nieuws

Bouwwereld kan veel leren van ontwikkeling A380

bouwbreed Premium

Bij de huidige discussie in de bouw ligt het accent sterk op het aanbesteden van werk, maar ook de gehele procesgang in de bouwvoorbereiding zal een grondige modernisering moeten ondergaan. Want hoewel tekenpen en telmachine door muis en toetsenbord zijn vervangen, is de werkwijze in essentie nog niet anders in vergelijking met een honderd jaar terug. Volgens Wubbo E. Hazewinkel zou de bouwwereld eens goed moeten kijken naar de procesgang bij de nieuwe A380 van Airbus. De communicatietechnieken die bij de bouw van dit vliegtuig worden toegepast kunnen zonder meer in de bouwwereld worden geïmplementeerd

Nog steeds geschiedt de communicatie in de bouw tussen opdrachtgever, ontwerpers, bouwvoorbereiders, uitvoerder en gebruiker over een driedimensionaal object geheel via (een reductie tot) tweedimensionale tekeningen. En het is algemeen bekend dat daarin de bron ligt voor miscommunicatie en faalkosten, waarvan de negatieve financiële gevolgen mede een aanleiding hebben gevormd tot wat thans bouwfraude heet.

De bouwwereld zou dan ook eens goed moeten kijken naar de procesgang bij de nieuwe A380 van Airbus. Circa zes jaar geleden werd hiervoor een programma gedefinieerd op basis waarvan, na een positieve marktverkenning, werd besloten om het bouwproces van de A380 te starten. De eerste koopopties werden uiteraard geplaatst omdat in dit programma nauwkeurig de functionele kwaliteit (onder andere het aantal zitplaatsen), de aanschaf- en exploitatiekosten en de levertijd waren gedefinieerd.

Op basis van dit programma is vervolgens een ontwerp gemaakt, waarbij het accent ligt op specifieke prestaties als aërodynamica, gewicht, brandstofverbruik, evenals uiteraard de functionele aspecten. Techniek is nog amper ingevuld, maar met het virtuele driedimensionale prototype van het toestel als basis worden partners gezocht die de techniek verder kunnen uitwerken.

Voorbereidingsproces

Met tientallen leveranciers over de gehele wereld worden overeenkomsten gesloten waarin exact is gedefinieerd welke onderdelen moeten worden ontwikkeld en gebouwd, binnen welke randvoorwaarden, tegen welke prijs en wanneer dit moet worden geleverd. Het gehele voorbereidingsproces wordt gecoördineerd vanuit het virtuele 3D model. Daarin vinden de partners alle informatie voor hun deelproduct. De ontwerpen worden getoetst aan het model en bij akkoordbevinding verwerkt. Bij raakvlakken tussen partners onderling nemen zij zelf initiatief tot overleg en voorstellen die passen binnen de gezamenlijke voorwaarden kunnen worden goedgekeurd.

Zo ging Fokker Hoogeveen, die de vleugelneus maakt, met Saab in overleg omdat daar de vleugelribben worden gemaakt. Dit resulteerde in een onderlinge verschuiving van de oorspronkelijke deelprojecten, waarbij het totaal programma in stand bleef. En deze week kan iedereen constateren dat de vliegtuigbouw een moderne industrie is. Want het eerste toestel is gereed. Precies volgens de oorspronkelijke planning, binnen het budget en met de specificaties en prestaties zoals zes jaar geleden is vastgelegd. Door de toepassing van eigentijdse ict-technieken kon het proces volledig worden beheerst.

Wat een verschil met onze bouwwereld!

Onbeheersbaar

In het traditionele bouwproces gaat bij een bouwproject of infrastructureel werk het al mis in de definitiefase. We maken een programma van eisen, maar in feite is het een optelsom van eisen en wensen. Meestal zelfs bol staand van tegenstrijdigheden. Pas in de loop van het ontwerpproces wordt duidelijk welke wensen wel en niet kunnen worden gehonoreerd. Door het ontbreken van een eenduidig gedefinieerde, haalbare doelstelling ontbreekt een toetsingskader en is het ontwerpproces per definitie onbeheersbaar.

