nieuws

Systems Engineering en aanbesteden in de gww

bouwbreed Premium

Het gedachtegoed van de discipline Systems Engineering (SE) is in de gww-sector nog weinig bekend. Herman Walta en Martin Lamers willen daarom in een aantal artikelen SE belichten. Daarbij is het van belang om dit gedachtegoed, dat is ontwikkeld in de hightechindustie, te vertalen naar de gww-sector. Pas dan wordt duidelijk wat het potentieel van […]

Het gedachtegoed van de discipline Systems Engineering (SE) is in de gww-sector nog weinig bekend.

Herman Walta en Martin Lamers willen daarom in een aantal artikelen SE belichten. Daarbij is het van belang om dit gedachtegoed, dat is ontwikkeld in de hightechindustie, te vertalen naar de gww-sector. Pas dan wordt duidelijk wat het potentieel van deze discipline is en hoe de toepassing eruit zou kunnen zien. De auteurs zijn betrokken geweest bij het vertalen van SE voor gebruik bij de hsl-zuid. Die ervaring vormt een belangrijke basis voor de artikelserie.

De thema�s die aan de orde komen zijn: SE als ontwerpfilosofie, specificeren en ontwerpen, configuratiemanagement, SE en aanbesteden, voorwaarden voor SE in de gww-sector.

In en buiten de gww-sector wordt een debat gevoerd over de meest wenselijke vorm van aanbesteden. Dit debat wordt gevoerd vanuit de posities van het innovatieve aanbesteden en het traditionele aanbesteden. De beide posities worden in Nederland vooral ideologisch verdedigd. Objectieve feiten, met name over het innovatieve aanbesteden, zijn beperkt voorhanden.

De voorstanders van het innovatieve aanbesteden beloven betere kwaliteit voor lagere prijzen, innovatieve oplossingen, een frisse dynamiek in de sector en constructieve concurrentie.

De voorstanders van het traditionele aanbesteden wijzen op de hoge transactiekosten van het innovatieve aanbesteden, de te grote risico�s voor opdrachtnemers, de onstandvastige koers van opdrachtgevers en de beperkte ruimte om te innoveren in de bouw.

In feite maskeren de genoemde posities een gemeenschappelijk onderliggend probleem. Dat is het probleem van het niet voldoende beheerste transformatieproces. In elk bouwproject transformeert men op een of andere manier een bouwwerkbehoefte in een behoeftedefinitie, deze behoeftedefinitie in een bouwwerkconcept, dat concept in eisen, en deze eisen in een ontwerp. Een later transformatieresultaat wordt daarbij gebaseerd op een eerder resultaat. En een goed begin is ook hier een daalder waard.

Het ontbreken van een beheerst transformatieproces met het traditionele aanbesteden leidt vooral in de eerste fasen van een project tot de bekende feilen. Deze komen pregnant naar voren in grotere projecten maar zijn ook aanwezig in kleinere projecten. Slagwoorden zijn: minder prestatie dan verwacht, hogere kosten, langere duur van het project, verrassingen voor de opdrachtgever tijdens de projectuitvoering. Dat er niet meer feilen zijn komt door de grote ervaring van projectparticipanten met dit transformatieproces. In de ontwerpfase worden met vakdeskundigheid en dankzij veel ervaring een heleboel potentiële feilen onderkent en voorkomen.

Bij het innovatieve aanbesteden doen zich dezelfde feilen voor als in het traditionele aanbesteden. Alleen de omvang van de feilen neemt toe. De matigende invloed van deskundigheid en ervaring kan minder uitgeoefend worden omdat het overdrachtsmoment naar de markt vroeger in het transformatieproces ligt. En de risico�s op het overdrachtsmoment zijn voor de markt veel groter. Dat betekent: hogere kosten voor de opdrachtgever en een groter kans op conflicten met de opdrachtnemer.

Het is ons inziens nodig om het probleem van de beheersing van het transformatieproces op te lossen, alvorens men de aanbestedingspraktijk kan verbeteren. Pas als duidelijk is wat het transformatieproces inhoudt, welke rollen door welke participanten dienen te worden vervuld en welke condities vervuld moeten zijn op het moment van overdracht van een opdracht aan de markt kan men het traditionele aanbesteden en het innovatieve aanbesteden verder ontwikkelen. Anders gezegd, als men het probleem van het transformatieproces niet oplost, dan zullen de feilen van het het traditionele aanbesteden blijven en zal het innovatieve aanbesteden zijn beloftes niet waar kunnen maken.

RWS en Prorail zijn voor zichzelf begonnen het transformatieproces beheersbaar te maken. Zij doen dat vooral vanuit de opdrachtgeversrol. Maar er zijn veel meer participanten en dus rollen. De beheersbaarheid moet gelden voor alle rollen. In de ideale situatie is er een consensus tussen opdrachtgever en opdrachtnemers hoe het transformatieproces in elkaar zit en hoe de rolverdeling is. Zover is het nog niet. PSI Bouw heeft de ambitie in deze een doorbraak tot stand kan brengen.

Zowel RWS als Prorail heeft voor het transformatieproces het gedachtegoed van de discipline Systems Engineering (SE) geadopteerd. In onze opvatting is dit een effectieve keuze. Systems Engineering biedt een beheerst transformatieproces, waarbij de huidige feilen direct worden aangepakt. Zowel het traditionele aanbesteden als het innovatieve aanbesteden verkrijgen hiermee een rationele basis.

Herman Walta (1942) studeerde Civiele Techniek in Delft. Hij werkte  bij de DHV Groep in verschillende projectmanagement functies en vervolgens als adviseur bouwcontracten. In 1995 en 1996 was hij 15 maanden werkzaam bij het projectbureau van de hsl-zuid als hoofd van het bedrijfsbureau. In die periode werd systems engineering geïntroduceerd in de organisatie.

Hij is sinds mei 2004 met prepensioen.

Martin Lamers (1939) studeerde Vliegtuigbouwkunde in Delft en in Princeton, VS. Daarna werkte hij in de ruimtevaart, eerst bij het Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium en vervolgens bij Fokker Ruimtevaart (nu Dutch Space). Na de ruimtevaart volgde de luchtvaart: vliegtuigbouw bij Fokker Aircraft. Bij de ondergang van Fokker Aircraft belandde hij in de grond-, weg- en waterbouw, bij ProRail, tot aan zijn pensionering in 2005.

Systems Engineering (SE) is een ontwerpdiscipline afkomstig uit de hightech industrie. SE heeft als perspectief het te maken object als complex geheel. SE werkt samen met de bekende disciplines, zoals in de gww constructieve vormgeving, hydraulica, geotechniek enz. Vanuit het integrale perspectief van SE worden deze disciplines aangestuurd en gecoördineerd in een expliciet transformatieproces. Integraal ontwerpen is het idee dat er het dichtst bij komt.

Om SE in de bouw te kunnen gebruiken, dient het te worden vertaald vanuit de high tech omgeving. Een Programma van Eisen volgens SE voor een computersysteem ziet er inhoudelijk volledig anders uit dan een Programma van Eisen voor een brug. Maar de SE-filosofie, de theorie, de methodieken en de technieken blijven daarbij hetzelfde.

Reageer op dit artikel