nieuws

Museum moet Duits dorp uit anonimiteit halen Herford rekent op Bilbao-effect

bouwbreed Premium

herford – Het Marta Herford Museum in Duitsland is de jongste creatie van Frank Gehry. In de sprookjesachtige nieuwbouw is de betonconstructie springplank voor organisch gebogen metselwerkgevels en draagt de staalconstructie een expressief gevouwen rvs dak. Bij de realisatie zijn vooral standaard materialen en prefab producten ingezet. Desondanks viel de bouw bijna twee keer zo duur uit als begroot. Geen nood, de regio wacht met ongeduld op het Bilbao-effect. Het museum opende vorige week zijn deuren.

De architectuur die zich in de Goebenstraat in Herford ontvouwt aan passerende automobilisten is onmiskenbaar een ontwerp van de Amerikaanse toparchitect Frank Gehry. Als uit klei geknede bouwvolumes rijgen zich aaneen tot een dansende stadswand van metselsteen. Rvs dakplaten hangen af als week geworden bloembladen. En in het interieur is het niet anders. In de hoogopgaande expositiezalen van het museum wervelen de wanden zich een weg naar boven. De rechte lijn is hier veruit in de minderheid.

Het bouwwerk ligt aan de bescheiden waterloop van de Aa en biedt onderdak aan een museum voor meubeldesign en kunst, aan een conferentieruimte, een café en ateliers. Als museumdirecteur wist men de Belg Jan Hoet te strikken, als architect Frank Gehry. Met die twee namen hoopt het provinciestadje Herford zich voorgoed aan de anonimiteit te onttrekken. Grootste economische wapenfeit tot op heden: de helft van alle keukens in Duitsland en een derde van alle keukens in Europa komt uit de regio rond Herford.

Scheepsbouw

Architect Hartwig Rullkötter van RBB Architekten uit Herford begeleidt al veertien jaar lang de bouw van Gehry�s ontwerpen in Duitsland. Dit is inmiddels zijn vierde Gehry: “We wilden het gebouw zo organisch en natuurlijk mogelijk presenteren en daarbij de complexiteit van de bouwtechniek verhullen. Dat alles echter binnen de technische haalbaarheid en binnen de gegeven economische ruimte.”

In de praktijk betekent dat: waar mogelijk standaard materialen inzetten en geprefabriceerd bouwen, aldus architect Birgit Bastiaan van RBB: “Tot op 9 meter hoogte is het museum uitgevoerd in beton. Daarboven begint de staalconstructie. Alle rechte betondelen zijn geprefabriceerd. Voor het overige is het allemaal gietbouw.”

Het moeilijkste aan de gietbouw was volgens Bastiaan het maken van de bekisting: “In het begin hadden we moeite om de vormen van Gehry in mallen te vangen. Uiteindelijk hebben we een techniek geleend uit de scheepsbouw. Daar werkt men met mallen uit verticaal over elkaar geplaatste ribben. In het Marta Herford werden de mallen opgebouwd uit ribben van steeds 20 centimeter. Deze werden echter niet verticaal, maar steeds horizontaal over elkaar geplaatst.”

Boven 9 meter heeft het Marta Herford Museum stalen vakwerkconstructies met daarop een secundaire constructie van prefab �grids�. Hartwig Rullkötter: “Deze gestandaardiseerde dakpanelen zorgen voor de vloeiende dakvorm waarop de rvs staalplaten zijn bevestigd. Alle 374 �grids� zijn in de fabriek voorzien van het volledige dakpakket. Op die manier zijn dak en dichting in één component gecombineerd.”

Voor de façades zijn twee soorten baksteen gebruikt. In de onderste regionen van het gebouw is een conventionele donkerrode steen toegepast, afkomstig van een lokale baksteenproducent. Waar de staalconstructie aanzet, is gebruik gemaakt van een 13 millimeter dunne baksteenstrip. Bastiaan: “Alleen daarmee waren op de staalconstructie de gebogen vormen overtuigend te realiseren.”

In het interieur zijn het veelal doodgewone gipsplaten die de museumzalen hun expressiviteit bezorgen. Bastiaan: “In de onderste regionen van de interieurs waren geen scherpe curven gevraagd. Als de wanden hier bollen, dan in twee dimensies. Hier volstonden dan ook standaard gipsplaten van 12,5 millimeter dik. Die laten zich eenvoudig in één richting bollen. Hoger in de interieurs zijn de krommingen in de wanden complexer en scherper. Hier zijn ook driedimensionale bollingen te vinden. Om deze te realiseren hebben we gebruik gemaakt van 6 millimeter flexplaten die zich in twee richtingen tegelijk laten buigen.”

De bouw van het Marta Herford begon in 2001 met een begroting van 15 miljoen euro. Vier jaar later is het gebouw gerealiseerd voor bijna het dubbele bedrag. Een even forse als ongemakkelijke overschrijding: het museumgebouw is mede gefinancierd uit gemeenschapsgeld. Stad en �Kreis� Herford dragen aanzienlijk bij in de bouwkosten, net als de deelstaat Noordreinwestfalen. En dat in tijden van een uiterst slappe regionale economie. De almaar stijgende bouwkosten bezorgden het Marta lokaal al de bijnaam �Museum voor Design, Kunst en Grootheidswaan�.

Bedrijfsleider Berndt Kriete vertrouwt echter op de extra kwaliteiten van Gehry�s architectuur: “Gehry�s Guggenheimmuseum in Bilbao heeft een geweldige impuls gegeven aan de lokale economie. Ook wij verwachten een behoorlijk vlotte herfinanciering van het gebouw. Een dagbezoeker geeft gemiddeld 200 euro uit, de conferentiezaal in het gebouw is nu al voor 150 dagen volgeboekt. Wij willen het Klein-Bilbao in Duitsland zijn.”

Reageer op dit artikel