nieuws

Soberheid basis bij restauratie Zaans rijksmonument

bouwbreed

krommenie – Als er één locatie is in Nederland waar het credo Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg van oudsher hoog in het vaandal staat, dan is het wel de Zaanstreek. Toen één van de rijkste mensen in Krommenie rond 1850 een huis liet bouwen, blonk dat dan ook uit door eenvoud. Groot was het huis wel, maar de uitvoering was sober en de constructie simpel en doeltreffend. Op dit moment restaureert Somass Bouwbedrijf de burgemeesterswoning, een compleet houten rijksmonument.

G. Sombroek, directeur van het in Zaanse huizen gespecialiseerde restauratiebedrijf Somass uit Wormer is gefascineerd door de eenvoudige constructie van de burgemeesterswoning. “Het huis staat er al honderdvijftig jaar maar het casco bevindt zich nog steeds in een uitstekende staat.”

De constructie van het houten huis is gebaseerd op een casco van houten stijlen waarin van zijgevel tot zijgevel 12 meter lange balken in kepen zijn opgelegd. “De Zaanstreek is een gebied waar houtbouw bij uitstek al eeuwen werd toegepast. Halverwege de 19de eeuw was het daarom ook nog steeds mogelijk om goed grenen balkhout te bestellen in lengtes van 12 meter.” De balken met een zwaarte van 18 bij 10 centimeter hebben een hart-op-hart afstand van 70 centimeter. De wanden van de gang die precies in het midden van het pand is gesitueerd, ondersteunen de balken in het midden. “Voor de stevigheid van de constructie is het grenen rabat aan de buitenzijde horizontaal aan het casco genageld, terwijl aan de binnenzijde de rachels verticaal zijn bevestigd. Zo is een zeer stijve constructie verkregen”, aldus sombroek. Ook aan weerszijden van de wanden van de middengang is deze techniek toegepast. “Aan de gangzijde is het ondersteunende houtwerk voor het Brabantse pleisterwerk verticaal bevestigd maar aan de kamerzijden is de houtconstructie voor de binnenafwerking weer horizontaal aangebracht.

Het pand staat op spaarbogen met een houten palenfundering op kleef. De man die de woning liet bouwen was een rolreder, een handelaar in zeildoek die zijn rollen van vele wevers betrok. Dit waren meestal huisbedrijfjes of gezinnen die zelf een klein weefgetouw bezaten. Volgens Sombroek kwam het leeuwendeel van het zeildoek dat destijds op alle schepen over de hele wereld werd gevoerd, uit Krommenie.

De rijk geworden rolreder liet een huis bouwen dat twee maal zo breed was als een standaard Zaans huis en met twee volwaardige bouwlagen en een flauw hellend schilddak, twee maal zo hoog als een �normaal� Zaans huis. De kap is uitgevoerd met Philibertspanten. Dit is een systeem van houten boogspanten dat halverwege de zestiende eeuw door een bouwmeester uit Lyon werd ontworpen en waardoor het mogelijk was aanzienlijke overspanningen te realiseren. De schenkels van de spanten in de burgemeesterswoning zijn met verspringende stuiknaden gekoppeld met behulp van taaie nagels. Dit zijn nagels met een grote kop en een scherpe punt waarvoor over het algemeen voorboren noodzakelijk was.

“Het mag dan een huis van flink formaat zijn, met een uitstraling die een beetje doet denken aan de bakstenen huizen in Amsterdam, de versieringen zijn minimaal”, zegt Sombroek. In de woning toont hij de eenvoudige versieringen bij de architraven die overeen komen met de details van het snijraam boven de voordeur en de raamomlijstingen. Een van de weinige uitbundige details zijn de Corinthische pilasters aan weerszijden van de voordeur.

In afwijking van de meeste houten huizen in de omgeving, bleven niet de vloer en balklaag van de eerste verdieping in zicht, maar voorzag de rolreder zijn plafonds van stucwerk met fraaie ornamenten. Sombroek: “In de jaren zeventig is bij een verbouwing veel verloren gegaan van het interieur maar gelukkig zijn nog veel van de ornamenten onder vernieuwde plafonds tevoorschijn gekomen.”

Op dit moment herstelt en vervangt Stukadoorsbedrijf Carvey uit Krommenie de gestucte plafonds. In enkele gevallen verwijdert de stukadoor de ornamenten om ze in zijn werkplaats van dikke lagen latex te ontdoen.

“Het is verbluffend te zien hoe mooi en verfijnd de ornamenten er na een schoonmaakbehandeling uitzien.” Van sommige ornamenten maakt Carvey eerst mallen om nieuwe afgietsels te kunnen maken. De randafwerking van de plafonds bestaat ook niet uit standaard te verkrijgen profielen maar uit ter plaatse getrokken lijsten.

De wanden waren vroeger afgewerkt met behang op jute. Dat is inmiddels allemaal verdwenen. Het huis krijgt nu een afwerking met gipsplaat. De aannemer is nog op zoek naar een passend behang. “We weten dat het originele behang voorzien was van een patroon aangebracht in verf. Een standaard behang zou daardoor misstaan.”

De verwarmingsradiatoren werkt de aannemer weg in �bondjes�, het Zaanse woord voor kastje. Sombroek heeft bovendien �half Nederland� afgereden om de juiste bijpassende rood marmeren schouwen voor de verschillende vertrekken te vinden.

Sombroek voert het werk uit in opdracht van de eigenaar Woningstichting ZVH die de voormalige woning als �wooncentrum� en steunpunt in gebruik gaat nemen.

De naam burgemeesterswoning komt van de bestemming die de woning kreeg nadat de gemeente Krommenie door schenking het pand in eigendom kreeg en achtereenvolgens vier burgemeesters de woning betrokken. Woningstichting ZVH kreeg het pand ongeveer anderhalf jaar geleden in bezit.

Somass levert het werk in september op.

Eenvoudige houten constructie fascineert aannemer

Projectgegevens

Opdrachtgever:

Woningstichting ZVH

Hoofdaannemer:

Bouwbedrijf Somass, Wormer

Carvey Stukadoors, Krommenie

B. Bommerson, Assendelft

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels