nieuws

Koeling in de woningbouw: van nood naar deugd

bouwbreed Premium

Woningen worden – letterlijk – steeds warmer. Nu er sprake is van verdere aanscherping van de energieprestatie-eisen, krijgt de bouw te maken met een nieuwe vraag: koeling in de woningbouw.De combinatie warmtepompen en bodemopslag is een prima technische oplossing. Maar om koeling ook financieel haalbaar te maken is volgens Marc Douma vooral een heel andere procesmatige aanpak nodig. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan de Amsterdamse Zuidas, waar kantoren binnenkort de koeling van een woongebouw verzorgen.

Op 1 januari wordt de energieprestatiecoëfficiënt (epc) voor woningen aangescherpt van 1,0 naar 0,8. Gevolg: opdrachtgevers, ontwerpers en bouwers zullen steeds vaker worden geconfronteerd met de noodzaak van koeling.

Nu al is oververhitting een serieus probleem. Bouwkundig zijn woningen zo goed geïsoleerd en hebben ze zo weinig natuurlijke ventilatie dat de temperatuur op zonnige dagen vaak onaanvaardbaar hoog oploopt.

Comfortbehoefte

Het probleem van oververhitting zal de komende jaren alleen maar toenemen. Niet alleen worden de energie-eisen steeds scherper – er gaan al stemmen op om de epc naar 0,5 te verlagen – ook stijgt de comfortbehoefte van bewoners. In het hogere woningsegment is koeling nu al een standaardeis. Zelf is Techniplan Adviseurs betrokken bij dergelijke projecten in onder meer Hoofddorp (Centrumplan), Amsterdam Zuidas (Mahler4 en Amsterdam Symphony) en Rotterdam (Havana/New Orleans); warmte en koude zijn hier gelijkwaardige ontwerpaspecten.

Koeling zal zich niet beperken tot de top van de markt. Vergelijkbaar met de airco in de auto – eerst alleen in het duurdere segment, nu bijna standaard – zal het zich de komende jaren verspreiden over een steeds breder woningsegment. De grote vraag is hoe we dat financieel gaan bolwerken. Technisch kunnen we alles oplossen, maar de echte uitdaging is om energie te besparen en het comfort te verhogen, zonder dat de kosten de pan uit rijzen.

Energiebesparing zal daarvoor moeten verschuiven van bouwkundige naar installatietechnische maatregelen. Bouwkundig zijn nóg lagere epc-waarden praktisch onhaalbaar. Warmtepompen in combinatie met thermische bodemopslag is wel een prima oplossing.

De resultaten van een door Techniplan Adviseurs uitgevoerd onderzoek begin dit jaar naar de toepassing ervan in een aantal proefprojecten liet al zien dat deze combinatie verreweg het meeste effect op de epc heeft. Maar misschien nog wel belangrijker: bij warmteopwekking met behulp van warmtepompen is koude een gratis �restproduct�.

In de utiliteitsbouw wordt �s winters de koude die bij de opwekking van warmte wordt geproduceerd, in de bodem opgeslagen en zomers gebruikt voor koeling. Die koude is ook in woningen prima te gebruiken. Steeds meer woningen worden al voorzien van vloerverwarming, een systeem dat zich uitstekend leent voor het aangenaam koelen van een woning.

Woningen zijn dus veel energie-efficiënter te maken én kunnen tegelijkertijd vrij eenvoudig van de broodnodige koeling worden voorzien. Maar de kosten van warmtepompen en bodemopslag gaan die van traditionele warmteopwekking nu nog vele malen te boven. Daarbij worden subsidies op warmtepompen in de utiliteitsbouw al afgebouwd; in de woningbouw zal dit ongetwijfeld ook gebeuren. En terecht. Subsidie is er alleen om iets van de grond te krijgen, daarna moet de markt het overnemen.

Ondanks de toenemende marktpenetratie worden warmtepompen nog nauwelijks goedkoper. We zullen dus slimme oplossingen moeten ontwikkelen om niet alleen op de korte, maar ook op de lange termijn de kosten in de hand te houden. Bij het project Mahler4 aan de Amsterdamse Zuidas wordt de koude die de warmtepompen van het Mahler4-kantorencomplex leveren, gebruikt om via vloerverwarming het appartementengebouw van het complex te koelen. Toegegeven, de kantoren en woningen behoren tot dezelfde ontwikkeling. Maar waarom zou zo�n koppeling niet veel vaker gemaakt kunnen worden?

Steeds meer utiliteitsgebouwen krijgen een systeem met warmtepompen en bodemopslag. Woningbouwprojecten in de omgeving kunnen hieruit eenvoudig hun koeling betrekken. Zelfs de combinatie van woningbouwprojecten biedt grote kansen.

�Om je heen kijken� moet letterlijk het devies worden. Gemeenten, ontwikkelaars, beleggers en woningcorporaties kunnen samen veel meer bereiken dan ieder voor zich.

Net als bij Mahler4 heeft Techniplan Adviseurs voor de gemeente Arnhem bij het project Arnhem Centraal de ontwikkeling van de collectieve energievoorziening begeleid. De gemeente heeft hier het voortouw genomen om een energiezuinige installatie te ontwikkelen waar straks verschillende gebouwen – en verschillende eigenaren – gebruik van maken. Ieder voor zich was dat per definitie niet gelukt.

Outsourcing speelt een essentiële rol. Zowel bij Mahler4 als bij Arnhem Centraal wordt de totale energievoorziening uitbesteed: één partij bouwt, financiert, onderhoudt en exploiteert de installaties voor minimaal twintig jaar. Zo�n partij heeft een langetermijnbenadering; voor veel ontwikkelende partijen ligt daar per definitie niet hun primaire belang. De kostenbesparingen die met outsourcing bereikt kunnen worden, bieden meer dan voldoende ruimte om nieuwe ontwikkelingen te financieren. Alleen als we de traditionele stellingen verlaten, kunnen we de volgende stap zetten. Minder energieverbruik, meer comfort en gelijkblijvende of zelfs lagere kosten.

Gebouwen zullen de komende jaren nog veel energiezuiniger worden. De stijgende energieprijzen en milieubelastingen en de toenemende behoefte aan comfort zullen de noodzaak van innovatieve technische én procesmatige oplossingen alleen maar groter maken.

Probleem van oververhitting zal de komende jaren alleen maar toenemen

Reageer op dit artikel