nieuws

Gebruik bepalend voor vorm moskee Studenten ontwerpen gebedshuis volgens poldermodel

bouwbreed

rotterdam ­ Wat nou koepel, minaretten en vierkante gebedsruimte. Wie zegt dat een moskee er zo uit moet zien? Vier architectuurstudenten van de Hogeschool Rotterdam hebben in hun ontwerp voor een multiculturele moskee alle traditionele vormen losgelaten, en laten op bijna onorthodoxe manier het functionele gebruik de vorm bepalen.

“Wij zijn geen plaatjesarchitecten”, begint Abdo Hammiche zijn betoog over het ontwerp waarop het viertal cum laude is afgestudeerd. De locatie die het viertal voor de fictieve moskee heeft uitgekozen, is een realistische. Aan de Colosseumweg in de Rotterdamse wijk Feyenoord begint over zes tot acht weken de bouw van de omstreden Essalaam­moskee van architectenbureau Molenaar & Van Winden uit Delft.

“Zij zijn naar Dubai geweest, hebben stapels boeken bekeken met plaatjes van moskeeën en die gekopieerd. Maar waarom de Oosterse architectuur hier in het Westen kopiëren? Het roept alleen maar weerstand op,” vindt Hammiche. Hun ontwerp is moderner, minder dominant en beter passend bij de omgeving, vinden ze. En wat de studenten, die zelf moskeeganger zijn, helemaal niet snappen, is waarom er nog nooit is nagedacht over het schoenenprobleem.

“In een traditionele moskee is meestal maar één doorgang”, vult medestudent Ergün Erkoçu aan. “Iedereen moet zich eerst wassen en de schoenen uitdoen. Dit leidt tot opstoppingen en irritaties. Zeker wanneer iedereen tegelijkertijd weg wil.”

Schoenenrekken

Het viertal, verenigd in afstudeergroep Me Mar architectuur, heeft het probleem heel anders aangepakt. Erkoçu: “Het gebruik heeft de elipsvorm van de gebedsruimte bepaald. Wij hebben extra ingangen gecreëerd met in de gangwanden schoenenrekken. Het is zo mogelijk helemaal naar voren te lopen, daar ook je schoenen uit te doen. De doorstroom is zo goed georganiseerd.”

De elipsvormige koepel is kolomloos. De eerste en tweede verdieping zijn in de ruimte opgehangen. Boven de begane grond, waar de mannen kunnen bidden, hangt de gebedsvloer voor de vrouwen. Op de derde verdieping bevindt zich een restaurant met lounge met zicht op de bidruimte en uitzicht over Rotterdam. Hammiche: “Dat maakt het gebouw transparant en ook toegankelijk voor niet­moslims.”

Verder herbergt het gebouw een bazaar, een expositieruimte voor kunst, verhuurbare (kantoor) units voor startende ondernemers of cursussen en een Turks badhuis. Via het parkdak is het grand café te bereiken en de tribunes in de theaterzaal zijn in hoogte verplaatsbaar, zodat de zaal ook voor andere doeleinden kan worden gebruikt. Voldoende parkeerplaatsen in de half­ondergrondse garage, voorkomt overlast tijdens drukke dagen, zoals het einde van de ramadam.

Om het gebouw uit de omgeving te laten ontstaan en uit respect naar de natuur, is het maaiveld over het dak heengetild en zijn zo veel mogelijk natuurlijke materialen gebruikt. De achterkant van de koepel bestaat uit houten latten, de voorzijde uit zonnecellen en staan er windmolens naast het gebouw.

“Deze moskee verdient zichzelf terug, de Essalaam­moskee kost alleen maar geld”, zegt Hammiche. Voor het eerst is volgens hem zo serieus naar de bouw van een moskee gekeken. “Natuurlijk is het een studie en willen we niemand iets opleggen, maar veel gemeenten worstelen met het vraagstuk van de moskeeën. Omdat wij in dit plan van te voren over de functionaliteit hebben nagedacht, is het ook in een andere omgeving inpasbaar.”

Een feit blijft dat over circa vijftien maanden aan de Colosseumweg een moskee staat volgens oosters model: met koepel, minaretten en vierkante gebedsruimte.

Hoewel architect Van Winden de moskee volgens poldermodel prijst vanwege de combinatie van functies, vindt hij dat de minaretten ­ ondanks verlies van functionaliteit ­ nog steeds van grote betekenis. “Een Noorse kerk ziet er ook uit als een Noorse kerk en zo ga je ook niet met een stadhuis om. De sacrale betekenis wordt een beetje ontkracht”, vindt hij. “De studenten streven naar functionalistische architectuur, zoals de Modernen uit de jaren twintig en dertig. Een beetje ouderwets, maar het kan zeker bijdragen aan het debat omdat op een hele onderzoekende manier over de moskee is nagedacht.” ‘Waarom de Oosterse architectuur hier in het Westen kopiëren?’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels