nieuws

Zorg voor ruimte waar iedereen zich in herkent

bouwbreed Premium

volgens Aaron Betsky liggen de conclusies al van tevoren vast, wordt het beleid niet gemaakt en blijft die werkelijkheid een verhaal.

Wat is het toch mooi geschreven, die Nota ruimte; lees maar hoe men daar op het ministerie van VROM uitkijkt over het waterlandschap van Nederland: “De Waal is �stoer en ruig�. De ontwikkeling is gericht op robuustheid, dynamiek en grootschaligheid. De IJssel is rijk aan landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Centraal staat het behoud en de ontwikkeling van landschappelijke eenheden, verbrede landbouw en ecologische verbindingen waarbinnen de ontwikkeling van een aantal steden kan plaatsvinden.

De Nederrijn-Lek is verstild. De ontwikkeling zal hier gericht zijn op het tot stand brengen van een parklandschap…” en zo gaat die nota nog een tijdje door om met een breed penseel het verleden en de toekomst van dit land te schetsen.

De Nota ruimte is een schitterende beschrijving van een werkelijkheid die dit kabinet wil maken, maar waarvan ze geen idee heeft hoe het te doen.

Wel weet ze bliksemgoed waarom het werkelijkheid moet worden: “Hoofddoel van het nationaal ruimtelijk beleid is ruimte te scheppen voorde verschillende ruimtevragende functies… Ruimtelijke knelpunten voor economische groei worden in deze nota zoveel mogelijk weggenomen.”

Het Nederlandse landschap is een probleem voor de voorspoedige economische ontwikkeling en moet aangepast worden zodat dit land kan mee concurreren op de internationale markt.

Dekkers, Zalm en de rest zijn geen Thatcher of Mussolini (die de moerassen van Rome eindelijk dempte, maar er natuurlijk ook voor zorgde dat daar de treinen wel op tijd reden). Het zijn goede Nederlanders die het mooie landschap waarmee ze zijn opgegroeid zoveel mogelijk willen bewaren en zelfs ondersteunen. Maar eerst is er werk aan de winkel. Dus moet de Hoeksche Waard industrieterrein worden, moeten de steden ruimte krijgen om te groeien (in wat in de nota �uitleggebieden� in plaats van Vinexlocaties heten) en moet ervoor gezorgd worden dat transport van alles van de dagelijkse forens (via het Rondje Randstad en de aanleg van een paar snelwegen) tot de aanvoer van personeel voor de toekomstige bedrijven in het hoge noorden (via de Zuiderzeelijn) tot de gevaarlijke chemicaliën makkelijker gaat. Dat daarbij wat weilanden, bomen en zelfs stukjes van dat stoere of juiste stille rivierengebied moeten worden opgeofferd is geheel te verantwoorden vanuit de uitgangspunten die het kabinet hier heeft gesteld.

Daartegen staat wel dat dit kabinet ook wil investeren in het milieu, het behoud van het erfgoed, en open ruimte. Maar de noodzaak om iets te behouden is altijd een rem op de economische impuls, en de impuls voor die vertragende ruimte komt altijd van buiten het kabinet komt.

De rivieren moeten de ruimte krijgen omdat ze dat zullen nemen, of we willen of niet.

De ecologische hoofdstructuur en monumenten moeten worden bewaard omdat daar internationale afspraken over zijn. Ruimte die gewoon leeg is moet er zijn om aan recreatieve doelen tegemoet te kunnen komen en omdat, tja, het gewoon mooi is en dat maakt het land toch ook wel aantrekkelijk voor bedrijven. Want dat is de manier waarop je in het bijna darwinistische kader van deze nota overleeft: door een karakter en doel – een brand, zou je bijna zeggen – te hebben dat zo duidelijk is dat je jezelf daarmee kan verkopen.

De Nota ruimte nodigt uit tot branding van lokale initiatieven. De Zuidas in Amsterdam is een geweldige concurrent voor kantoorgetto�s zoals Canary Warf in Londen of La Défense in Parijs. Ergens bij Wageningen ligt een agrarisch kenniscentrum, rond Nijmegen een nest van medische laboratoria en rond Den Haag een verzameling kassen die niet alleen wat bedrijvigheid vertegenwoordigen, maar een naam hebben. Zo wordt het �Green Valley�, �Medical Valley�, en �Greenport�. Amsterdam en Rotterdam zijn zowaar �Mainports� die met Schiphol en de haven meedingen in een Europese spel van overslag.

Als je een naam kan bedenken voor je regio die aangeeft dat je kan wedijveren met andere Europese centra voor een bepaald soort bedrijvigheid dan kan je rekenen op alle ruimte die VROM kan vinden. Het zou dan ook niet moeilijk zijn om het allemaal een beetje aan te passen. Als nu het hoofddoel het begrijpen, behouden, versterken en verder ontwikkelen van de Nederlandse ruimte zou zijn, in plaats van die economische concurrentie? Het zou waarschijnlijk niet veel uitmaken in concrete afwegingen over wat waar moest worden gebouwd (die Hoeksche Waard zal het nooit redden als leeg agrarisch gebied tussen de Rotterdamse Haven en de Moerdijk), maar het zou wel een andere toon zetten.

Geprivatiseerd

Er er is ook nog een visie die ontbreekt aan de Nota ruimte. �Nederland is klein, denk groot,� zegt VROM altijd, maar volgt haar eigen advies hier dan niet op. De nota legt veel nadruk op de infrastructurele en ecologische assen die Nederland aan elkaar moeten rijgen en ervoor moeten zorgen dat de economische machine vlot blijft draaien terwijl we internationale afspraken nakomen. Maar die structuur is ook wat dit stukje Noordwestelijk Europa Nederland maakt. We betalen samen voor een overheid en daarmee voor een infrastructuur en voor het behoud van de gemeenschappelijke ruimte die we allemaal delen en die het Nederlands erfgoed behelst. Maar juist die infrastructuur en die ruimte wordt steeds meer geprivatiseerd en versnipperd. Neem terug die treinen, die wegen, die bossen en die akkers, zorg ervoor dat daar zó wordt gebouwd – of niet wordt gebouwd ¯ dat er ruimte is voor een Nederland waar iedereen zich in herkent.

Bouw door aan Nederland, geef de ruimte aan wat dit land is geweest en nog kan worden. Dat is geen �ruimtevragende functie� maar de functie van de ruimte.

Aaron Betsky

Directeur Nederlands Architectuurinstituut, Rotterdam

Dekkers, Zalm en de rest zijn geen Thatcher of Mussolini

Reageer op dit artikel