Bij het feitelijke ontwerpen in de bouw gaat het daarna helemaal mis. Alle ontwerpende partijen werken in volgtijdelijkheid en zonder dat er sprake is van een geïntegreerd proces. Daarbij komt het euvel dat alle communicatie gaat via de primitieve platte tekeningen. Bij een project van enige omvang zijn er wel tien partijen die eigen tekeningen maken, dus daar gaat het absoluut fout. Het niet beschikken over de juiste basisgegevens, of niet de laatste versie, betekent miscommunicatie en dus faalkosten bij de uitvoering.

Verschillen

Bij nagenoeg ieder project is sprake van grote verschillen tussen het eindresultaat en het oorspronkelijke programma, en dat wordt in de traditionele bouw nog steeds als normaal beoordeeld. Maar in feite is het volkomen onacceptabel, en maatschappelijk onverantwoord als een bouwwerk veel duurder uitkomt dan voorzien of later wordt opgeleverd.

De vliegtuigbouw leert ons dat het mogelijk is om met computersimulaties, voordat er wordt ontworpen, een programma te optimaliseren tot een evenwichtig haalbare projectdefinitie. Dus moeten we deze (ook in de bouw) bestaande technieken eindelijk eens op grote schaal gaan toepassen. Bij de vliegtuigbouw is één centrale configuratiebeheerder verantwoordelijk voor het model. Hij zorgt er voor dat altijd de laatste versie voor ieder beschikbaar is, hij ontvang van de partners de deeloplossingen en plaats deze in het centrale model. Daardoor wordt probleemvermijdend gewerkt in plaats van probleemoplossend. Ook voor de bouwwereld zijn deze technieken beschikbaar. Driedimensionale modelleer-software voor de bouw is beschikbaar (Allplan, Revit), maar wordt nauwelijks gebruikt en zeker niet als een geïntegreerd ontwerpproces. Alleen het Amsterdamse Architecten en Ingenieursbureau 3D BluePrint Technologies heeft op basis van deze werkwijze een eigen, geïntegreerde procesgang ontwikkeld, de Regiplan® Methode.

Tenslotte het contracteren van partijen. De aanbestedingsregels in de bouw zijn stringent. De bouwer moet precies uitrekenen wat anderen hebben voorgeschreven. Eigen inbreng wordt bij aanbestedingen niet beloond, dus het innoverend vermogen van onze bouwers wordt niet benut. Het contracteren van partners op basis van een programma zoals bij de A380, waarbij de partner zelf zijn deel ontwerpt en realiseert, is in de bouw uiteraard ook mogelijk. Mits het programma eenduidig is samengesteld, is ook in zo�n vorm normale concurrentie mogelijk.

Toetsingskader

Maar ook als er al wel een ontwerp voorhanden is kan de bouwer veel meer invloed krijgen bij een 3D-gemodelleerd gebouw. Binnen de aangegeven vormgeving, en binnen de gemarkeerde ruimte, kan een bouwer zelf een technische invulling zoeken omdat het toetsingskader voor deze invulling is gedefinieerd.

Zoals dat dus ook bij de A380 gebeurt, kan de bouwer maximale invloed hebben op hetgeen hij zelf gaat maken. Bijvoorbeeld een gevel van een bouwwerk. Binnen de vormgeving en textuur die de architect voorstaat, en binnen het gereserveerde ruimtebeslag, kan de bouwer een invulling voorstellen waarvan hij zelf kan toetsen of voldaan is aan alle randvoorwaarden. Omdat deze in het totaal model zijn vastgelegd, inclusief raakvlakken met de aangrenzende onderdelen, kan de bouwer, zoals Fokker deed, zelf de meest optimale oplossing ontwikkelen. Voor allerlei onderdelen van een project (constructie, fundering, dak etcetera) kan op deze wijze de invloed van de mensen die verstand van uitvoering hebben worden gemaximaliseerd.

We willen als bouwsector het bouwfraudetijdperk definitief afsluiten en daarom zoeken we alom naar vernieuwing en verandering. Doch de vernieuwingsmogelijkheden moeten vooral worden gezocht in de gehele procesgang, en daarbij kan de vliegtuigbouw heel goed als voorbeeld dienen.

Wubbo E. Hazewinkel,

Partner/architect bij 3D BluePrint Technologies te Amsterdam.

wubbo.hazewinkel@3dblueprint.nl

Reageer op dit artikel