nieuws

Eeuw oude watertoren Baarn in restauratie

bouwbreed Premium

baarn – Aannemer Jurriëns rondt over twee maanden de restauratie van de watertoren in Baarn af. Om de staalconstructie onder de krans te restaureren moest Jurriëns de totale uitkragende top op een hoogte van bijna 20 meter op een tijdelijke constructie plaatsen. Met 32 vijzels drukte de restauratieaannemer de krans op om het bestaande staal weg te kunnen halen.

De watertoren in Baarn is een rijksmonument. Het gebouw dateert van 1903 en heeft naast enkele Jugendstil details alle kenmerken van een van de populairste stijlen uit die periode: de neo-renaisance. Na de bouw van de basis van de toren is vermoedelijk het waterreservoir geplaatst met omringend staalconstructie. Vervolgens is het metselwerk uitgevoerd waarbij de verticale stalen profielen in het steens metselwerk zijn opgenomen. Ten gevolge van corrosie van het staal is in de loop der jaren het metselwerk beschadigd. “Slechts een klein �schilletje� baksteen dekte het staal af. Je kon aan de hand van de scheuren precies aangeven waar de stalen profielen zaten”, aldus J. Lakerveld, bedrijfsleider bij Jurriëns Bouw.

Na het inboeten van nieuwe stenen komt de nieuwe staalconstructie van IPE 100 profielen nu achter het metselwerk.

Onder het uitkragende gedeelte van de watertoren was op de buitenhoek een stalen ring opgenomen. De afdracht van krachten vindt plaats door middel van schoren van aan elkaar geboute U-profielen die op een binnenring zijn afgestempeld. De tussenliggende vakken waren getoogd volgemetseld.

“De constructieve staat van dit onderdeel was dermate slecht dat besloten is al het staal en metselwerk te vervangen. We brengen alleen de unieke gietijzeren consoles op de buitenring terug nadat ze zijn ontroest en geconserveerd.”

Maar omdat de gehele kop van de toren op de staalconstructie rust, moest Jurriëns een tijdelijke ondersteuning maken. Als basis hiervoor dient een raamwerk van zware stalen profielen met een hoogte van 50 centimeter die met behulp van een mobiele kraan door daarvoor speciaal gehakte gaten zijn geschoven. Lakerveld spreekt daarbij van een tijdelijk �spinnenweb� die in staat is de kop van de watertoren met een maximaal berekend gewicht van 60 ton te dragen.

Om de bestaande constructie te ontlasten, zette Jurriëns 32 vijzels in. Het eigenlijke vijzelwerk duurt slechts een à anderhalf uur. Lakerveld: “Het gaat er om dat de hele kop slechts 1 millimeter los komt van de staalconstructie. Dat is voor ons voldoende om het bestaande staal te verwijderen.” Tijdens het vijzelen controleert een aantal mensen de werkzaamheden. Met behulp van gipsmonsters en precieze meetapparatuur controleert de aannemer het metselwerk op eventuele scheurvorming.

Als de nieuwe constructie is aangebracht kunnen de metselaars de ruimte tussen de schoren opnieuw inmetselen. Van de oude zestien togen heeft de aannemer de mooiste toog geheel opgemeten voor het maken van een houten ondersteuningsconstructie of formeel voor de ondersteuning van het nieuwe metselwerk.

Borstwering

De aannemer vervangt bovendien de complete lage borstwering die boven het dak uitsteekt met kantelen. De afwerking van het metselwerk bestaat uit gefrijnde hardstenen afdekbanden om het indringen van vocht te voorkomen.

Naast metselwerkherstel voert Jurriëns herstel uit aan hardstenen en zandstenen onderdelen. Voor het herstel van minieme scheuren in metselwerk en natuursteen maakt de aannemer gebruik van een specifieke injectiemortel. Op het raakvlak van te verwijderen en te behouden stenen boort de aannemer de stenen weg om schade aan goed metselwerk te voorkomen.

Van de krans van de watertoren herstelt Jurriëns al het voegwerk. Ter plaatse van de schacht vindt alleen daar herstel plaats waar het voegwerk is aangetast. Verder herstelt de aannemer alle stalen vensters die voor restauratie eerst gestraald, dan geschopeerd en vervolgens geprimerd worden.

Het aflakken gebeurt als de ramen zijn geplaatst. En hoewel het waterreservoir niet meer in gebruik is, neemt Jurriëns ook dit onderdeel onder handen. Het vat is van het type Intze met een holle bodem waardoor geen extra constructie onder het reservoir noodzakelijk is.

Baarn kreeg in 1855 als eerste gemeente in Nederland een watertoren. Deze bestond uit een houten stellage voorzien van een watervat. In 1903 kwam de huidige watertoren tot stand.

De toren heeft geen functie meer in het waterleidingnet maar doet nog wel dienst als basis voor antennes van de KPN en het Korps Landelijke Politiediensten. De gemetselde schacht is ongeveer 18 meter hoog. Het waterreservoir kraagt bijna 2 meter uit. Het hoogste punt vormt de windhaan waarvan de top zich 32 meter boven het maaiveld bevindt.

Het metselwerk van de toren bestaat uit zowel stenen van Waalformaat als van Rijnformaat. Op enkele plaatsen zijn geglazuurde stenen toegepast. Verder zijn er veel natuurstenen elementen in de watertoren opgenomen zoals sierbanden, sluitstenen, consoles en afdekbanden.

Projectgegevens

Opdrachtgever

Hydron Midden-Nederland

Begeleidend architect

ZZDP Architecten

Hoofdaannemer

Aannemingsbedrijf

H.J. Jurriëns, Utrecht

Constructeur

Van der Vorm, Maarssen

Reageer op dit artikel