nieuws

Duizend kussentjes laten Maeslantkering soepel glijden

bouwbreed

hoek van holland – Een speciale slijtlaag en een geklimatiseerde behuizing onder overdruk hebben niet kunnen voorkomen dat de bolscharnieren van de Maeslantkering snel afsleten. Duizend kunststof kussentjes moeten het gewricht nu soepel laten glijden en spoorvorming tegengaan.

Een van de factoren die ten tijde van het ontwerp van de bolscharnieren begin jaren negentig niet werd onderkend, was bijvoorbeeld het aantal proefsluitingen. Die vinden in de praktijk veel vaker plaats dan aanvankelijk de bedoeling was, net als het opvijzelen en weer aflaten van de bol ten behoeve van het onderhoud. Daarnaast blijkt de slijtlaag van molybdeensulfide en ptfe te snel te slijten. Het was destijds een betrekkelijk experimenteel product waarvan veel werd verwacht, maar volgens ing. J.S. Leendertz van de Bouwdienst van Rijkswaterstaat heeft het de verwachtingen niet waargemaakt. Het bleek bovendien in sterk wisselende kwaliteiten te worden geleverd. De ene partij had heel andere eigenschappen dan de andere. Ondanks het feit dat de laag jaarlijks werd vervangen, trad er geregeld �vraat� op. Waar het staal van de bol zonder tussenlaag of smering op het staal van de kom schuurde, werd vaak wat materiaal meegenomen, waardoor er spoorvorming optrad. De sporen, tot maximaal een millimeter diep, werden weliswaar weer dichtgelast en vervolgens gepolijst, maar de beheerder van de waterkering (de directie Zuid-Holland van Rijkswaterstaat) wilde een elegantere oplossing die minder onderhoud vergde.

Een paar jaar terug formeerde Rijkswaterstaat daarom een projectteam dat op zoek moest naar een nieuwe glijlaag voor het bolscharnier. Naast specialisten van de Bouwdienst en aannemingscombinatie BMK namen daarin ook externe deskundigen zitting. Wrijvingsdeskundigen, of tribologen, uit heel Europa werden benaderd voor advies.

Na een lange zoektocht kwam de projectgroep uit bij het heel zwaar polyethyleen, oftewel uhmw-pe voor het bekleden van de kom. Het is een materiaal dat tegenwoordig ook in schouderprotheses wordt toegepast. Het wordt in pads of kussentjes met een diameter van 250 en een hoogte van 40 millimeter aangebracht, 480 stuks per scharnier.

Tegelijkertijd wordt het oppervlak van de gietstalen bol voorzien van een laagje hempaquick. Dat is een standaardcoating die wordt gebruikt voor conservering van staal. Hij is nooit ontwikkeld voor glijtoepassingen, maar in tests in het toonaangevende laboratorium van de MPA in Stuttgart, kwam de combinatie van pe en de coating heel goed uit de bus. Het is glad en sterk genoeg. Na 400 meter schuiven was er nog geen noemenswaardige schade ontstaan. Daarmee zou het bolscharnier zeker zeven jaar uit de voeten kunnen.

Kottermachine

Breng al die kussentjes echter maar eens aan in de reusachtige schaaldelen van de kom, die normaal gesproken nauwelijks 2 centimeter speling biedt. Door de scharnierkop op te vijzelen kan die ruimte worden opgerekt tot 50 centimeter, maar dat is nog steeds krap als daarbinnen 480 gaten moet worden gekotterd in het staal. Hollandia een van de drie partners in BMK, ontwikkelde een platte mobiele kottermachine, want het kotteren moest wel tot op tweetiende millimeter nauwkeurig gebeuren, net als de productie van de pads.

Vorig jaar al werd op die manier het scharnier op de zuidoever voorzien van een nieuwe glijlaag, die inmiddels zijn eerste proefsluiting succesvol doorstond. Dezer dagen maakt BMK een begin met de aanpassing van het andere scharnier. Dat moet voor 15 oktober zijn afgerond, zodat de kering weer paraat is voor het nieuwe stormseizoen. De aannemer brengt in totaal 5 miljoen euro in rekening voor de revisie van beide scharnieren. De kosten voor ontwikkeling en onderzoek bedroegen ook nog eens vier miljoen euro.

Dat hij over vijf jaar op zoek moet naar weer een andere glijconstructie, daar is Leendertz van de Bouwdienst niet bang voor. Uhmw-pe is namelijk al getest bij een oplegging van een verkeersbrug bij Hagestein. Die vertoont na bijna vijf jaar nog nauwelijks sporen van slijtage. En de opleggingen van een gemiddelde verkeersbrug bewegen in een jaar heel wat meer dan de bolscharnieren langs de Nieuwe Waterweg. Dus behalve de bemoedigende proeven in het Duitse laboratorium zijn er ook Nederlandse praktijkervaringen met het materiaal. Bovendien laten de pads zich bij onverhoopte schade heel gemakkelijk vervangen. Het is een kwestie van een luchtpistool op het gaatje in het midden zetten en hij wordt eruit geblazen. De nieuwe pad wordt er met een hamertje ingetikt. Een pad kost 100 euro. Dat zijn de kosten niet op een kering waarvan de bouw 450 miljoen euro kostte. En dan is er in de scharnieren nog ruimte voor het aanbrengen van een permanente steigerconstructie, zodat alle pads ook altijd gemakkelijk bereikbaar zijn. Het vervangen van de complete glijlaag hoeft zo niet meer dan een paar dagen te vergen, terwijl bij de oude methode de kering dan anderhalve maand buiten bedrijf was.

Mocht zich tussentijds een nieuw materiaal aandienen met nog gunstiger glij-eigenschappen, dan is het volgens Leendertz een fluitje van een cent om de polyethyleen pads te vervangen. Hij wil ze dan wel eerst weer even testen. En maakt weer even een rondje langs de toonaangevende tribologen.

De Maeslantkering: twee �Eiffeltorens� die naar elkaar toedraaien en de Nieuwe Waterweg afsluiten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels