Reductie faalkosten komt uit de grond

bouwbreed Premium

Innovaties ontstaan alleen als er behoefte aan is en er veel geld mee te verdienen valt. Gezien de onlangs gepresenteerde cijfers van USP Marketing Consultancy is het duidelijk dat de wil bestaat om faalkosten te reduceren.Het is aan allen in de bouwsector, in de volle breedte, om dit van onderaf op te pakken.De reductie van faalkosten komt volgens Martin van Staveren en Dirk Pereboom ook uit de grond.

De bevinding �Fouten kosten bouw vijf miljard per jaar; ten minste 10 procent van de omzet� van onderzoeksbureau USP Marketing Consultancy� waarover verschillende kranten waaronder NRC Handelsblad en Cobouw hebben bericht, lijkt een ondergrens. Andere deskundigen uit de sector schatten de faalkosten op 20 tot 30 procent van de omzet. Deze laatste cijfers zijn meer in overeenstemming met eerder onderzoek van onder andere TNO en cijfers uit het buitenland. Twee aspecten van deze verontrustend hoge cijfers verdienen nadere toelichting. In de eerste plaats zijn deze faalkosten geen typisch voorbeeld van een �Dutch disease�. Dit als steuntje in de rug voor de Nederlandse bouwsector die het de afgelopen jaren toch al niet gemakkelijk heeft. Daarbij blijft een belangrijke factor onderbelicht: de dominante rol van de ondergrond in de bouw. Deze factor verdient toelichting omdat het tevens een deel van de oplossing bevat om de gewenste reductie van de faalkosten te realiseren. Hier laat de Nederlandse bouwsector momenteel kansen liggen, vanwege de trage adoptie en verspreiding van aanwezige bouwproces- en productinnovaties.

Eerst enige nuancering over de Nederlandse faalkosten in relatie tot het buitenland, overigens zonder de indruk te willen wekken ze daarmee te willen bagatelliseren. Hoge faalkosten in de bouwsector zijn een mondiaal probleem. Vrijwel elk land heeft zijn eigen varianten van falen bij het bouwen. In Hong Kong dienden bijvoorbeeld hele blokken met nieuwe torenflats te worden gesloopt, uit veiligheidsoverwegingen, omdat de funderingen niet blijken te deugen. Een studie van de Wereldbank naar 71 �hydroelectric power projects�, zoals stuwdammen, signaleerde naast een gemiddelde kostenstijging van 27 procent overschrijdingen van meer dan 200 procent. De verzekeraar Munich Re heeft in de periode 1994 – 2004 de kosten van wereldwijd 15 grote en falende tunnelprojecten becijferd, waaronder de Heathrow Express Link en de Shanghai Metro: 500 miljoen US dollar. Inderdaad, de ondergrond speelt een dominante rol in al deze voorbeelden.

Over de bijdrage van de ondergrond in de faalkosten zijn geen exacte cijfers beschikbaar. De Nederlandse heiers schatten hun jaarlijkse faalkosten, die typisch grond-gerelateerd zijn, op 10 procent van hun jaaromzet. Dit komt overeen met een bedrag van circa 100 miljoen Euro per jaar. Op basis van ervaringen van collegae in ons kennisgebied schatten we dat wellicht zo�n 50 procent van de faalkosten in het marktsegment grond, weg- en waterbouw direct of indirect met de ondergrond te maken heeft.

Prof. Heinz Brandl van de Technische Universiteit in Wenen en voormalig vice-president van de International Society for Soil Mechanics and Geotechnical Engineering baseert zich op Europese statistieken. Hij neemt aan dat zelfs 80 tot 85 procent van de gevallen van bezwijken en schade te wijten zijn aan de factor grond. Het gaat hier vooral om de orde van grootte van de schattingen: de ondergrond is hoe dan ook een factor van belang.

Onzichtbaar

Waarom heerst de ondergrond zo �rücksichtslos� in de bouwsector? Zoals bij vrijwel alle lastig oplosbare problemen is er een scala aan elkaar versterkende oorzaken. Door de geologische ontstaansgeschiedenis van onze lage landen is de ondergrond een heterogeen geheel van zand, klei en veenpakketten. In technische zin gedraagt deze grond zich vaak ook nog eens uiterst complex. Hierdoor is de onzekerheidsmarge van het �bouwmateriaal� grond minimaal 50 procent, terwijl constructiematerialen als staal en beton onzekerheden van 5 tot 10 procent kennen. Daarbij is de ondergrond per definitie onzichtbaar.

Door middel van grondonderzoek kan vóór de start van een bouwproject slechts een fractie van de grond onder en rond het project écht bekend worden. De rest dient te worden geïnterpreteerd, met alle onzekerheid van dien. Grondonderzoek heeft daarbij het predikaat �duur�. Waarmee men vergeet dat de gevolgen van onvoldoende informatie van de ondergrond zeker niet goedkoop zijn. Juist omdat het aspect ondergrond zowel binnen als buiten Nederland onvoldoende aandacht krijgt, ligt een ogenschijnlijk simpele oplossing binnen handbereik: geef de ondergrond de aandacht die deze verdient. Een benadering waarmee de laatste jaren succesvol is geëxperimenteerd is de toepassing van gestructureerd risicomanagement van de ondergrond. Hierbij worden alle relevante ondergrond gerelateerde risico�s, variërend van onacceptabele zettingen en verontreinigingen tot archeologische resten, gestructureerd in kaart gebracht, geclassificeerd en beheerst. Dit is een cyclisch proces, dat voor een maximaal rendement in alle fasen van het bouwproces dient te worden toegepast. Hoewel risicomanagement in sectoren als de industrie en financiële dienstverlening al jarenlang is ingeburgerd, staat een vanzelfsprekende toepassing in de bouwsector nog in de kinderschoenen. Bewustzijn van deze situatie en de drive om er verandering in te brengen zijn onontkoombaar, om een risicogedreven aanpak van de ondergrond structureel in te bedden en er de vruchten van te plukken. De tijd lijkt hier rijp voor.

De funderingsbranche heeft inmiddels het initiatief genomen om de faalkosten in de bouw drastisch te reduceren. Met de zogenoemde methode �GeoBrain-Funderingen� kunnen architecten en constructeurs hun funderingsontwerp toetsen op uitvoerbaarheid, aan de hand van een groeiende database met ervaringsgegevens. Volgens ons is dit een veelbelovende methode voor risicobeheersing die kan uitgroeien tot een vanzelfsprekend onderdeel van integraal risicomanagement van het bouwproces

Ir Martin van Staveren, MBA is sectordirecteur bij het nationaal instituut voor geo-engineering GeoDelft. Hij is auteur van het boek Uncertainty and Ground Conditions: A Risk Management Approach, dat in juli verschijnt.

Ir Dirk Pereboom is senior adviseur bij GeoDelft. Voor meer informatie over GeoBrain-Funderingen: www.geobrain.nl.

Nederlandse bouw laat kansen

Reageer op dit artikel