nieuws

Geklaag over Brussel zeker niet van deze wereld

bouwbreed

Kamerdebatten over luchtkwaliteit die ontaarden in een klaagzang over Brusselse bemoeienis. Congressen vol verontwaardigde projectontwikkelaars en wegenbouwers. Een staatssecretaris die het ook allemaal niet meer weet. Het debat over luchtkwaliteit in Nederland is nog steeds niet helemaal van deze wereld, vindt Joris Wijnhoven, campagneleider Verkeer van Milieudefensie.

Zo�n anderhalf jaar nadat de Raad van State voor het eerst een uitspraak deed, waarbij het Besluit Luchtkwaliteit serieus werd toegepast, zijn de stofwolken nog altijd niet opgetrokken. Letterlijk niet, want de normen voor fijn stof en stikstofdioxide worden nog altijd fiks overschreden, met name langs snelwegen en in steden. Maar ook figuurlijk niet. Het steekspel tussen overheden, Europa, bedrijfsleven en milieu- en bewonersorganisaties over de normen, de maatregelen en de juridische gevolgen is nog in volle gang. Tijd voor een tussenbalans.

In tegenstelling tot veel andere Europeanen denken Nederlanders nog steeds dat Europa een soort abstracte boeman is, die tegen de wil van de politiek en bevolking enge maatregelen oplegt, waar je alleen maar last van hebt. Zo zouden de Europese regels over luchtkwaliteit uit de lucht zijn komen vallen, geen rekening houden met de specifieke omstandigheden in Nederland en bovendien onhaalbaar zijn. De werkelijkheid is anders. Toen de Europese richtlijn voor Luchtkwaliteit in 1999 van kracht werd, had deze de gebruikelijke weg afgelegd langs Europese Commissie, Raad van Ministers en Europees Parlement. Uiteraard zijn in al deze organen Nederlandse politici vertegenwoordigd. Ook van ons eigen parlement en de regering mag worden aangenomen dat ze bij hun volle verstand waren toen de Richtlijn vertaald werd in het Besluit Luchtkwaliteit. In dat licht bezien is het gejeremieer over de Brusselse regels onbegrijpelijk.

De regels waarin staat hoeveel vervuiling onze lucht mag bevatten zijn bedoeld om onze gezondheid te beschermen. Dat is buitengewoon relevant en bovendien zeer verstandig om in Europees verband vast te leggen: zo wordt een ieder gedwongen zijn best te doen de uitstoot van dergelijke stoffen te beperken. Dat raakt het laatste misverstand: de normen zouden in Nederland onhaalbaar zijn, omdat er zoveel vieze lucht uit het buitenland komt aanwaaien. Alhoewel dat klopt (een klein land als Nederland heeft nu eenmaal veel buitenland om zich heen), kan Nederland zich daar niet op beroepen. Per saldo exporteren we liefst drie keer zoveel luchtverontreiniging als dat we importeren. Geen reden dus om ons achter andere lidstaten te verschuilen. Als Nederland ingrijpende maatregelen durft te nemen, die gelukkig in toenemende mate gesteund worden door het bedrijfsleven, komen we een heel eind met het halen van de normen. Maar die maatregelen moeten heel wat verder gaan dan het lijstje fiscale- en subsidieregelingen voor schonere voertuigen van Van Geel.

Milieudefensie�s pleidooi zal bekend zijn: verlaag de maximum snelheid op stadssnelwegen, verhoog de dieselaccijns, maak binnensteden autoluw, verplicht roetfilters en stop met de aanleg van extra asfalt.Pas als een dergelijk pakket maatregelen wordt genomen, gloort er hoop aan de horizon. Recent kondigde de Europese Commissie immers aan de Richtlijn over luchtkwaliteit te gaan herzien.

Als een overheid kan aantonen werkelijk alles op alles te hebben gezet om de lucht schoner te maken en de norm voor fijn stof wordt nog overschreden, dan kan er bij een bouwproject een uitzondering worden gemaakt.

De crux is uiteraard: wanneer komt een gemeente of het rijk in aanmerking voor zo�n uitzonderingsbepaling? Het is niet erg waarschijnlijk dat het huidige �Prinsjesdagpakket� van Van Geel voldoende is Eurocommissaris Dimas te vermurwen. Er moet veel meer gebeuren. In de nieuwe Nederlandse regels, vastgelegd in het herziene Besluit Luchtkwaliteit, heeft Van Geel geprobeerd vooruitlopend op een nieuwe Europese Richtlijn vast wat ruimte te creëren om meer te kunnen bouwen.

Los van het feit dat van dit soort boekhoudkundige trucjes de lucht niet schoner wordt en de gezondheid van mensen er dus niet op vooruit gaat, is er ook weinig reden om aan te nemen dat deze houtje-touwtje-wet ertoe leidt dat er weer gebouwd kan worden. Boze bouwers roepen dan, dat het Milieudefensie daar ook allemaal om te doen is.Milieuclubs zouden erop uit zijn Nederland op slot te gooien. Dat is onzin. Milieudefensie heeft wel degelijk oog voor het feit dat bijvoorbeeld bouwen in de stad door het Besluit Luchtkwaliteit in de knel dreigt te komen. Wij kunnen ons dan ook best iets voorstellen bij een saldobenadering die het mogelijk maakt om in de stad huizen te bouwen, mits er aan een aantal voorwaarden wordt voldaan.

Allereerst moeten de negatieve gevolgen van zo�n bouwproject voor de luchtkwaliteit gecompenseerd worden. Het helpt natuurlijk al erg als bijvoorbeeld de parkeernorm flink laag is. Dan hoef je sowieso minder te compenseren. In de tweede plaats kan een project wat Milieudefensie betreft pas in aanmerking komen, als er zicht op is dat de luchtkwaliteitsnormen binnen afzienbare tijd gehaald worden. Die voorwaarde zet flink druk op gemeenten en Rijk om maatregelen te nemen die de lucht schoon maken. En zo moet een norm ook werken: aanzetten tot sanering. Tot slot het lastigste dilemma: waar wil je wel en niet salderen?

Je gaat bijvoorbeeld niet moedwillig een woonwijk bouwen in �de oksel� van twee snelwegen, waar je weet dat de lucht extra smerig is. Maar waar ligt dan de grens? We geven ronduit toe: een ingewikkeld debat.

Woningbouw is één ding, maar gesaldeer om vieze projecten als wegen of parkeergarages mogelijk te maken blijft voor ons uit den boze. Milieudefensie zal zich, desnoods tot in de rechtbank, blijven verzetten tegen toepassingen van de saldobenadering die projecten mogelijk moeten maken, waarbij het effect van maatregelen om de luchtschoon te maken wordt opgesoupeerd door de extra verkeersbewegingen die het geval zijn van zo�n project. Daarbij is het een hele geruststelling dat we niet verwachten dat de rechter erg meegaand zal zijn bij de aanleg van luchtverpesters waar de normen in het geding zijn.

We verwachten niet dat de rechter erg meegaand zal zijn

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels