nieuws

Ellende dijk Wilnis was vooraf te berekenen

bouwbreed

delft – Na de dijkdoorbraak in Wilnis afgelopen zomer klaagden waterschappen dat er te weinig kennis aanwezig is om de stabiliteit van uitgedroogde dijken te berekenen. Waterbouwkundige Stefan van Baars van de Technische Universiteit Delft vindt dat onzin.

“We beschikken al jaren lang over boeken waar berekeningsmethoden in staan. Het is allemaal niet zo moeilijk en niet zo nieuw.”

In de nacht van 25 op 26 augustus vorig jaar brak de boezemkade van de ringvaart bij Wilnis door. Hadden experts kunnen weten dat de dijk bij Wilnis niet in goede staat was? “Zeker”, meent Van Baars. “De Technische Adviescommissie Waterkeringen (TAW), die de minister van Verkeer en Waterstaat adviseert over onderhoud en constructie van waterkeringen, heeft in 1993 geconcludeerd dat de dijk onveilig was.”

Zo is er bij Wilnis een groot niveauverschil tussen de ringvaart en de polder. Van Baars: “De kracht van het water neemt kwadratisch toe met dit niveauverschil. Hierdoor is de kans op horizontaal afschuiven groter.”

Bovendien kon door de droge zomer het veen in de dijk licht zijn geworden. “Hoe lichter het veen, hoe groter de kans dat het veen gaat drijven en uiteindelijk afschuift. Met een simpel sommetje kan je de stabiliteit van een dijk met het gewicht van veen en de druk die het water uitoefent op de kanten berekenen.”

Puzzelstukjes

Een dag na de dijkverschuiving in Wilnis ging de waterbouwkundige naar het getroffen gebied. Televisiebeelden hadden hem een vermoeden gegeven van de oorzaak.

Toen hij met zijn benen in de modder stond vielen de puzzelstukjes in elkaar. “Aan de Noordzijde van de ringdijk stond het hek nog recht. Hier was sprake van een horizontale afschuiving. Aan de andere kant waren de bomen weggezakt en onderuit gedraaid. Hier was sprake van een rotatie.” Duidelijker kon het volgens Van Baars niet zijn. Hier was sprake van een veendijk die bezweken was door uitdroging.

De dijkverschuiving in Wilnis is volgens Van Baars mogelijk vergelijkbaar met een dijkdoorbraak bij Tuindorp Oostzaan op 14 januari 1960. Na een extreme droge periode bezweek daar een veendijk. Tuindorp werd geëvacueerd.

In augustus 1990 gebeurde, na twee warme zomers bijna hetzelfde in Bleiswijk, maar door oplettendheid werd een doorbraak net op tijd voorkomen. Van Baars legt uit waarom veendijken ook in de winter kunnen wegglijden. “Uitgedroogde kades nemen niet snel water op. Ze kunnen hierdoor maanden zwak blijven.”

Van Baars baseert zijn kennis onder andere op bevindingen van de TAW. Deze commissie, opgericht in de jaren zestig na de dijkdoorbraak in Tuindorp Oostzaan, toetste de belangrijkste secundaire waterkeringen in Nederland.

“De kennis over waterkeringen is hierdoor enorm groot geworden”, zegt Van Baars. In 1993 publiceerde de commissie de resultaten van een systematisch kade-onderzoek. Van de in totaal 1730 kilometer onderzochte kades bleek 156 kilometer onveilig. Rondom Wilnis en Mijdrecht werden kilometers lange onveilige dijken geconstateerd.

De minister van Verkeer en Waterstaat zou naar aanleiding van dit rapport destijds Hoogheemraadschappen, waaronder het Hoogheemraadschap van Amstel Gooi en Vechtstreek (AGV), en provincies hebben aangedrongen op verbeteringen. Van Baars meent dat moet worden uitgezocht of het waterschap AGV voldoende heeft gedaan bij Wilnis om de onveiligheid weg te nemen. Het Hoogheemraadschap Amstel Gooi en Vechtstreek zegt dat er voldoende maatregelen zijn genomen bij Wilnis en dat de kade voldeed aan de eisen.

De waterbouwkundige vindt het echter opmerkelijk dat er nooit berekeningen zijn gemaakt naar het effect van een damwand die vijf jaar geleden bij de afgeschoven dijk bij Wilnis werd geplaatst. “Een damwand kan uitdroging versnellen.” Ook vindt hij de dijkdoorbraak uit 1874 bij Wilnis belangrijk. “Een groot deel van de ringdijk schoof toen horizontaal weg. Er zou onderzoek moeten komen waarin alle facetten van de verschuivingen worden meegenomen. Dan weten we beter wat er met de veendijken rondom Wilnis is gebeurd”.

Van Baars wil geen inhoudelijk commentaar geven op een rapport van GeoDelft, die in opdracht van het Hoogheemraadschap AGV onderzoek deed naar de dijkverschuiving bij Wilnis. Volgens GeoDelft was de gewichtsafname van de veendijk onvoldoende om het bezwijken te verklaren. Volgens dit onderzoek was een hoge waterdruk in een diepe zandlaag mede verantwoordelijk voor het afschuiven van de dijk.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels