nieuws

Manoeuvreren tussen tegengestelde eisen

bouwbreed

rotterdam – Zware kruiskolommen, stijve knopen en heel brede dilatatievoegen. Ingenieursbureau Zonneveld heeft veel uit de kast moeten halen om een aardbevingsbestendig perscentrum neer te zetten voor de zomerspelen in Athene. Een opmerkelijke opdracht die verkregen werd na een onnavolgbaar gunningsproces.

Niet te slap maar zeker ook niet te stijf. Daaraan moeten de bouwwerken voor de Olympische Spelen voldoen. Want bij een stijf gebouw zijn de horizontale krachten op de constructie bij een aardbeving veel groter, terwijl een slappe constructie in het dagelijks gebruik hinderlijke trillingen kan opleveren. Ingenieursbureau Zonneveld, dat door een Griekse aannemerscombinatie werd benaderd om een zeslaagse staalconstructie te verzorgen voor het Olympisch perscentrum, moest manoeuvreren tussen die tegengestelde eisen. Voor alle bouwwerken voor de Olympische Spelen had de overheid de gangbare eisen bovendien opgeschroefd. Waar gebouwen in Athene normaal gesproken opgewassen moeten zijn tegen versnellingen van 0,16 g, gold nu een eis van 0,24 g.

Zonneveld vond de oplossing door voor de verdiepingsvloeren van het belangrijkste bouwdeel portalen te ontwikkelen met diagonalen die niet in een punt samenkomen, zogenoemde eccentric bracings. Daardoor blijft er een stukje van de ligger vrij dat bij een aardbeving werkt als een plastisch scharnier dat de respons afzwakt. Daardoor ontstaan er minder hoge spanningen in de constructie. Ook de toegepaste lichte staalplaatbetonvloeren beperken de horizontale krachten op de constructie bij een aardbeving.

De eccentric bracings zijn echter wel verantwoordelijk voor flinke kolommomenten ter hoogte van de aansluitingen op de liggers. Daarvoor bedachten de ingenieurs uit Rotterdam ook een slimmigheid. De boutverbinding werd niet direct op de kolom geplaatst, maar net iets daarbuiten, zodat de eigenlijke knoop gelast en heel stijf uitgevoerd kon worden. De kolommen werden bovendien veelal als kruiskolom uitgevoerd om grote capaciteit in twee richtingen te garanderen.

Directeur Jan van der Windt van bureau Zonneveld was voor het eerst betrokken bij het ontwerp van een aardbevingsbestendig gebouw. Een bezoek aan Japan, vlak voordat het project in Athene ging spelen, had hem geleerd dat ze daar geen dilataties meer toepassen op aardbevingsgevoelige plaatsen. Juist op die plaatsen ontstaat namelijk veel schade, omdat bouwdelen aan weerszijden van de dilataties tegen elkaar botsen. Maar die vers opgedane kennis kon hij in Griekenland niet toepassen, omdat de Griekse overheid juist wel dilataties eiste. Ze hebben ze daarom maar ruim tien centimeter breed gemaakt, zodat bouwdelen elkaar ook in trilling niet raken.

Opvallender misschien nog wel dan het rekening houden met aardbevingen, was volgens Van der Windt het werken volgens de Griekse slag. Dat begon al bij de aanbesteding. Het plan van aannemerscombinatie Michaniki en Technical Union die Zonneveld in de arm had genomen, eindigde bij de inschrijving op de vierde plaats. Gek genoeg kreeg Van der Windt wel een telefoontje of hij in Athene de plannen verder toe wilde lichten. De kans was namelijk groot dat zij het werk zouden krijgen, zo werd hem verzekerd. In de kelder van een naastgelegen sportstadion organiseerde het ministerie van Sport een sessie waarbij de zeven geïnteresseerde aannemers elkaars plannen konden bekritiseren. “Een opvallende werkwijze, die wij niet gewend zijn”, aldus Van der Windt, “maar wel heel transparant”.

Aldus geschiedde. De documentatie van nummer één bestuderend werd het Van der Windt en zijn collega Martin Durian al snel duidelijk dat die combinatie nooit aan de eis kon voldoen dat de eigen frequentie van het gebouw groter moest zijn dan 1,25 Hz. Nummer twee slaagde daar wel in, maar de in beton gehulde stalen kolommen uit dat voorstel leidden tot erg ingewikkelde details die bij uitvoering tot grote problemen zouden leiden. Daar kon Zonneveld de beoordelingscommissie gemakkelijk van overtuigen en zo klom de combinatie snel op in de ranglijst. Toen er ook nog wat aan de prijs werd gedaan, waren ze nummer drie voorbij gestreefd en kregen het werk. Op hun eigen voorstel was namelijk alleen wat lichte kritiek gekomen.

Inmiddels een beetje vertrouwd met de Griekse manier van bouwen en zakendoen was het Van der Windt duidelijk dat hij niet te veel tijd wilde verliezen in het ondoorgrondelijke vergadercircuit. Toen de aannemer voorstelde om voor een half jaar een of twee constructeurs in Athene te stationeren, lanceerde hij het tegenvoorstel om voor de werkplaatstekeningen en het bouwtoezicht een lokale constructeur in te schakelen. Zonneveld zou zich dan concentreren op het constructief ontwerp tot op besteksniveau.

De aannemer ging met dat voorstel akkoord. Het werk verliep weliswaar onder hoge druk, soms chaotisch, maar nadat het ontwerp was afgerond heeft Zonneveld daar weinig meer van gemerkt. Hij bewaart vooral goede herinneringen aan het Griekse avontuur.

Een mens zou zich kunnen afvragen waarom het perscentrum per se in staal moest worden uitgevoerd, besluit de Rotterdamse constructeur. Want het 52.000 vierkante meter grote complex had volgens hem ook best in beton uitgevoerd kunnen worden. Maar staalbouw was nu eenmaal een eis van de Griekse overheid. Naar verluid zou die zijn ingefluisterd door Nelly Angelopoulos, de presidente van Athoc, dat de Atheense spelen organiseert. Zij is echtgenote van de grootste Griekse staalmagnaat. “De andere kant is natuurlijk dat bouwen met staal in principe korte bouwtijd oplevert”, nuanceert Van der Windt. En in de aanloop naar de Olympische Spelen was tijd in Athene een uiterst schaars goed.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels