nieuws

TNO maakt prototypen van stofvrij gereedschap

bouwbreed

delft – TNO Bouw helpt het kleine en middelgrote bedrijf stofvrij te werken. De onderzoeksorganisatie ontwikkelt verschillende gereedschappen die de overlast moeten beperken van gevaarlijk kwartsstof dat vrijkomt bij frezen, zagen en boren.

De prototypen worden in de tweede helft van het volgende jaar op de markt verwacht. Dat gebeurt met financiële steun van het Arboconvenant Bouw. TNO toont de (voorlopige) resultaten op de komende Bouwbeurs met Werkgoed, de uitvoerder van het convenant.

Projectleider A. Moons van TNO Bouw zegt steeds meer bedrijven over de vloer te krijgen die serieus werk maken van stofbestrijding. Hij telt inmiddels zo�n 25 projecten, het bewijs dat bedrijven willen investeren in stofvrij/arm gereedschap. Door die projecten wordt veel kennis verworven, waarmee gereedschappen worden verbeterd. Vaak gaat het om tussenoplossingen die de waarde van een innovatie in de praktijk moeten bewijzen. Zodra een machine aan vervanging toe is, kunnen bijvoorbeeld spuitgietmallen aan de modificaties worden aangepast.

Wijzigingen brengen vaak extra gewicht met zich mee in de vorm van bijvoorbeeld een afvoerslang, waardoor de gebruiker zich minder vrij kan bewegen. Met TNO Arbeid onderzoekt TNO Bouw de ergonomie van het gemodificeerde gereedschap. Boven alles moeten de verbeterde machines uit de voeten kunnen op de locaties waar ze het meest worden gebruikt, vindt Moons. Afzuigingen in het veld zullen vooral op hydraulica moeten draaien, terwijl gereedschap voor de afbouw het meest met elektriciteit is gebaat. Bij het koppensnellen kan stof doorgaans goed worden bestreden met water dat in het veld weinig kwaad kan. Voor de renovatie ligt een drogere techniek voor de hand.

Zo�n aangepaste koppensneller vangt zelf het vrijkomende gruis op. Daarmee spaart de techniek een tweede man uit. Dat scheelt in de kosten en voorkomt dat de koppensneller gevaarlijk stof inademt. Al met al wegen de voordelen op tegen de aanschafkosten, meent Moons. Financiële voordelen ontstaan ook doordat werkstukken vaak geen nabewerking meer vergen, zodat de bewerker minder lang op één bouwplaats hoeft te zijn. Die voordelen kunnen een bedrijf overhalen te investeren in stofvrij/arm werken.

De overheid lijkt nog te twijfelen of er een markt is voor dergelijk aangepast gereedschap. Die twijfel hangt mede samen met de onzichtbaarheid van kwartsstof. Dat is microscopisch klein, maar wanneer het wordt ingeademd kan het ongeneeslijke ziekten veroorzaken in de longen. Duitsland en de Scandinavische landen delen de zorg over de gevolgen van wat respirabel kwartsstof heet. Onderzoeksinstellingen werken om die reden vaak samen. Met de juiste wetgeving groeit ook de markt. Die krijgt pas echt omvang wanneer ook Japan en de Verenigde Staten maatregelen treffen tegen gevaarlijk stof. Daarmee ontstaat een ruime markt waar nagenoeg dezelfde regels gelden. Dat maakt het voor grote fabrikanten lonend om stofvrije gereedschappen te produceren.

In de Verenigde Staten speelt het probleem vooralsnog niet, omdat gezondheidsschade door stof in het contract wordt afgekocht. En daarmee ondervinden bedrijven geen druk om het beter te doen.

Stof komt ook vrij bij sloopwerken. TNO zoekt met de bedrijfstakverenigingen Babex en VS naar oplossingen. Die voorzien onder meer in het impregneren van materialen, bijvoorbeeld door een beton/cementvloer een nacht lang onder water te zetten.

Uit geïmpregneerde kalkzandsteen komt bij het slopen zo�n 500 keer minder stof vrij, rekent Moons voor. Dat materiaal neemt in een halve dag voor ruim de helft water op. Beton neemt daarentegen in zo�n 150 uur 10 procent water op. Impregneren werkt beter dan wanneer een locatie tijdens de sloop met een agrarische beregeningsmachine wordt natgehouden. Het water komt vaker niet dan wel op de plek waar wordt gesloopt en het stof vrijkomt.

TNO onderzoekt constructies die het water dichter bij de stofbron brengen, zoals een vernevelaar die op een betonschaar wordt gemonteerd. Water vermindert de stofoverlast, maar het extra gewicht maakt het transport van de afkomend materialen duurder. Sorteerders hebben liever geen puin met water, omdat daardoor de zeven kunnen verstoppen. Aannemers van wegenwerken gebruiken daarentegen graag nat puin omdat het zich beter zet.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels