nieuws

Verdwijnend Amsterdam

bouwbreed

Het Paleis voor Volksvlijt, het negentiende-eeuwse wonder van glas en gietijzer dat op het Frederiksplein in Amsterdam stond en in 1929 afbrandde, bestaat weer een beetje. Althans, er is op luchthaven Schiphol een café geopend in de stijl van het Paleis uit 1863. Dit herinnerde me eraan dat het alweer een tijdje stil is rond […]

Het Paleis voor Volksvlijt, het negentiende-eeuwse wonder van glas en gietijzer dat op het Frederiksplein in Amsterdam stond en in 1929 afbrandde, bestaat weer een beetje. Althans, er is op luchthaven Schiphol een café geopend in de stijl van het Paleis uit 1863. Dit herinnerde me

eraan dat het alweer een tijdje stil is rond het plan van Wim T. Schippers om het Paleis, een ontwerp van C. Outshoorn, in zijn geheel te willen herbouwen. Op de plek waar het heeft gestaan, pal voor de Nederlandse Bank van M.J. Duintjer. Diezelfde Duintjer was trouwens toevallig ook de architect van

het eerste deel van Schiphol.

Duintjer en het Paleis voor Volksvlijt kunnen elkaar kennelijk niet ontlopen.

Of er schot zit in de plannen voor de herbouw van het Paleis is uit de website van de stichting die hiervoor ijvert, niet af te leiden. En evenmin of het wil vlotten met het vergaren van de 150 miljoen euro die de Bank wenst te zien om te verhuizen naar een andere locatie. Want om het nieuwe Paleis in oude glorie te laten herleven, zou het bankgebouw moeten wijken. Om de Nederlandse Bank destijds te kunnen bouwen, sneuvelde de galerij die aan het Paleis vastzat. Deze galerij had de brand van 1929 overleefd, maar werd voor de vernieuwing van de stad begin jaren zestig alsnog gesloopt.

De galerij van het Frederiksplein lag Amsterdammers na aan het hart, en dat heeft er zeker toe bijgedragen dat de Nederlandse Bank ook vandaag de dag door veel mensen nog altijd niet erg wordt gewaardeerd. Andere factoren zijn ongetwijfeld de stijl en omvang van het gebouw van Duintjer. Persoonlijk vind ik dat de Nederlandse Bank onmiskenbaar allure heeft. De algemene stemming in Amsterdam lijkt echter te zijn dat als dit al allure genoemd zou moeten worden het in elk geval geen allure is die past in de binnenstad.

Het valt natuurlijk te bezien of het ooit zo ver komt dat de Nederlandse Bank gaat worden gesloopt en plaatsmaakt voor een nieuwe versie van het oude Paleis voor Volksvlijt (waar de stichting de bouwtekeningen overigens nog van zoekt), maar het plan is op zichzelf indicatief voor hoe er wordt aangekeken tegen veel gebouwen uit de jaren zestig en zeventig in de binnenstad van Amsterdam: de stad is ze liever kwijt dan rijk. En is druk bezig om ze kwijt te raken.

Het stationspostkantoor van P. Elling is inmiddels nagenoeg gesloopt.

Onlangs begon de afbraak van het Swammerdam-instituut van gemeentelijke architecten Gawronksi en Sargentini. De gevel van Weesperstaete van A. Bodon wordt momenteel verwijderd en vervangen door een nieuwe. Van de metrostations van Sier van Rhijn is het station Ganzenhoef inmiddels – overigens prachtig – getransformeerd door Zwarts en Jansma, en een bovengronds deel van het metrostation CS is gesloopt voor de nieuwe noord-zuidlijn. Het Shell-laboratorium in Amsterdam-Noord van Moshé Zwarts, een van de naamgevers van Zwarts en Jansma, is ook al bijna tegen de vlakte. Het witte gebouw van de Volkskrant in de Wibautstraat, ontworpen door E.H. en H.M. Kraaijvanger, is inmiddels zwart. De witte tegeltjes van de borstweringen lieten los en zijn gefixeerd door er een zwart doek voor te bevestigen.

Met dezelfde voortvarendheid waarmee dit soort architectuur drie, vier decennia geleden het stadsbeeld ging bepalen, verdwijnt ze nu weer. Daar zit ontegenzeglijk een symmetrie in.

In 1984 publiceerde Onno Boers het boek Afgebroken Amsterdam; 104 verdwenen gebouwen en stadsgezichten, waarin het Amsterdam van voor de jaren zestig werd gedocumenteerd.

Nu, in 2004, is er alle reden om te documenteren wat er voor deze 104 gebouwen en stadsgezichten in de plaats is gekomen. Want een aanzienlijk deel daarvan is er binnenkort zelf ook verdwenen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels