nieuws

Deconcentratie van functies

bouwbreed Premium

De overheid staat vaak met de neus vooraan en wekt nogal eens de indruk dat er in Nederland niets kan zonder dat zij dat heeft gewild. Niets is minder waar. Zelfs op het terrein van de ruimtelijke ordening, een beleidsterrein met van oudsher een hoog ambitieniveau. Laat ik op het terrein van de ruimtelijke ordening […]

De overheid staat vaak met de neus vooraan en wekt nogal eens de indruk dat er in Nederland niets kan zonder dat zij dat heeft gewild. Niets is minder waar. Zelfs op het terrein van de ruimtelijke ordening, een beleidsterrein met van oudsher een hoog ambitieniveau.

Laat ik op het terrein van de ruimtelijke ordening een mooi en interessant voorbeeld noemen: de Zuidas. Daar ontwikkelt zich momenteel in hoog tempo een economisch zeer aantrekkelijk gebied. In de directe nabijheid van Schiphol én Amsterdam, met uitstekende verbindingen, wordt de snelweg inmiddels omzoomd door hoge en soms zeer fraaie kantoorgebouwen.

Achterhaald

Het economische hart van Amsterdam klopt tegenwoordig vooral aan de Zuidas. Toch was dat aanvankelijk helemaal niet de bedoeling van het gemeentebestuur. In de jaren �80 ontstonden plannen voor de IJ-oevers. Met een indrukwekkend ontwerp van Rem Koolhaas schetste de gemeente Amsterdam haar nieuwe toekomst aan het IJ. Daar zouden de nieuwe bedrijven moeten komen! Het bedrijfsleven beschikte echter anders. ABN AMRO, dat zijn hoofdvestiging nog had aan de Vijzelstraat, koos voor nieuwbouw aan de A10, later Zuidas geheten. Het gemeentebestuur stribbelde fors tegen. Pas onder het dreigende vertrek van ABN AMRO naar Rotterdam ging het gemeentebestuur overstag. Snel volgden andere bedrijven naar de Zuidas, die voor het bedrijfsleven veel attractiever was dan de IJ-oevers met hun slechte verbindingen. Niet het gemeentebestuur bepaalde de ruimtelijke ontwikkelingen; nee, die werden bepaald door maatschappelijke trends. Wat er bij Amsterdam gebeurde met de Zuidas, is niet uniek. In alle wereldsteden zien we vergelijkbare ontwikkelingen. Geografen spreken in dit verband zo mooi over de overgang van de monocentrische naar de policentrische stad. Waar vroeger alle belangrijke functies, ook de economische, zich concentreerden in de binnenstad, heeft tegenwoordig bijna elke functie haar eigen �centrum�. Funshoppen in de binnenstad, runshoppen aan de rand van de stad, zakelijke dienstverlening in het economische hart, terwijl cultuur zich op weer een andere plaats concentreert. De gedachte van een economisch hart langs de IJ-oevers, in de directe nabijheid van het oude centrum, was dus al achterhaald op het moment dat zij werd verwoord. Kijk naar La Défense in Parijs en naar de Docklands in Londen. Kijk naar Alexandrium bij Rotterdam, de nieuwe bedrijven rondom de Brienenoordbrug en de wegblijvende bedrijven op de Kop van Zuid. Steden fragmenteren, omdat er meerdere centra ontstaan. Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft er goed aan gedaan om deze �deconcentratie van functies� uiteindelijk niet tegen te gaan. Ze heeft er ook goed aan gedaan om vervolgens de verdere ontwikkeling van de Zuidas met groot enthousiasme te begeleiden. Toch ben ik bang dat dit enthousiasme momenteel te groot dreigt te worden. De overheid wil de Zuidas namelijk een enorme impuls geven door snelweg, trein en metro onder de grond te brengen. Daarmee zou een nieuw stadshart moeten ontstaan.

Woningen, winkels, theaters; er werd zelfs al een nieuw museum voor hedendaagse kunst geopperd. Maar dreigt de lokale overheid daarmee niet dezelfde fout te maken van weleer door het nieuwe economische centrum meteen tot nieuw stadshart te willen maken? Ik zie hier nog even af van de noodzaak van behoedzaamheid met een overschot van zes miljoen vierkante meter kantooroppervlakte in Nederland, wat overeenstemt met 300.000 nieuwe arbeidsplaatsen. Laten de snelle ruimtelijke ontwikkelingen, die zo op fragmentatie zijn gericht, dat wel toe? Stel dat we nu voor veel geld dat hele gebied gaan ondertunnelen? Wie draait er dan op voor de strop als toekomstige bedrijven zich toch liever in Schiphol City willen vestigen?

De genoemde deconcentratie zal niet ophouden bij de Zuidas. Versta mij goed: ik ben een groot voorstander van een overheid die ruimtelijke ontwikkelingen zorgvuldig begeleidt en die bij het bewaken van de natuur zelfs nadrukkelijk initieert. Maar laat die overheid nimmer denken dat zij grote maatschappelijke en economische trends kan tegenhouden. Een beetje bijsturen is al meegenomen.

Reageer op dit artikel